همگی مسئولیم

عفت شریعتی، نماینده مشهد و عضو کمیسیون فرهنگی مجلس
*یالثارات: چه مولفه‌های فرهنگی‌ای در بروز و ظهور مفاسد اجتماعی از جمله بی‌حجابی دخیل بوده‌اند؟
** شریعتی: من فکر می‌کنم که این قضایا مربوط به امسال و سالهای گذشته نیست بلکه محصول تسامح و تساهل‌هایی است که در سالیان گذشته منادیان آن این مطلب را ندا می‌دادند و متاسفانه امروزه ما میوه شوم آن را مشاهده می‌کنیم. در واقع به این مساله بایستی با دید بسیار جدی و عزم ملی نگاه کرد. هر چند نیروی انتظامی سعی دارد بهداشت اخلاقی جامعه را تضمین کند اما فکرمی‌کنم که این کار تنها به دست نیروی انتظامی حل نمی‌شود و دستگاههای متعددی در حل این مسأله باید دخالت کنند. این فضای به وجود آمده البته ممکن است که بار دیگر به فراموشی سپرده شود و یک جو تبلیغاتی صورت گیرد و بار دیگر ویروس قوی‌تر در جامعه رها شود.
بی‌شک بی‌توجهی مسئولان مختلف این پدیده‌ها را به وجود آورده است. مثلا صدا و سیما کم‌کاری می‌کند. اباحه‌گری در نمایش فیلم‌ها، سریالها، حتی مستندها و گزارشها، فرهنگ غلط را حتی در روستاها جا انداخته است. اگر مسئولان و متولیان فرهنگی که وظیفه‌شان رسیدگی وارائه راه حل برای اینگونه معضلات است در سالیان گذشته به وظایف خود عمل کرده بودند ما امروز شاهد این وضعیت نبودیم.
مرکز مشارکت زنان، سازمان تبلیغات، سازمان ملی جوانان و ... که اسامی آنها دارای بار تبلیغی و فرهنگی است، همگی تسامح و تساهل به خرج داده‌اند.
* یالثارات: در طول 28 سال گذشته مجلس شورای اسلامی چرا اقداماتی را انجام نداده است؟ مجلس هفتم هم البته جزء این مجالس قرار دارد؟
** شریعتی: البته هر قانونی بایستی به وسیله مجریان اجرا شود. متاسفانه ما قوانین اجرا نشده فراوان داریم مثلا قانون منع ماهواره یا ... قانون کم نداریم بلکه در اجرا مشکل داریم. یکی از رنج‌های ما این است که قوانین بایستی یک ضمانت اجرایی داشته باشد.
* یالثارات: خب چرا خود نمایندگان این ضمانت اجرایی را در قانون لحاظ نمی‌کنند تا اگر اجرا نشده با مسئولین برخورد نمایند؟
** شریعتی: بله، ما بحث نظارت را داریم اما در مجلس هفتم 5/1 سال است که وارد این مباحث شده‌ایم که تحقیق و تفحص‌ها و سوالها و تذکرات مطرح می‌شود. اما فکر می‌کنید مشکلی که در طول سالیان پدید آمده است در طول 5/1 سال حل می‌شود؛ مشکلی که با اهمال و سهل‌انگاری و بی‌توجهی و شاید هم با غرض به وجود آمده است. خرابی خیلی زود صورت می‌گیرد اما آبادانی به سرعت رخ نخواهد داد.
* یالثارات: آیا مولفه‌های سیاسی هم در این مسامحه‌ها دخیل بوده است؟
** شریعتی: بله، یقیناً. مطبوعات و رسانه‌های ما هم که عمدتاً سیاسی هستند البته در اینجا بسیار نقش آفرین بوده‌اند. به عنوان مثال می‌گویم در روزنامه شرق مطلبی آمده بود و در حالی که دغدغه جامعه بحث بی‌حجابی است- تحت عنوان سی نکته مفید برای زنان شاغل- عکس یک خانم ... کاملا بدون حجاب را برای این ستون برگزیده و مطالبی را انعکاس داده بودند. آیا این یک دهن‌کجی برای نگرانی‌های جامعه و متدینین نیست؟ آیا زنان شاغل این افراد را بایستی به عنوان الگوی خود انتخاب کنند؟
* یالثارات: چه دستگاههای دیگری در این مسأله وظایف خود را به درستی انجام نداده‌اند؟
** شریعتی: دستگاههای مختلفی درگیر این مساله‌اند. مثلا آموزش و پرورش که وظیفه تعلیم و تربیت را به عهده گرفته اگر اغراض سیاسی را وارد مقاصد خود نمی‌کرد شاید امروز شاهد این مساله نبودیم. آموزش و پرورش دراین امر کوتاهی کرده است، چرا که جوانی که امروز به سن 20 سالگی رسیده است در بستر 28 ساله جمهوری اسلامی رشد کرده، نه در زمان طاغوت. او دوران تحصیل خود را در چتر نظام آموزشی دولت اسلامی ایران گذرانده است. آیا این اثر تعلیم و تربیتی یک سازمان بزرگ است؟
یا آموزش عالی را در نظر بگیرید. چرا دانشگاههای ما ضوابطی برای خود ندارد تا شان دانشجو در آن رعایت شود؟ آیا اساساً با دانشجویان خاطی برخورد شده است؟‌من یک بار به رئیس دانشگاه آزاد اسلامی گفتم که شما پسوند اسلامی را به دنبال دانشگاه خود گذاشته‌اید آیا به واقع معتقدید که مسائل اسلامی در این دانشگاه رعایت می‌شود؟ در شهرهای دور افتاده ما که دانشگاه آزاد وجود دارد حتی فرهنگ بومی مردم را هم بهم زده‌اند چرا نظارتی صورت نمی‌گیرد؟ مگر دانشجو تحت نظر مسئولین دانشگاه نیست؟ کارمندان ادارات ما در چه وضعیتی هستند؟
* یالثارات: برای مطرح شدن بحث حجاب و پایبندی بیشتر به آن چه اقداماتی را می‌توان انجام داد؟
** شریعتی: دستگاهها در نظام اسلامی ملزم به عمل هستند. آنها که رعایت نمی‌کنند. خاطی هستند و بایستی با آنها برخورد شود. اما از سوی دیگر ما به غیر از نهادهای دولتی بایستی بخش خصوصی را درگیر این کار کنیم به عنوان مثال می‌گویم که نظارتی بر چگونگی تولید و فروش و واردات پوشاک در جامعه صورت نمی‌گیرد. لباسهایی که امروز با قیمتهای نازل به صورت گسترده توزیع می‌شود از سوی چه کسانی راهی بازار داخلی می‌شود؟ آیا وزارت بازرگانی نظارت می‌کند؟ آیا وزارت صنایع کار خود را انجام می‌دهد؟ یک غفلت و خوابی تمام مجموعه دستگاهها را فرا گرفته است. بعد ما توقع داریم که این رکورد و غفلت و پیامدهای ناخوشایند آن را نیروی انتظامی حل نماید.
* یالثارات: به هر حال راه چاره چیست؟
** شریعتی: یک بیداری همگانی برای کشور و مردم لازم است. خانواده‌ها بایستی بیدار شوند که اگر فرزندانشان در محیطی که بهداشت اخلاقی در آن رعایت نمی‌شود رشد کنند، مخاطرات فراوانی گریبانگیر آنان خواهد شد.
آموزش و پرورش از سالهای اولیه بایستی شروع به کار کند. بحث حجاب را به کتابهای درسی بکشانند. ما هر جای که عمل کرده‌ایم نتیجه آن را هم دیده‌ایم مثلا در مراکز تربیت معلم در سراسر کشور که کنترل و تعهد خوبی نسبت به آن صورت می‌گیرد، ناهنجاری کمتری مشاهده می‌شود و این نشان می‌دهد که اگر قرار باشد کار موثر صورت بگیرد می‌توانیم. از سوی دیگر حوزه‌های علمیه بایستی وارد شوند. آنها خودشان را در متن جامعه بایستی احساس کنند. سازمان تبلیغات و ... بایستی در این قبیل موارد امتحان خود را پس دهند.
* یالثارات: در بحث نرم افزاری و ضرورت تبیین امر حجاب در جامعه چه کوتاهی‌هایی صورت گرفته است؟
** شریعتی: ما سالهاست که دچار بحران عدم تبیین مفاهیم شده‌ایم. مسئولین تربیتی و فرهنگی مخصوصاً صدا و سیما بسیار دخیل و موثر هستند.
وقتی که بچه‌های تازه زبان بازکرده تکیه کلام‌های نامربوط سریال برره را می‌آموزند، آیا صدا و سیما نمی‌تواند در مساله حجاب فرهنگسازی نماید؟ درکدام سریال مشاهده کرده‌اید که اختلاط زن و مرد نباشد؟ آنچنان اباحه‌گری وجود دارد که دیگر نامحرم‌های فامیلی مطرح نیست. بدآموزی در سریالها آموزش داده می‌شود. بایستی میزگردهایی تشکیل شود تا این بحث به صورت نرم‌افزاری تبیین شود آن هم نه به صورت شفاهی و مقطعی.
عشرت شایق، نماینده مردم تبریز
* یالثارات: چه مولفه‌های ضد فرهنگی‌ای در طول 28 سال گذشته به کار برده شده تا امروزه پدیده مفاسد اجتماعی و به طور مشخص بدحجابی در جامعه ما نمود پیدا کرد است؟
** شایق: ما چند صحبت در اینجا داریم یکی آنکه بالاخره به عنوان یک کشور مسلمان یک اعتقاد اصولی و پایه‌ای نسبت به احکام دینمان داریم و طبیعتاً بایستی توسط مراجع خود تبیین و تبلیغ شوند و هر چه عمیق‌تر و ریشه‌ای‌تر این تبلیغ صورت گیرد طبیعتاً اثر خود را بهتر خواهند گذاشت. یکی دیگر هم آن است که طبق قانون اساسی می‌توان به دستگاههایی رسید که بایستی مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی و دستگاههای فرهنگی را پیگیری کنند مثلا در بحث وزارت علوم وظایفی تعریف شده است که بخش عمده آن بحث استعدادها و رشد و نمو پتانسیل‌های موجود جامعه است. دستگاههای دیگر هر کدام ماموریتهایی در نظام ا‌داری و کاری برای ایشان تعریف شده است ما بسیاری از دستگاهها از روی غفلت یا سهو یا کوتاهی و گاهی هم عمداً ماموریتهای خود را انجام نداده‌اند که دراین صورت یک تعدادی از هنجارهای اجتماعی را تبدیل به ناهنجاری‌ها کرده و آسیب‌هایی را به جامعه وارد کرده است. یک بخش از این آسیبها به بحث مواد مخدر باز می‌گردد یک بحث تخدیر کننده‌های متعدد و مواد الکلی و رواج اباحه‌گری و لاابالی‌گری و بحث دیگر هم در این زمینه بدحجابی است.
در بحث بدحجابی البته فرقی میان زن و مرد نمی‌کند اما متاسفانه نوک پیکان به سمت خانم‌ها می‌رود، در حالی که بعضی از مردها نیز با پوششهای زننده وارد جامعه می‌شوند.
* یالثارات: چه مولفه‌هایی در این میان تاثیرگذارند؟
** شایق: مولفه‌های بسیاری می‌تواند در پای‌گذاری ریشه‌ای اعتقادی دخیل باشد. افراد متدین ما یکی از دغدغه‌های زندگی‌شان در طول تاریخ آن بوده است که از روز اول رشد و بلوغ فرزندانشان تکایف و وظایفی که خداوند یا توجه به فطرتها بر انسان تکلیف و وظایفی که خداوند با توجه به فطرتها بر انسان تکلیف کرده است را به فرزندان خود آموزش دهند. در یک مقطع، رساله عملیه را به فرزندان آموزش می‌دادند و این را وظیفه خود می‌دانستند که در خانواده مرجع تقلید و ... را مشخص سازند ولی پس از انقلاب اسلامی این مطلب در خانواده‌ها به فراموش سپرده شد. یعنی خانواده‌ها گفتند که جمهوری اسلامی و نظام اسلامی است. در مدارس و دانشگاههایی ما این مطالب را می‌گویند و دیگر وظایفشان را انجام ندادند.
انحراف در باورهای دینی از همین نقطه شروع شد. از سوی دیگر ماموریتهای دستگاههای مهم هم تبیین و عمل نشد و به سرانجام نرسید این کوتاهی‌ها موجب شد هنجارهای اجتماعی ما دچار آسیب و آفت شوند. مثلا نگاه کنید، وزارت ارشاد اسلامی مسئولیت تبلیغ باورها و اندیشه دینی را از طریق ابزارهای مختلف هنری بر عهده داشت. ما به یک باره دیدیم که بازار کتاب و نشر و فیلم و ... الگوسازی‌ها و خوراک فرهنگی که به جامعه داده می‌شد بسیار خطرناک و غیرقابل پذیرش بود.
در سینما نوع منش و گویش و حرکات بازیگران با سناریوهای خاص نه تنها خوراک سالمی نبود، بلکه در آنها با درجات مختلف سم وجود داشت. در عرصه تئاتر و ... هم این مشکلات وجود دارد. اینها خارج از حیطه وظایف خود عمل کردند و از آن دور شدند.
* یالثارات: بحث تبیین مستقیم به عهده چه نهادهایی است؟
** شایق: حوزه‌های علمیه و سازمان تبلیغات و ... مسئول هستند که متاسفانه یک غفلت یا کوتاهی یا عدم نظارت دقیق شامل آنها شده به طوری که ما دیدیم خرافه پرستی هم به ما هجوم آورده است. حتی در هیات‌های مذهبی ما هم نفوذ پیدا کرده است. حرکات سبک، اشعار سبک در مداحی‌های خانم و آقا و ... نفوذ پیدا کرده بود به گونه‌ای که این عقاید با اصول ما سازگاری نداشت. نتیجه این شد که مقام معظم رهبری در سال 69 بحث قتل عام فرهنگی و شبیخون فرهنگی که بالاتر از تهاجم فرهنگی است را مطرح ساختند اما آنجا هم به عمد یا سهو از سوی مسئولان غفلت صورت گرفت. حتی بعضی آن را توهم پنداشتند. رهبری به عنوان ولی امر مسلمین تکلیف خود را مشخص فرمودند و در دیدارهای مختلف با اقشار گوناگون اعم از هنرمند و شاعر و نویسنده ... به بطور تخصصی دستورات هدفمند صادر می‌کردند اما متاسفانه مسئولین بی‌اعتنایی کردند و این شد که امروز ما در مورد حجاب یا مسائل دیگر دچار مشکل هستیم. الان هم این غفلت وجود دارد. در حوزه کتاب، نشر، سینما، صدا و سیما و ... چه تصویری از حجاب دیده می‌شود؟ در رسانه ملی عملاً ما شاهد حرکت به جهت مخالف هستیم. مثلا شما جشنواره فیلم فجر را مشاهده کنید که به طور مستقیم هم از صدا و سیما پخش می‌شد. بازیگرانی تشویق می‌شدند و مصاحبه‌هایی از آنها پخش می‌شد که در آن خاطرات آشنایی با همسرانشان پخش می‌شد که هیچکدام با ارزش‌های ما منطبق نبود. این سوال وجود دارد که آیا چارچوب وظایف رسانه ملی این است؟ تا به امروز ما حجاب برتر را در داستانها و فیلم‌ها یا بر سر خانم‌های محکوم و مجرم و متهم دیده‌یم یا یکسری از افراد ضعیف. اگر هم در مواردی بر سر دخترانی این حجاب دیده شده آنقدر چادر باز و بدون فایده است که شاید دهن‌کجی به اصل این نوع پوشش است که اگر استفاده نشود بهتر است.
* یالثارات: مجلس شورای اسلامی در طول 28 سال گذشته و خصوصاً مجلس هفتم در این زمینه چه اقداماتی انجام داده‌اند؟ چرا فرهنگسازی از سوی این دستگاه صورت نمی‌گیرد؟ چرا بازخوردی از اقدامات در جامعه مشاهده نشده است؟
** شایق: متاسفانه چون اقدامات ما فصلی و مقطعی است و استمرار و دوام ندارد نتیجه بخش نیست. در مجالس قبل که البته شاید اساساً ورودی به بحث حجاب نداشته‌اند. شاید یکی از بهترین روش‌ها بحث نظارت مجلس بر دستگاههای دیگر است که مجالس گذشته این وظیفه را انجام نداده‌اند. بایستی مسئولین را بازخواست می کردند و جهت‌دهی می‌کردند که بر روی نقاط حساس پیگیری‌هایی صورت گیرد. این اتفاق نیفتاده است. در مجالس اراده‌ای وجود نداشته که در بحث آموزش عالی نظارت صورت گیرد. ما در حوزه حجاب کمترین پایان نامه تحقیقی و پژوهشی را داریم. اساساً کتاب و مقاله و پژوهشی حتی در حوزه‌ها هم صورت نگرفته تا چه رسد به پژوهشهای راهبردی و تاثیرگذار که الگوسازی بر اساس آن صورت گیرد.
* یالثارات: مجلس هفتم چه اقداماتی انجام داده است؟
** شایق: مجلس هفتم هم مشخصاً در بحث حجاب ورودی نداشته است.
* یالثارات: اگر بخواهیم همین الان شروع به کار کنیم چه کاری بایستی انجام دهیم؟
** شایق: در شورای فرهنگی اجتماعی زنان اتفاق بسیار مبارکی رخ داد. این اتفاق مبارک بحث منشور توسعه حجاب و عفاف بود که سالها در شورا بر روی آن کار شده است و در اواخر عمر دولت سابق شورای عالی انقلاب فرهنگی خوشبختانه این منشور را تصویب کرد. از همین امروز مجلس، دولت و دستگاههای فرهنگی اگر بدون گرایش‌های باندی و گروهی و سیاسی و شخصی این مصوبه را که کار کارشناسی وسیعی در آن انجام شده است و منطبق با موازین دینی و ارزش‌های حاکم بر نظام اسلامی است همه دست به دست هم داده و آن را اجرا نمایند، بسیاری از مشکلات حل می‌شود. در این منشور وظیفه اصلی بر عهده وزارت ارشاد نهاده شده است و بقیه دستگاهها هم کمک می‌کنند. ما می‌توانیم با سرعت بخشیدن به اجرای این مصوبه اقدام عملی و گام مثبتی را برداریم. از سوی دیگر ما در مورد حجاب قانون کم نداریم که مجلس به وضع قانون بپردازد.
* یالثارات: چه مولفه‌های دیگری در بروز این ناهنجاری‌ها سهیم هستند؟
** شایق: از مولفه‌های دیگر تاثیرگذار بحث مشکلات اقتصادی است. بحث اشتغالزایی و رفع دغدغه تحصیلات و تشکیل خانواده، اینها قدمهایی است که آسیب‌های اجتماعی را کم کند. یکی از بحث‌هایی که موجب شده جوانان به خود فریبی و خودآرایی دست بزنند آن است که وقت بسیار وسیعی دارند و نمی‌توانند از این وقت خود استفاده کنند. از سوی دیگر در مورد آینده خود ابهامات فراوانی دارند آینده شغلی، شخصی و خانوادگی و اجتماعی و ... اینها را به این راهها می‌کشاند.
ما بایستی کار برای جوانان ایجاد کنیم تا اشتغال سالم داشته باشند و طبیعتاً آینده مبهم به آینده مشخص و تبیین شده تبدیل می‌شود. اگر ما به سمت مسکن سازی و حل مشکل ازدواج در دولت و مجلس حرکت کنیم کارهای موثر و زیربنایی در این زمینه انجام داده‌ایم. در کنار آن هم دستگاههای فرهنگی که موظف هستند، بایستی نظارت جدی از سوی مجلس اعمال شود. تحقیق و تفحص ما از ارشاد، آموزش و پرورش، وزارت علوم، مرکز مشارکت زنان و ... مسئولین را به سمت هوشیار و بیداری سوق می‌دهد که وظایفشان را انجام دهند.
* یالثارات: طرح مشخصی برای این منظور در نظر گرفته نشده است در حالی که تقریباً نیمی از عمر مجلس هفتم به اتمام رسیده است.
** شایق: البته طرح مد و لباس مطرح شده که در همین روزها در مجلس پیگیری می‌شود. البته متاسفانه برخی رنگ سیاسی به این طرح فرهنگی دادند که این هم یکی از مشکلات درون جامعه ماست.