سمت و سوی مجلس هفتم

* به‌رغم همه اقداماتی که مجلس مدعی است در تعامل با دولت انجام داده است رییس جمهوری در جلسات مشترک دولت و مجلس نسبت به تعامل مجلس با دولت انتقاد کرده و خواستار همراهی بیشتر شده است، آیا مجلس در تعامل با دولت کوتاهی کرده است؟
**- در طول ماه گذشته سه اتفاق افتاد. نخست اینکه رییس جمهوری دو روز بعد از عید فطر را تعطیل کرد که برخی از نمایندگان از جمله من با این مساله مخالف بودیم و انتقاد هم کردیم. رییس جمهوری ساختار سازمان مدیریت را تغییر داد که باز هم انتقادهایی داشتیم. اما در مورد طرح انگشت‌نگاری از اتباع آمریکایی من با آن موافق بودم اما دلیل موافقت این نبود که چون رییس‌جمهوری گفته من با آن موافق هستم. در جایی ممکن است برای حفظ منافع ملی نمایندگان به این جمع بندی برسند که به طرحی رای بدهند یا رای ندهند. آقای رییس جمهوری از مجلس انتقادهایی را دارد و در مقابل مجلس نیز انتقادهایی به رییس جمهوری دارند. البته اگر انتقادی نباشد بهتر است اما نمی‌توان انتقاد نکرد. تعامل بین دولت و مجلس نافی نقد عملکرد دولت و مجلس نیست. اگر نقدی صورت گرفت، دلیل مخالفت با دولت نیست. نقد و بحث و گفت‌و‌گو انجام می‌پذیرد که در حاشیه است متن اصلی همان تعامل است. دو وزیر استیضاح شدند اما استیضاح آنها رای نیاورد لایحه بنزین ارایه شد رای آورد اینها همه نشانه تعامل است.
*به‌رغم حمایت‌هایی که مجلس از دولت آقای احمدی‌نژاد می‌کند برخی مخالفت‌هایی هم با عملکرد دولت وجود دارد بهتر نیست مجلس در خصوص طرح‌ها و لوایح نظرات کارشناسی خود را اعمال کند همانطور که جمعی از نمایندگان بر این تاکید دارند؟
**- یک ویژگی خوبی که مجلس هفتم دارد این است که کار کارشناسی انجام می‌دهد. گاهی با کار کارشناسی به این جمع‌بندی می‌رسد که به لایحه دولت رای ندهد. گاهی در مجموع، مصلحت نظام را در رای دادن یا ندادن به یک موضوع می‌داند. مجلس عاقلانه عمل می‌کند و بحث اکثریت و اقلیت مطرح نیست. احساس مسئولیت در این مسایل حکمفرما است. اگر در مجلس درگیری استدلالی نباشد پویا و زنده نخواهد بود.
* منشا انتقادهایی که از هیات رئیسه صورت می‌گیرد را چه می‌دانید؟
**- مجلس با همه نهادها و دستگاه‌ها متفاوت است. در مجلس نظام رییس و مرئوسی نیست. رفتار دوستانه و همکاری همه جانبه در مجلس حاکم است و هیات رئیسه نماینده نمایندگان است. این طبیعی است که نمایندگان مجلس اعتراضاتی داشته باشند. اعتراضات نمایندگان معمولا دو جنبه دارد. یکی اعتراضاتی است که فوری است که در زمان کوتاه انجام می‌شود. امکان دارد مساله‌ای در مجلس بررسی شود و برخی به عملکرد هیات رئیسه انتقاد کنند. معمول آن این است که به هیات رئیسه تذکر می‌دهند. برخی اعتراضات مبنی بر این است که آیین نامه اجرا نمی‌شود یا هیات رئیسه از جایگاه مجلس دفاع نمی‌کند.این انتقادها و اعتراض‌ها حق نمایندگان است و آیین‌نامه داخلی مجلس نیز این مساله را پیش‌بینی کرده است اما هر کس هم جای هیات رئیسه بنشیند امکان دارد این انتقادات نسبت به او وجود داشته باشد. هیات رئیسه مسئولیت مهمی است. آنها باید جایگاه مجلس را حفظ کرده و نمایندگان را همراهی و کمک کنند. هیچ دوره‌ای از مجلس نداریم که نمایندگان نسبت به هیات رئیسه اعتراض نداشته باشند.
*در هیچ دوره‌ای از مجلس این اعتراض‌ها تا مرحله استیضاح هیات رئیسه پیش نرفته بود؟
**- در دوره ششم مجلس نیز یک بار طرح استیضاح هیات رئیسه را داشتیم. اصل استیضاح هیات رئیسه از دوره ششم مجلس برقرار شد. این امری طبیعی است. هیات رئیسه اگر بخواهد مجلس را اداره کند دچار مشکلات و معضلاتی خواهد شد. البته ایرادات و اشکالات نیز وجود دارد و هیات رئیسه نیز نمی‌تواند کاری کند که همه نمایندگان مجلس راضی باشند.
*اعتراض به هیات رئیسه مجلس محدود به جناح رقیب یعنی فراکسیون اقلیت نیست بلکه انتقادات شدیدی از سوی فراکسیون اصولگرایان نسبت به عملکرد هیات رئیسه صورت می‌گیرد؟
**- ممکن است چند نفر از اصولگرایان طرح استیضاح هیات رئیسه را امضا کرده باشند اما امضای خود را پس گرفتند. اینکه مجلسی وجود دارد که نقد و انتقاد از هیات رئیسه در آن صورت می‌گیرد حاکی از موقعیت ویژه مجلس است و نشان می‌دهد که مجلس تعصب حزبی ندارد. اینگونه نیست که اگر هیات رئیسه اصولگراست پس اصولگرایان مجلس نباید به آن اعتراض کنند. یکی از عواملی که مجلس هفتم را مستقل نشان می‌دهد همین مساله است که اصولگرایان آن هم به عملکرد مسئولان مجلس انتقاد می‌کنند.
اوج این اعتراضات قبل از انتخابات هیات رئیسه دوره سوم بود و همه تصور می‌کردند تعداد زیادی از اعضای هیات‌ رئیسه تغییر خواهند کرد اما در نهایت دیدیم که یک مورد تغییر هم در هیات رئیسه انجام نشد.
در بسیاری از این اعتراض‌ها تنها صداها بلند است و به معنای تعداد زیاد معترضان نیست. کسانی که معترض هستند با صدای بلند اعتراض خود را اعلام می‌کنند که البته حق طبیعی آنان است.
* برخی علت عدم استیضاح هیأت رئیسه را ناشی از بده بستان‌های سیاسی می‌دانند، آنان می‌گویند؛ در عین وجود ضعف در عملکرد هیأت رئیسه اما با هماهنگی‌هایی بر ادامه کار آنها توافق شده و بر ضعف‌ها سرپوش گذاشته می‌شود در حالی که امکان دارد این ضعف‌ها بعدا مشکلاتی را ایجاد کند؟
**- این فرض غلط است. فرض را بر این می‌گذاریم که عده زیادی مخالف هستند اما باز هم هیات رئیسه رای می‌آورند. عده کمی مخالف هستند که باعث می‌شود هیات رئیسه رای مناسب را کسب کند. اگر تصور کنیم که نمایندگان مصلحتی رای می‌دهند نماینده و هیات رئیسه محکوم می‌شوند. تحلیل دیگر این است که اکثر نمایندگان مخالف نیستند و تعداد معترضان کم است اما وقتی فریاد می‌زنند کارهای تبلیغاتی روی آن انجام می‌شود و مساله بزرگ نشان داده می‌شود این گونه تصور می‌شود که هیات رئیسه رای نمی‌آورد حالا که رای می‌آورد مجبور هستند بگویند مصلحتی رای آورده‌اند. رابطه نمایندگان با هیات رئیسه دوستانه است. در طول روز ممکن است تعدادی از نمایندگان تذکرات تندی به هیات رئیسه بدهند و این مساله انعکاس پیدا می‌کند اما وقتی آن نمایندگان می‌آیند و عذرخواهی می‌کنند این مساله بازتاب پیدا نمی‌کند. گاهی یک نماینده نیز اعتراض می‌کند و می‌گوید در این طرح یا لایحه آیین‌نامه اجرا نشده است و این دلیل نیست که این نماینده مخالف هیات‌رئیسه است.
* برخی نمایندگان اعتقاد دارند برخی طرح‌ها و لوایح که تنش‌آفرین و مهم است قبلا در جلسه‌ای غیرعلنی مورد تصویب قرار گیرد و بعداً در صحن علنی مجلس رای‌گیری می‌شود. مانند طرح انگشت‌نگاری از اتباع آمریکایی که مسایلی را در مجلس به وجود آورد؟
**- این مسایل را باید از دو منظر نگاه کنیم. نخست اینکه آیا هیات‌رئیسه غیرقانونی و غیر‌آیین‌نامه‌ای عمل کرده یا نه.
ماده 141 آیین‌نامه می‌گوید در ابتدای تشکیل هر مجلسی اگر 25نفر از نمایندگان یک طرح یا لایحه باقی مانده از دوره قبل را دوباره مطرح کنند قابلیت طرح دارد. من نامه‌ای را در ابتدای دور هفتم نوشتم و 25 امضا جمع کردم برای بررسی مجدد طرح انگشت‌نگاری از اتباع آمریکایی در مجلس هفتم. این طرح ارائه شد. عده‌ای از نمایندگان درخواست یک فوریت برای آن کردند که رای آورد. اما این طرح در ماه اول مجلس هفتم به کمیسیون امنیت ملی پیشنهاد شد. فوریت آن تقریباً دو ماه بعد تصویب شد. در این بین هیات رئیسه گناهی ندارد که طرح تا این حد به طول انجامیده است. اگر یک نفر از طراحان امضای خود را پس گرفت این طرح قبل از اینکه کلیات آن به تصویب برسد باز‌می‌گردد.
ماده 132 می‌گوید اگر 15 نفر از نمایندگان طرحی را پیشنهاد دادند ولی تا قبل از تصویب کلیات تعداد امضا کنندگان از 15 نفر کمتر شد مساله منتفی می‌شود. ما در خصوص طرح انگشت‌نگاری جلسه حقوقی گذاشتیم و کارشناسان همه تایید کردند که ما درست عمل کرده‌ایم.در این بین 4 نفر از هیات رئیسه هم بوده‌اند که امضای خود را پس گرفته‌اند که این را نمی‌توان به حساب بی‌تدبیری گذاشت. در صورت پس گرفتن امضاها نیز باز مشکلی پیش نمی‌آید باز هم تعدادی از نمایندگان می‌توانند پیشنهاد سه فوریتی یا دو فوریتی در همان روز ارائه دهند و مساله مورد بررسی قرار گیرد. در طرح انگشت‌نگاری دو راه را می‌توانستیم به کار بریم به قول برخی می‌شد 15 نفر درخواست می‌دادند و فوریت را پس می‌گرفتند و یا اینکه چند نفر امضای خود را پس بگیرند کدام یک از اینها زیان بیشتری داشت. اگر مجلس مصوب می‌کرد که فوریت را پس گرفته است بازتاب منفی‌تری داشت. این راه هم وجود داشت که نمایندگان نسبت به اقدام برخی نمایندگان برای پس گرفتن امضای خود اعتراض نکنند تا مشکلی ایجاد نشوند و دوباره یک طرح دو فوریتی ارائه کنند. دولت ما امروز در یک چالش جدی با آمریکا است که محور این چالش فناوری صلح آمیز هسته‌ای ایران است. هیات جمهوری اسلامی در حال مذاکره با طرف‌های اروپایی است. رییس جمهوری کشور در سخنرانی خود در منظر 70 میلیون نفر جمعیت از مجلس خواست این طرح را با تدبیری نگه دارند. وزیر امور خارجه هم به مجلس آمد و توضیح داد که نظر دولت این است که این کار فعلا در دستور قرار نگیرد.هیچ کس در این مجلس با انگشت‌نگاری از اتباع آمریکایی مخالف نیست اما وقتی می‌گویند که طرحی امروز تصویب نشود و کار بررسی آن به تعویق بیفتد، تعدادی از نمایندگان مجلس نیز به این نتیجه می‌رسند که دولت برای تدبیر در امور نیاز به تعویق افتادن این طرح دارد و بر این اساس امضای خود را پس می‌گیرند. هیات رئیسه تدبیری جز اجرای آیین‌نامه داخلی مجلس ندارد.
*شما نقش نظارتی مجلس در انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا را چگونه ارزیابی می‌کنید؟آیا این نظارت می‌تواند در سالم برگزار شدن انتخابات موثر باشد؟
**- شوراها به دلیل اهمیت ویژه‌ای که دارد به عنوان قاعده هرم مردم‌سالاری دینی است. به همین سبب مجلس شورای اسلامی حساسیت خاص و ویژه ای را به آن مبذول داشته است. بر اساس قانون اساسی و تفسیری که شورای نگهبان از آن دارد نظارت بر انتخابات شوراها بر عهده مجلس است، به همین دلیل سه نفر از کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی و دو نفر از کمیسیون اصل 90 با رای مجلس شورای عالی نظارت را تشکیل می‌دهند و از هر استان هم سه نفر به عنوان هیأت نظارت بر انتخابات شوراهای استان‌ها را بر عهده گرفته‌اند.این نشان می‌دهد که هیات‌های نظارت به صورت نسبی منصفانه عمل کرده‌اند. ممکن است ایرادهایی وجود داشته باشد ولی سرجمع عملکرد خوب بوده است. نظارت بر انتخابات شوراها بیشتر باید حامل پیام مردم باشد.مردم دوست دارند رای‌شان تاثیرگذار باشد و وظیفه همه مسئولان این است که این نظر مردم تامین شود و وظیفه دیگر حضور گسترده مردم در پای صندوق‌های رای است. مردم با حضور گسترده خود هم جایگاه شوراها را تقویت کرده و هم بازتاب سیاسی دارد که در امنیت و اقتدار ملی نیز تاثیرگذار است.
* به نظر می‌رسد وظیفه هیأت‌های نظارت برای بررسی صلاحیت داوطلبان انتخابات شوراها حاشیه‌ای است نظر شما چیست؟
** این مساله مصوبه مجلس ششم است که اختیار بیشتری به هیات‌های اجرایی داده شده و نقش کلیدی در دست آنها است. مسئولیت‌ هیأت‌های نظارت رسیدگی به شکایات کسانی است که از عملکرد هیأت‌های اجرایی ناراضی هستند که نظر هیأت نظارت، نهایی است. وظیفه اصلی هیأت نظارت، تلاش برای برگزاری انتخابات سالم و جدی است.