بازی روسی میان تهران و واشنگتن

منابع خبری در غرب از تلاش جدید ایالات متحده برای همراه ساختن روس ها با خود علیه ایران خبر می دهند. دولت جرج بوش دیروز- پس از ماه ها- بالاخره تایید کرد به دنبال انعقاد یک قرارداد بزرگ و پرسود در زمینه همکاری هسته ای غیرنظامی با روسیه است «به این شرط که این کشور برای متوقف ساختن برنامه هسته ای ایران به همکاری فعالانه تری با آمریکا بپردازد»، این شرط روز شنبه توسط «فردریک جونز» سخنگوی شورای امنیت ملی آمریکا اعلام شد. آنگونه که خبرگزاری آسوشیتدپرس نوشته است، وی گفت: «ما این را برای روس ها روشن کرده ایم که برای پیش رفتن در مسیر یک توافق بر سر همکاری هسته ای مشروط، به کمک روسیه برای زیرفشار گذاشتن ایران در خصوص برنامه هسته ای اش نیاز خواهد بود.»
بر مبنای اخبار منتشر شده به نظر می رسد آمریکایی ها اهداف متعددی را از این تحرک جدید تعقیب می کنند که بخش عمده آنها به مسایل داخلی ایالات متحده و همچنین مناسبات دوجانبه آنها با روسیه باز می گردد. با این وجود قابل انکار نیست که تاثیرگذاری بر موضع روسیه در قبال ایران نیز یکی از اهداف مهم آن بوده است. تا آنجا که به ایران مربوط می شود احتمالا آمریکایی ها دو هدف دارند: 1-تلاش برای نزدیک تر ساختن موضع روس ها به موضع خود درباره اتخاذ تدابیر تنبیهی علیه ایران در صورتی که حاضر به متوقف ساختن برنامه خود در زمینه غنی سازی اورانیوم نشود. روس ها همواره با صدور یک قطعنامه علیه ایران در شورای امنیت سازمان ملل یا اعمال تحریم ها علیه ایران در حالی که هیچ نشانه ای از انحراف آن به جانب فعالیت های تسلیحاتی وجود ندارد، مخالفت کرده اند.
مخالفت روسیه یکی از موانع جدی پیش روی آمریکا در تشدید فشارهای خود علیه ایران بوده است. 2- آمریکایی ها تمایل دارند روسیه در همکاری خود با ایران در زمینه ساخت و تکمیل نیروگاه هسته ای بوشهر تجدید نظر کند. روسیه در مقابل این درخواست هم همواره در عالی ترین سطوح مقاومت کرده و اعلام کرده است از آن صرف نظر نمی کند.
پیشنهاد جدید همکاری هسته ای آمریکا با روسیه زمینه های جدیدی برای نزدیکی دو کشور درباره چگونگی مواجهه با ایران به وجود خواهد آورد. به عقیده تحلیلگران آمریکایی در کار چند ماهه اخیر خود با روس ها به این نتیجه رسیده اند که حمایت آنها از ایران عمدتا دلایل اقتصادی دارد و به همین دلیل اکنون تصمیم گرفته اند، به شیوه های اقتصادی روس ها را به سمت خود بکشانند.
قرارداد چیست؟
درباره محتوای پیشنهاد همکاری هسته ای آمریکا خطاب به روسیه خبر چندانی منتشر نشده است اما ظاهراً موضوع به موافقت آمریکا با ارسال سوخت مصرف شده نیروگاه هایش برای ذخیره سازی به روسیه باز می گردد. به نوشته روزنامه نیویورک تایمز در شماره دیروز خود گروه های زیست محیطی همواره با بازفرآوری سوخت مصرف شده (جداسازی پلوتونیوم جهت ساخت سلاح هسته ای) توسط دولت آمریکا مخالف بوده اند و از سوی دیگر در مقابل ذخیره و نگهداری این مواد در خاک آمریکا هم مقاومت می کردند. به همین دلیل موضوع مدیریت سوخت مصرف شده در سال های اخیر همواره یک معضل برای دولت آمریکا بوده است. روسیه یکی از بزرگترین کشورهای جهان است که سوخت مصرف شده کشورهای مختلف را میزبانی می کند. آمریکا در این سال ها همواره به دلایل مختلف از ارسال حجم انبوه سوخت هسته ای مصرف شده خود به روسیه خودداری کرده است؛ اما حالا در نظر دارد با این مسئله موافقت کند تا هم مشکل مدیریت این زباله ها در خاک خود را حل کرده باشد و هم با واگذاری یک امتیاز اقتصادی به روسیه، جبهه خود در مقابل تهران را تقویت کند.
این قرارداد که غربی ها می گویند میلیاردها دلار پول نصیب روسیه خواهد کرد، ماه هاست میان مقامات دو کشور موضوع گفت وگوست اما ظاهراً قرار است اخبار مقدماتی مربوط به توافق بر سر آن در دیدار پوتین و بوش که اواخر ژوئیه در حاشیه اجلاس سران گروه 8 در سن پترزبورگ انجام خواهد شد، اعلام شود. روس ها درباره این قرارداد و اینکه آیا بر سر ایران معامله کرده اند، کاملاً ساکتند. تنها «سرگی نوویکو» سخنگوی آژانس انرژی اتمی روسیه در یک مصاحبه تلفنی به نیویورک تایمز گفته است، «ترجیح می دهم در این باره گمانه زنی نکنم تا اگر این امر تحقق نیافت اوضاع به وخامت نینجامد.» با این وجود تحلیلگران ایرانی که روابط روسیه و آمریکا را به دقت زیرنظر دارند می گویند دلایل متعددی در دست دارند که این قرارداد- ولو منعقد شود- تأثیر چندانی در موضع روسیه در قبال برنامه هسته ای ایران نخواهد گذاشت.