دوری از آنکارا

هر نوع تحرک دیپلماتیک آمریکا با همسایگان ایران را باید در راستای بن‌بست ایجاد شده در روابط ایران و آمریکا تعبیر کرد. پهن کردن فرش قرمز برای الهام علی‌اف رئیس‌جمهور آذربایجان در واشنگتن، به همین دلیل بود. پیش از این علی‌اف رهبر یکی از جمهوری‌های سابق شوروی بود که آمریکا آن را در لیست دیکتاتورها جای داده بود.
باکو چهار ماه پیش توانست از وقوع یک انقلاب رنگی جان سالم به در ببرد، اما هم اکنون در کاخ سفید مورد استقبال قرار می‌گیرد.
گرم شدن روابط واشنگتن با باکو، مصادف است با سرد شدن روابط آمریکا با ترکیه. در سفر اخیر کاندولیزا رایس وزیر امور خارجه آمریکا به آنکارا، این دو هم‌پیمان دوره جنگ سرد، در مورد ایران به توافق نرسیدند. مدت کوتاهی پس از آنکه رایس، آنکارا را ترک کرد، ترکیه موافقت کرد که سفر به تاخیر افتاده علی لاریجانی دبیر شورای امنیت ملی ایران به آنکارا انجام شود.
علاوه بر سفر لاریجانی، محمود احمدی‌نژاد رئیس‌جمهور ایران و رجب طیب اردوغان نخست‌وزیر ترکیه در حاشیه نشست کشورهای عضو اکو در باکو نیز با یکدیگر دیدار کردند. در سفر رایس، مشخص شد که ‌آمریکا و ترکیه در مورد مسائل خاورمیانه با یکدیگر اختلافاتی دارند. مهمت علی بیرند، از سرمقاله‌نویسان معروف ترکیه که طرفداران پروپاقرص گسترش روابط این کشور با آمریکاست، می‌گوید: «واشنگتن و آنکارا در مورد حماس شدیدا اختلاف نظر دارند. حزب عدالت و توسعه معتقد است که قطع کمک‌ها به حماس، موجب تشدید خشونت‌ها می‌شود.»
وی در مورد ایران نیز می‌گوید: هر دو کشور با تبدیل ایران به یک قدرت هسته‌ای مخالفند، اما در مورد اینکه چگونه فعالیت‌های هسته‌ای ایران متوقف شود، از جمله تحریم، اقدام نظامی و یا انزوای ایران و یا شیوه دیپلماتیک با هم اختلاف نظر دارند. آنکارا خواستار دیپلماسی است، اما آمریکا رویکرد تهاجمی را ترجیح می‌دهد، ترکیه از سیاست آمریکا برای انزوای کشورهای منطقه نگران است و این سیاست را در مورد سوریه، حماس و ایران نمی‌پذیرد.
مهمترین موضوع گفت‌وگوی کاندولیزا رایس و عبدالله گل وزیر خارجه ترکیه، ایران بود. البته در مورد عراق و تشدید خشونت‌ها در مناطق کردنشین ترکیه نیز مذاکراتی انجام شد. نشریه آلمانی اشپیگل اخیرا نوشت: ترکیه نگران انتقاضه کردهاست. وقایعی که در اطراف ترکیه می‌گذرد نیز این نگرانی را توجیه می‌کند. گفته می‌شود در خشونت‌های اخیر ترکیه، 15 سرباز، چهار افسر و 40 شبه نظامی کرد ترکیه کشته شده‌اند. در هشت عملیات بمب‌گذاری نیز دو نفر کشته و 47 نفر دیگر زخمی شده‌اند. برخی روزنامه‌های ترکیه طی روزهای گذشته از استقرار نظامیان این کشور در مرز عراق خبر داده‌اند و روزنامه‌های ترکیه، تعداد نیروهای این کشور را که در مرز عراق مستقر شده‌اند 250 هزار نفر ذکر کرده‌اند. ژنرال حلمی اوزکوک رئیس ستاد ارتش ترکیه گفته است که نگرانی امنیت ملی ترکیه در این رابطه قابل اغماض نیست. دولت ترکیه قصد دارد در اقدام پیشگیرانه، جدایی‌طلبان پ ک ک را در شمال عراق تعقیب کند.
قبل از سفر رایس، جلال طالبانی رئیس‌جمهور عراق، نگرانی خود را از استقرار نیروهای ترکیه در مرز مذکور اعلام کرده بود. عبدالله گل در کنفرانس خبری مشترک با رایس گفت: ما در جنگ علیه تروریسم با آمریکا همکاری می‌کنیم. وی افزود: ما از آمریکا انتظار کمک داریم. سازمان‌های تروریستی کرد، از خلائی که در شمال عراق به وجود آمده، استفاده می‌کنند.
رایس هیچ‌گونه تعهدی به گل نداد و در مقابل وی از ترکیه خواست که با دولت جدید عراق همکاری کند.
گل از این پاسخ سرد رایس، ناراحت شد. وی در واقع می‌خواست بگوید انتظار شنیدن این کلمات را از مقامات روسی و یا چینی دارد، نه آمریکایی. وزیر خارجه ترکیه افزود: ما هم اکنون علیه تروریسم می‌جنگیم و وظیفه همه ماست که در این جنگ شرکت کنیم. ما تفاوت زیادی میان سازمان‌های تروریستی می‌بینیم. سازمان‌هایی که ما در مورد آنها نگران هستیم، ممکن است با سازمان‌هایی که هم‌پیمانان ما با آنها می‌جنگند، متفاوت باشند، اما نباید با استاندارد دوگانه با این سازمان‌های تروریستی جنگید. آنکارا در زمینه مبارزه با پ.ک.ک با استاندارد دوگانه جامعه بین‌المللی مواجه شده است. گل افزود: هزاران نفر از تروریست‌های کرد در شمال عراق مستقر شده و به راحتی آموزش می‌بینند. ترکیه نیز مانند هر کشور دیگری اقدامات احتیاطی را انجام می‌دهد و در این زمینه روابط با همسایگان و سایر کشورها برای آن مهم است. در این زمینه، انتظاراتی از متحدین خود داریم. از آنها می‌خواهیم که کنترل بهتری بر مرزهای خود اعمال کنند.
رایس که بسیار سرد به این سخنان گوش می‌کرد، افزود: آمریکا به ترکیه کمک می‌کند، اما ما هر چیزی را برای افزایش ثبات در عراق می‌خواهیم نه برای آنکه موجب بدتر شدن اوضاع در این کشور شود. رایس افزود: در این رابطه همکاری بین عراق و ترکیه همراه با تعهدات متقابل هر دو طرف ضروری است. وزیر خارجه آمریکا پس از ترکیه در یک سفر اعلام نشده، به جای بلغارستان راهی عراق شد. مقامات بغداد در آن روز، نگرانی خود را از تحرکات ترکیه در شمال عراق اعلام کرده بودند. نشریات ترکیه سفر رایس به بغداد را نوعی حمایت از پ.ک.ک تعبیر کرده و نوشتند که هم‌اکنون این سازمان، شمال عراق را مکان امنی برای خود می‌داند.
به نظر می‌رسد که آمریکایی‌ها با این اقدام می‌خواهند به آنکارا اعلام کنند که همکاری استراتژیک دارای لوازمی است و ترکیه نمی‌تواند از یک طرف به ایران، سوریه و حماس نزدیک شود و از طرف دیگر از آمریکا انتظار داشته باشد که در جنگ علیه سازمان‌های تروریستی از آن حمایت کند.
مساله اصلی در این رابطه، تعقیب نیروهای پ.ک.ک در شمال عراق نیست، بلکه آنکارا از تمامیت ارضی خود نگران است، زیرا ممکن است در آینده آنچه که در عراق اتفاق افتاده، در ترکیه نیز رخ دهد.
اختلافات آمریکا و ترکیه در عراق با توجه به دیدگاه‌های ابراهیم الجعفری نیز قابل مشاهده است. به طور کلی علت مخالفت کردهای عراق با الجعفری، جلوگیری از متمرکز شدن قدرت در بغداد بود. آنها به دنبال یک بغداد ضعیف هستند که تا زمان استقلال کردستان عراق، این منطقه بتواند به صورت نیمه مستقل خود را اداره کند.