نگاه‌های خوب و بد به فعالیت‌های حزبی

گروه سیاسی: بسیاری از نمایندگان مجلس هفتم نشان داده اند که بدون رودربایستی می گویند که به الزامات نظام حزبی دلبستگی ندارند و مجلس هفتم نیز خارج از چنین سازوکاری تشکیل شده است وضعیت در این مجلس به شکلی است که بسیاری از نمایندگان غیرحزبی بودن را افتخار خود عنوان می کنند و از هرگونه وابستگی حزبی تبری می جویند. با این حال، کمتر می توان نماینده ای یافت که به صراحت اصل نظام حزبی را زیر سوال ببرد و ویژگی های مثبت آن را انکار کند. اما در مقابل انتقاد از حواشی و تبعات خاصی از کارکردهای احزاب ایرانی، جایگاه ویژه ای در سخن آنها دارد. به عنوان نمونه محمد سعید انصاری نماینده آبادان چنان دیدگاه منتقدانه ای نسبت به احزاب دارد که آنها را در ایام غیر از انتخابات مرده می داند.
وی که عضو فراکسیون اصولگرایان مجلس است، معتقد است کار مردم بهتر از احزاب است و مردم تحلیل های احزاب را قبول ندارند. انصاری می گوید؛ احزاب در کشور ایران امتحان خود را پس داده اند و باتوجه به این تجربه مردم دنبال مسائل گروهی و حزبی نیستند، بلکه دنبال خدمتگزار هستند و هرکسی که به آنها خدمت کند، قبول دارند. این اظهارات درحالی مطرح می شود که حشمت الله فلاحت پیشه، نماینده اسلام آباد غرب می گوید؛ هرچه هم که نسبت به احزاب انتقاد وجود داشته باشد بازهم باید زمینه های فعالیت و رشد و شکوفایی آنها در عرصه سیاسی را فراهم کرد.وی به «کارگزاران» می گوید؛ ویژگی های مثبت و مزایای نظام حزبی در اکثر کشورهای جهان پذیرفته شده و ما نیز باید بکوشیم به سمت تحزب پیش برویم.
فلاحت پیشه که نگاه مثبتی به فعالیت احزاب دارد از معدود نمایندگانی بود که در هنگامه بررسی لایحه بودجه سال 1385 کوشید بودجه ای را برای احزاب در مجلس به تصویب برساند.
نگاه منفی نمایندگان اصولگرا به احزاب اما به گونه ای بود که این تلاش نتیجه نداد و سرانجام بودجه ای به احزاب اختصاص پیدا نکرد.بی علاقه گی نمایندگان مجلس به وضع احزاب البته دلیل آن نیست که منافع دیگر گروه ها نیز در مجلس مورد غفلت واقع شود؛ چنانکه «داریوش قنبری» نماینده ایلام در این زمینه معتقد است؛ گرچه مجلس هفتم برآمده از لیست احزاب سیاسی نیست اما برخی نمایندگان مجلس با حمایت برخی نهادها و سازمان ها به مجلس آمده اند و از این رو در صحن علنی منافع و مطالبات آنها را پیگیری می کنند.وی به کارگزاران می گوید؛ نباید تردید کرد که نظام های حزبی در دنیا تجربه موفقی داشته اند و با محکوم کردن تحزب نمی توان به سیاست ورزی پرداخت.
چرا فعالیت فصلی؟
نزدیک شدن زمان برگزاری انتخابات شوراها و خبرگان باعث شده در روزهای گذشته اظهارنظرهای بیشتری از جانب نمایندگان مجلس درباره نقش احزاب در انتخابات مطرح شود.
در این میان دونظر به صورت کلی در بین نمایندگان مطرح است. برخی اعتقاد دارند احزاب باوجود آنکه فصلی بوده و معمولا در زمان انتخابات فعال می شوند اما هنوز وارد فاز انتخابات نشده و از دور انتخابات را دنبال می کنند. در مقابل، دیدگاه دیگری نیز هست که احزاب را فعال می داند و ارزیابی کاندیداهای شرکت کننده در انتخابات را نشانه این تحرک می خواند. برای مثال، سخنگوی فراکسیون اصولگرایان مجلس با بیان اینکه رقابت میان احزاب و گروه ها برای انتخابات آتی شروع شده است، می گوید؛ احزاب و گروه ها با برگزاری جلساتی درحال ارزیابی معیار گزینش برخی داوطلبین هستند تا لیست ها شکل بگیرند.حسین نجابت درخصوص علت فعالیت احزاب و گروه ها در ایام انتخابات می گوید؛ ما به دلایلی نمی خواهیم تحزب به شکل بین المللی را بپذیریم، چراکه احزاب در دنیا نوعا در اختیار گروه های ثروتمند یا مراکز قدرتمند اقتصادی یا سیاسی قرار دارند و مردم نقش چندانی ندارند. بنابراین باید برای احزاب در کشورمان طراحی متناسب با فرهنگ خودمان داشته باشیم.
از سویی چون هنوز نتوانسته ایم ساختار مناسب سیاسی را طراحی کنیم، از احزاب استقبال بدی می شود.وی درخصوص فروکش کردن فعالیت احزاب پس از انتخاب می گوید؛ نتیجه عدم طراحی ساختار مناسب سیاسی برای احزاب و بی اعتمادی به احزاب کلاسیک این است که احزاب و گروه ها در ایام انتخابات که ضرورتی احساس می کنند، فعال شده و پس از آن فعالیتشان فروکش کند. از سوی دیگر، نایب رئیس مجلس شورای اسلامی که به واسطه عضویت در جامعه اسلامی مهندسین از حزبی ترین نمایندگان مجلس به حساب می آید درخصوص رقابت احزاب در انتخابات می گوید؛ عملکرد و رقابت احزاب و گروه ها در انتخابات باید به شکلی باشد که ضمن خارج نشدن از حد معمول و معقول و عدم اسراف در تبلیغات، مردم را از وضعیت کاندیداها و روند انتخابات مطلع کنند.
رئیس فراکسیون اصولگرایان که دبیرکل جامعه اسلامی مهندسین نیز هست ضمن تاکید بر لزوم فراهم کردن زمینه برای شرکت علاقه مندان در انتخابات اضافه می کند؛ رقابت احزاب و گروه ها نباید از اخلاق اسلامی خارج شود. در همین حال، نماینده آبادان در مجلس هم با تاکید بر فاصله زیاد بین احزاب و مردم می گوید؛ محبت و کار در بین احزاب کمتر دیده می شود، احزاب ایران در ایامی غیر از انتخابات مرده هستند و این به درد جامعه نمی خورد.
در مقابل نظر این نماینده اصولگرای مجلس، نظر رئیس کمیته سیاسی فراکسیون اصولگرایان وجود دارد که معتقد است؛ برگزاری پرشور انتخابات منوط به فعالیت مجموعه فعالان سیاسی است. حسن سیدآبادی البته عدم فعالیت احزاب در غیر از زمان انتخابات را یکی از نارسایی های تشکل ها در ایران عنوان می کند، اما به کسانی که قصد وارد شدن به عرصه احزاب را دارند توصیه می کند در ابتدا تفکر جمعی را در نظر بگیرند تا با نگاهی وسیع تر به ورطه فصلی شدن نیفتند و عملکردشان استمرار یابد.
وی همچنین استفاده از عوامل انسانی و فعال در عرصه انتخابات را به احزاب توصیه کرده و می گوید؛ اگر در زمان انتخابات شور و حالی اتفاق می افتد به دلیل اعتقادات مذهبی یا رسالت های اجتماعی است والا به دلیل عدم استفاده از عوامل موثر و فعال، احزاب در این قضیه سهمی ندارند.
درهمین حال مخبر کمیسیون حقوقی و قضائی مجلس شورای اسلامی، درباره رقابت احزاب در انتخابات می گوید؛ وجود احزاب سیاسی در انتخابات خبرگان، ابتکار عمل را از جریان های روحانی می گیرد و احزاب هم به تبع، جریان روحانی را کاندیدا معرفی می کنند، در صورتی که در انتخابات شوراها، فعالیت احزاب وسیع تر بوده و سعی می شود که ائتلاف و هماهنگی میان شان ایجاد شود.
محمد دهقان در گفت وگو با ایسنا، با بیان اینکه نقش احزاب در انتخابات نسبی است، اظهار می دارد؛ فعالیت، تبلیغات و دعوت احزاب به مشارکت عمومی در افزایش حضور مردم تاثیرگذار است. بعضی از شبکه های موجود در کشور مانند روحانیت و بسیج در افزایش این مشارکت اثر می گذارند. البته هرکدام از جریان های سیاسی با توجه به استراتژی و موقعیت خود ممکن است کار حزبی انجام ندهند، ولی در افزایش مشارکت تاثیر گذارند. نماینده چناران و طرقبه، درباره علت فعال بودن احزاب تنها در ایام انتخابات، اظهار می دارد؛ اگر احزاب به گونه ای طراحی شوند که صرفا از بالا به پایین نبوده، بلکه از پایین به بالا هم باشند و انتخاب شورای مرکزی بر اساس نظرات و قاعده هرم باشد، تاثیرگذاری آنها افزایش می یابد. البته بعضی از احزاب قوی و اصیل در ایران هستند که غیر از زمان انتخابات هم اثرگذار بوده، ولی آثار اصلی خود را در زمان انتخابات بروز می دهند.
از سوی دیگر یک عضو فراکسیون اصولگرایان، اظهار نگرانی از خوب برگزار نشدن انتخابات و یا نگرانی در بحث صلاحیت ها را مخالف روح تحزب و حزب گرایی دانسته و درخصوص آسیب شناسی نگرانی احزاب قبل از انتخابات آتی می گوید؛ نگرانی و مباحثی از قبیل آن حدس و گمان است و بعضا به ضعف خود احزاب بر می گردد. گروه هایی که قادر به تصمیم گیری و معرفی چهره های شاخص نیستند نگرانی را بهانه قرار می دهند در حالی که اصلا اظهار نگرانی در خوب برگزار نشدن انتخابات ها و در بحث صلاحیت ها با روح تحزب و فعالیت حزبی سازگار نیست. وی ادامه می دهد؛ هر حزبی بخواهد کاندیدا معرفی کند با مشکلات، چالش ها و شکست ها و رأی نیاوردن ها روبه روست، اینکه چنین مباحثی قبل از هر چیز بهانه شود مورد قبول نیست، اینها پیش داوری هایی است که به خود احزاب برمی گردد.
نماینده آمل در خصوص عملکرد دستگاه های ناظر و مجری در این رابطه، می گوید؛ در طول تاریخ انتخابات همواره احزاب و گروه ها از انتخابات نگرانی داشته اند و متاسفانه این مسئله بخشی از فعالیت های انتخاباتی شده که قبل از برگزاری انتخابات نسبت به دستگاه های نظارتی و اجرایی اظهار تردید کنند.
یوسفیان ادامه می دهد؛ زمانی که وزارت کشور صد در صد در اختیار جریان راست اصولگرا بود، رئیس جمهور از جریان چپ انتخاب شد، عکس آن هم همین گونه شد، وقتی وزارت کشور صددرصد در اختیار جریان دوم خرداد بود جریان اصولگرا رای آورد در تمام دنیا در جزئیات ایراد و اشکال امکان دارد، ولی در کل روند انتخابات در کشور ما تاکنون سالم بوده است.
وی با اشاره به اینکه در انتخابات به صورت موردی اشتباه و حتی تقلب و جرائم بوده است، گفت؛ این موارد دلیل بر این نمی شود که حزبی بگوید کاندیدا نمی دهم یا در انتخابات فعالیت نمی کنم، چون به انتخابات اعتقاد ندارم.