یونسکو و روز جهانی آزادی مطبوعات

کوئیچیرو ماتسورا / مدیر کل یونسکو
امسال روز جهانی آزادی مطبوعات به بررسی این مطلب اختصاص داده شده است که چگونه حمایت و گسترش حقوق بشر در زمینه آزادی مطبوعات می‌تواند به برقراری یکی دیگر از حقوق بشر یعنی حق رهایی از فقر کمک کند.
در حال حاضر بیش از یک میلیارد نفر با حقوق کمتر از یک دلار در روز و 2/7 میلیارد نفر با در آمد 2 دلار در روز زندگی می کنند. نخستین هدف توسعه هزاره این است که تا سال 2015 تعداد افرادی که در فقر شدید زندگی می کنند و از گرسنگی رنج می‌برند، به نصف کاهش یابد. دو دلیل اصلی و مهم موجب می‌شود تا رسانه‌های آزاد و مستقل یکی از ابعاد مهم تلاش برای رفع فقر محسوب شوند: اول اینکه رسانه‌های آزاد و مستقل همچون ابزاری در خدمت تبادل اطلاعات به منظور برقراری حکومت مطلوب، ایجاد فرصت برای دستیابی به خدمات ضروری، افزایش پاسخگویی و رفع فساد، گسترش نوعی ارتباط میان شهروندان آگاه، منتقد و مشارکت‌جو با مقامات برگزیده و پاسخگو هستند، دوم اینکه رسانه‌های آزاد و مستقل ارتباط تنگاتنگی با مجموعه‌ای از مزایا و منافع دارند که به نوبه خود با چالش رفع فقر- شامل شناخت و تقویت حقوق اساسی بشر، یک جامعه مدنی مستحکم‌تر، دگرگونی سازمانی، شفافیت سیاسی، حمایت از آموزش، آگاهی از بهداشت عمومی (مانند آموزش طرح‌هایی در زمینه ایدز)و معیشت پایدار مربوط می‌شوند.
از سوی دیگر ارتباط نزدیک و مثبت میان آزادی بیان و در آمد بیشتر با کاهش مرگ و میر نوزادان و افزایش سوادآموزی وجود دارد این مفاهیم اخیرا در سند مصوب اجلاس جهانی جامعه اطلاعاتی در تونس در نوامبر بار دیگر مورد تاکید قرار گرفتند. کشور شرکت‌کننده در این اجلاس مجددا بر آزادی بیان و جریان آزاد اطلاعات، عقاید و دانش به منزله ابزار حیاتی توسعه صحه گذاشتند. بنابراین، روز جهانی آزادی مطبوعات زمینه مناسبی برای بررسی پرسش‌های مهمی درباره نقش مطبوعات آزاد در رفع فقر و اینکه چگونه آزادی بیان و مطبوعات موجب دستیابی به اهداف توسعه هزاره می‌شوند را فراهم می سازد. بدین ترتیب، مشخص می‌شود که دفاع از یک حق اساسی بشر یعنی حق آزادی بیان می‌تواند مستقیما به حمایت از حقوق دیگر منجر شود تا معلوم گردد که حمایت از حقوق گوناگون بشر از نظر معنوی و اخلاقی در هم تنیده‌اند و قابل تفکیک نیستند. امسال در حالی روز جهانی آزادی مطبوعات را جشن می گیریم که کار در حوزه رسانه تا این حد خطرناک نبوده است. در سال 2005 بر اساس آمار ارائه شده از سوی فدراسیون بین‌المللی روزنامه‌نگاران، روزنامه‌نگار و دست اندرکار امور رسانه حین انجام وظیفه به قتل رسیدند که بیشترین میزان کشتار در این حوزه در طول تاریخ به شمار می‌آید و بیانگر تداوم دردناک آمار روز افزون در طول سال‌های گذشته است.
روزنامه‌نگاری حرفه‌ای خطرناک است و متاسفانه روز به روز خطرناک‌تر می شود. علاوه بر قتل و کشتار، روزنامه‌نگاران و سایر دست‌اندرکاران امور رسانه با تهدیدات و آزارهای همیشگی رویارو هستند. سال قبل بیش از دست‌اندرکار امور رسانه توقیف و روانه زندان شدند. در جنگ‌ها و درگیری‌ها نیز آمار قتل روزنامه‌نگاران افزایش می یابد. به عنوان مثال، در جنگ عراق، روزنامه‌نگار در فاصله زمانی مارس تا دسامبر کشته یا مجروح شدند. یونسکو تمامی دولت‌ها و مقامات سراسر جهان را فرا می‌خواند تا با دستگیری و مجازات عاملان حمله به دست‌اندرکاران رسانه و انجام پیش‌بینی‌های لازم، به اعمال خشونت علیه روزنامه‌نگاران پایان بخشند تا آنها بتوانند دانش و اطلاعات لازم را که فقط با وجود مطبوعات آزاد و مستقل جریان می‌یابد برایمان فراهم سازند.