اروپا در دام

رهبران روسیه تحلیل و درک درستی از گرفتاری های اعضای اتحادیه اروپا برای تامین انرژی در بلندمدت که عنصر امنیت در آن واقعیت داشته باشد را دارند. اعضای اتحادیه اروپا به ویژه کشورهای نیرومندتر اقتصادی آن مثل آلمان و فرانسه که دست کم در جنگ آمریکا علیه عراق از این کشور فاصله گرفتند به نیک می دانند که نمی توانند به خاورمیانه و انرژی آن چندان متکی باشند.
رشد حیرت انگیز مصرف انرژی چین، هند، کره جنوبی و برخی دیگر از کشورهای جنوب شرقی آسیا در این سال ها یکی دیگر از گرفتاری های اتحادیه اروپاست و می داند حتی اگر پول داشته باشد نیز خرید انرژی از بازار شاید ممکن نباشد. علاوه بر این اتحادیه اروپا به این موضوع نیز آگاه است که خاورمیانه می تواند دستخوش تحولات ناشناس شده و تامین انرژی آنها نیز با ابهام مواجه شود. به همین دلیل است که آنها روسیه را که دارای اولین ذخایر گاز جهان است برای داد و ستد انتخاب کرده‌اند. اعضای بانفوذتر اتحادیه اروپا به جز انگلیس از طرف دیگر تلاش دارند با تقویت روسیه در بازار انرژی جاه طلبی های پوتین را دامن زده و در مناسبات جهانی از نیروی او استفاده کنند.آلمان تحت زعامت گرهارد شرودر شاید زودتر از بقیه اعضای اتحادیه اروپا به این نکات آشنا بود و زودتر از دیگران به سمت روسیه رفت. آلمان و روسیه در سال 2005 توافقنامه ای را برای احداث خط لوله گاز امضا کردند که شبکه کنونی انرژی اروپا را دور می زند و گاز را از زیر دریای بالتیک به آلمان انتقال می دهد.ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه و گرهارد شرودر، صدر اعظم آلمان این قرارداد پنج میلیارد دلاری را هشتم سپتامبر 2005 امضا کردند.
شرکت گازپروم روسیه مالک 51 درصد این خط لوله خواهد بود و بقیه سهام آن به دو شرکت آلمانی EON و BASF واگذار شده است. البته این پروژه بدون جنجال نبوده و لهستان گفته است که شاید منافعش به خطر بیفتد. توافق های انرژی کلید توسعه دراز مدت هستند و آلمان در تلاش برای احیای اقتصاد متوقفش مشتاق است تا عرضه انرژی به داخل خاک خود را تضمین کند. اهمیت عقد این قراردادها اغلب موجب می شود که قراردادهای جدید به مسائل داغ سیاسی تبدیل شوند.منتقدان در داخل اتحادیه اروپا گلایه کرده اند که آلمان منافع خود را به منافع سایر اعضای این بلوک ترجیح می دهد. لهستان در مه 2004 به اتحادیه اروپا پیوست و از سایر اعضای اتحادیه خواسته است در قبال روسیه رویکرد مشترکی را پیگیری کنند. ورشو می ترسد خط لوله جدید که لیتوانی، لتونی و استونی (از دیگر اعضای اتحادیه) را دور خواهد زد، شاید حربه ای باشد تا انرژی به دلایل سیاسی از لهستان نگذرد.شرودر کوشیده بود نگرانی های ورشو را فرونشاند و گفته بود: «هیچ جای نگرانی نیست. خط لوله دریای بالتیک پروژه ای اروپایی است که علیه هیچ کشوری نشانه گیری نشده است و بایدبرای مشارکت طرف های ثالث باز بماند.»
بر پایه همین محاسبات بود که در 20 ماه مه نشست انرژی میان مقام های روسیه و اتحادیه اروپا برگزار شد اما ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه، تعهد محکمی مبنی بر گشوده شدن صنایع انرژی این کشور به روی بازارهای آزاد نداده است. با این حال، در این نشست که در شهر ساحلی و تفریحی «سوچی» در جنوب روسیه، برپا بود دو طرف در مورد تامین انرژی و روابط آتی اظهارات اطمینان بخشی ابراز کرده‌اند. پوتین گفت روسیه برای تقویت امنیت انرژی در قاره اروپا تدابیری را در نظر گرفته است. خوزه مانوئل باروسو، رئیس کمیسیون اروپایی، نیز خواستار رابطه ای بر پایه اصل وابستگی متقابل شده است. هدف از برگزاری این نشست از جمله توافق بر سر چارچوبی درازمدت در روابط روسیه و اتحادیه اروپا و برنامه هسته ای ایران بوده است. دو طرف همچنین در مورد تسهیل محدودیت در صدور ویزا میان روسیه و اروپا به توافق رسیده اند.این ادعا که روسیه از منابع نفت و گاز خود برای ارعاب کشورهای همسایه استفاده می کند، گفت وگوهای اخیر میان اروپائیان و روسیه را در هاله ای از سوءظن احاطه کرد و همچنین این ادعا که روابط دو طرف به سوی شرایط جنگ سرد گرایش می‌یابد.
روسیه تامین‌کننده یک چهارم گاز مصرفی اتحادیه اروپاست که با افزایش نیاز اروپا به واردات گاز در آینده، این میزان احتمالا بیشتر نیز خواهد شد. اما یک مقام لهستانی اظهاراتی مشابه دیک چنی، معاون رئیس جمهوری آمریکا، را منعکس کرده با این مضمون که روسیه از صدور گاز به عنوان ابزاری برای باجگیری از همسایه های خود استفاده می کند.اتحادیه اروپا به روسیه هشدار داده که موانع رقابت می تواند مانع از اجرای طرح های روسیه برای سرمایه گذاری در بازار فروش گاز اروپا شود مگر این که به شرکت های غربی اجازه داده شود به خطوط لوله گاز صادراتی این کشور دسترسی داشته باشند. پیشتر ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه، در واکنش به این اظهارات تهدید کرده بود که به بازارهای دیگر روی خواهد آورد.بنیتا فررو والدنر، کمیسر امور خارجی اتحادیه اروپا، در این ارتباط گفت؛ «به نفع دو طرف است که موانع بالقوه در مسیر سرمایه گذاری را از میان بردارند.»
اروپائیان شرکت کننده در این نشست اتحادی نداشتند.باروسو در اوایل سال 2006 از روسیه انتقاد کرده بود از موضوع انرژی به عنوان یک فشار سیاسی استفاده کرده است. وی گفت که در این نشست نگرانی های خود در مورد وضعیت دموکراسی در روسیه را هم مطرح خواهد کرد.اما گروهی دیگر در اتحادیه اروپا سعی دارند به هر قیمتی که شده از برخوردی علنی با روسیه احتراز کنند چون بیم دارند که روابط دو طرف را بدتر کند.