تقابل نظامی چین و آمریکا در آسیا

تهمینه ذوقی
پنتاگون در گزارش سالانه خود درباره «قدرت‌ نظامی چین، در سال 2006 اعلام کرد: تدارکات نظامی چین توازن قدرت آسیا و اقیانوسیه را تغییر داده و می‌تواند تهدیدی برای نیروهای دیگر کشورها باشد. در این گزارش آمده است: رشد دو برابر هزینه‌های تسلیحاتی، موشکهای جدید، هواپیماها و کشتی‌ها در چین بدین معنی است که این کشور می‌تواند، بیش از این قدرتش را نشان دهد. در این گزارش 58 صفحه‌ای همچنین گفته شده که میزان و ابعاد تدارکات نظامی چین هم‌اکنون توازن نظامی منطقه را به خطر انداخته و چین در مسیر تشکیل یک نیروی توانمند برای انجام عملیاتهای نظامی در آسیا ـ فراتایوان ـ است که این امر تهدیدی جدی برای عملیاتهای نظامی در منطقه به شمار می‌آید.
در همین حال، یک کارشناس امور دفاعی چین می‌گوید: آنچه باعث عصبی کردن واشنگتن شده این است که رهبران چین هنوز هیچ توضیحی درباره اهداف یا هزینه‌های نظامی مورد درخواستشان ارایه نکرده‌اند.
پس از مرگ مائو، دکترین او که مبتنی بر اصول اساسی بسیج توده‌های مردم برای نبرد در یک جنگ طولانی بود و به برتری سیاست و نفر به جنگ‌افزار اهمیت می‌داد تغییر کرد و به دکترین «جنگ مردمی در وضعیت پیشرفته» که سعی در سازگاری سیاسی و تکنولوژی نوین داشت، تبدیل شد. در حال حاضر، چین در تلاش است تا به فوریت، ارتشی مدرن هم از نظر تجهیزات و هم از نظر تاکتیک فراهم کند. برآورد سازمانهای جاسوسی غرب این است که چین در حال هزینه کردن بیش از 60 میلیارد دلار در امور نظامی است و با این کار تا سال 2010، ارتش آزادی‌بخش خلق (آن چیزی که چینی‌ها به نیروی نظامی‌شان می‌گویند) دومین ارتش متعارف جهان خواهد شد. چین در حالی ارتش خود را بازسازی می‌کند که حدود 20 سال از آمریکا عقب است و توازن میان آمریکا و چین در جهان و نیز در آسیا، همچنان به نفع آمریکا در 20 سال آینده است.
بودجه نظامی چین کمتر از یک دهم آنچه آمریکا در اختیار دارد، است و نیز چین صنعت نظامی عظیمی ندارد، به طوری که تجهیزات نظامی خود را از روسیه و اسراییل وارد می‌کند. این امر، آن کشور را به سومین واردکننده تجهیزات نظامی در دهه گذشته تبدیل کرده است. پس از پایان جنگ سرد، پکن تلاش کرد، روابط دیپلماتیک خود را با کشورهایی مانند روسیه، هند و ویتنام که دشمنان سرسخت چین در دهه‌های 80 - 1970 بودند را بهبود ببخشد و نیز با دولتهای واقع در آسیای مرکزی و قفقاز که هم‌مزر آنان است.
اما از طرف دیگر آمریکا راهبرد محاصره چین با نیروی نظامی را دنبال می‌کند. واشنگتن علاوه بر پایگاههای اصلی در ژاپن، کره جنوبی و گوام تلاش دارد، پایگاههایی را در جنوب و جنوب‌شرق آسیا بنا کند. این محاصره به آسیای میانه هم کشیده شده که خود منبع اصلی نفت و گاز مورد نیاز چین است. آمریکا در حال حاضر در قرقیزستان، افغانستان و تاجیکستان پایگاه نظامی دارد و به گفته رامسفلد، روابط نظامی با ازبکستان هم روز به روز قوی‌تر می‌شود. این در حالی است که برخی از این کشورها با چین هم‌مرز هستند، واکنش چین نیز به این قضیه افزایش بودجه نظامی کشورش بوده است. نکته دیگر آن که سیاست آمریکا در قبال چین تاکنون مانع رشد اقتصادی چین نشده است، چنانچه اکنون چین سومین اقتصاد برتر دنیا را دارد، این سیاست حزب کمونیست چین را متزلزل نکرده است اما رقابتهای نظامی را در منطقه تشدید کرده است.