چین و ژاپن در مسیر تله

رشد دو رقمی تولید ناخالص داخلی چین موجب شده است این کشور همچون اژدهایی نفت خوار شرق و غرب عالم را برای خرید میدان های نفتی، سرمایه گذاری یا خرید درازمدت زیرپا بگذارد. تامین نیاز انرژی 3/1 میلیارد نفر ساکنان چین که به نرخ های رشد دورقمی عادت کرده اند موجب شده است شرکت های چینی از آمریکای شمالی تا آسیا، آفریقا و خاورمیانه و به تازگی روسیه را در کانون توجه قرار دهند. اداره اطلاعات انرژی آمریکا پیش بینی کرده است در سال 2025 چین هر روز معادل 2/14 میلیون بشکه نفت مصرف داشته باشد که 11 میلیون بشکه آن باید از طریق واردات تامین شود. در این مسیر نفت موجود در مناطق شرق دور روسیه از چشم چینی ها دور نمانده است. رهبران حزب کمونیست چین با این دیدگاه که می توان روسیه را نیز در جریان داد و ستد نفتی تقویت کرد، گام هایی برای همکاری در انرژی با روسیه برداشته است. با همین هدف بود که در مارس 2006 هوجینتائو رئیس جمهوری چین و پوتین رئیس جمهور روسیه دیدار کردند تا همکاری در بخش انرژی دو کشور شتاب گیرد. روسای جمهوری روسیه و چین تاکید کرده اند همکاری دو کشور در بخش انرژی را توسعه می دهند و مقامات روسی عبور خط لوله نفتی این کشور از چین را مطرح کرده‌اند.
ولادیمیر پوتین و هوجینتائو، روسای جمهوری روسیه و چین، پس از مذاکرات خود در پکن، پایتخت چین، بر گسترش همکاری در زمینه انتقال نفت و گاز تاکید کردند و رئیس جمهوری روسیه گفت؛ انتظار دارد خط لوله انتقال نفت سیبری به چین ساخته شود هرچند تعیین نکرد این طرح در چه زمانی به اجرا گذاشته خواهد شد. مقامات روسی که پوتین را در سفر به پکن همراهی کردند گفتند تصمیم گیری در این زمینه به تکمیل مطالعات امکان سنجی این طرح بستگی دارد.در شانگهای، به نظر می رسد که اینک رئیس جمهوری روسیه تمایل خود را به انتخاب چین به عنوان گزینه مطلوب تر ابراز داشته که برای ناظران شگفتی آور بوده است. در صورت احداث خط لوله انتقال نفت روسیه به چین، روزانه 600 هزار بشکه نفت خام حوزه سیبری شرقی به شمال شرق چین انتقال خواهد یافت.از قول وزیر انرژی روسیه گزارش شده است، در صورت تصویب طرح احداث خط لوله، امکان تکمیل آن تا قبل از پایان سال 2008 میلادی وجود دارد. چین و روسیه همچنین در مورد ساخت دو خط لوله برای انتقال گاز روسیه به چین به تفاهم رسیده اند که صادرات گاز روسیه به چین را به دو برابر حجم کنونی افزایش خواهد داد.
در حالی که پوتین از اعضای باقی مانده حزب کمونیست اتحاد جماهیر سوسیالیستی شوروی به این دلیل که یک کمونیست بوده است و با رهبران حزب کمونیست چین احساس رفاقت می کند، قاعدتا نباید با رهبران لیبرال ژاپن قرابت سیاسی داشته باشد. اما برای رهبر روسیه ایدئولوژی دیگر حرف اول را نمی زند و توسعه منافع اقتصادی برایش مهمتر از هر اتفاق دیگری است. به همین دلیل است که ازیک طرف با هوجینتائو دست می دهد تا نفت روسیه را به آنها بدهد و هم با رهبر حزب لیبرال ژاپن که حزب حاکم است. پوتین از 21 نوامبر 2005 به ژاپن رفته بود و در دیدار با مقام های اقتصادی و سیاسی ژاپن وعده داد احداث خط لوله انتقال نفت خام به ژاپن در تعهد دولت روسیه است. رئیس جمهوری روسیه که به منظور تلاش برای گسترش روابط اقتصادی با ژاپن به این کشور سفر کرده بود، در سخنانی در توکیو، پایتخت ژاپن، گفت که احداث خط لوله انتقال نفت روسیه به کشورهای حوزه شرق آسیا و اقیانوس آرام، بخشی از نیازهای این کشورها، از جمله ژاپن، به سوخت را تامین خواهد کرد. ژاپن و چین بر سر مسیر احداث این خط لوله، که مرحله اول آن آغاز شده، به رقابت پرداخته‌اند.
ژاپن مایل است این کشور مقصد اصلی در مرحله دوم طرح احداث خط لوله باشد درحالی که چین خواستار آن است خط لوله نخست به سوی جنوب کشیده شود و پس از تامین نیازهای نفتی این کشور، به سوی سایر پایانه ها امتداد یابد. این خط لوله عمدتا نفت حوزه سیبری را به شرق آسیا انتقال خواهد داد.بخش اعظم ذخایر نفتی روسیه که مقدار تایید شده آن حدود 70 میلیارد بشکه تخمین زده می شود، در منطقه سیبری قرار گرفته است. ولادیمیر پوتین در سخنانی که در جلسه فدراسیون سازمان های اقتصادی ژاپن ایراد کرد گفت؛ ژاپن قطعا از جمله دریافت کنندگان اصلی نفت انتقالی توسط این خط لوله است؛ اما در مورد مسیر مرحله دوم احداث خط لوله اظهار نظری نکرد.گرچه هر دو کشور کوشیده اند مناسبات اقتصادی و تجاری دو جانبه را گسترش دهند، اما گسترش روابط سیاسی بین آنها همچنان با دشواری مواجه است. روسیه و ژاپن بر سر مالکیت مجموعه جزایری که روسیه آن را کوریل جنوبی و ژاپنی ها آن را سرزمین های شمالی می خوانند اختلاف تاریخی دارند.
این چهار جزیره در جریان جنگ دوم جهانی توسط نیروهای اتحاد شوروی اشغال شد و روسیه گفته است؛ تنها با بازگرداندن دو جزیره به ژاپن موافق است اما ژاپن خواستار پس گرفتن تمامی آنهاست. این اختلاف ارضی باعث شده است از زمان خاتمه جنگ دوم تا کنون، ژاپن و روسیه رسما پیمان صلح امضا نکنند و از نظر حقوقی، رابطه آنها تنها بر امضای قرارداد آتش بس استوار است.روسیه برای اینکه بر بازار انرژی آسیا سلطه پیدا کند کافی است ژاپن و چین و پس از آن هند را جزو مشتریان دائمی خود بداند و رهبران این کشورها را متقاعد کند توانایی تامین انرژی طولانی مدت آنها را دارد. رقابت چین و ژاپن برای استفاده از منابع انرژی روسیه دست رهبران این کشور را برای تعیین قیمت به نفع خود و گنجاندن اولویت های انرژی اش در قراردادها باز می‌کند.