از گفت‌وگوی تمدن‌ها تا دیالوگ مذاهب

*دلیل ترافیک سفرهای خاتمی به آمریکا و اروپا به علت دعوت‌های پیاپی از وی از سوی محافل دانشگاهی- مذهبی است یا دعوت‌ها از پیش صورت گرفته بود و دیدارها با این برنامه‌ریزی انجام می‌شود؟
**دعوت از خاتمی برای سفر به آمریکا از چند ماه پیش از سوی دبیرکل سازمان ملل متحد صورت گرفته بود. خاتمی عضو گروه عالی ائتلاف تمدن‌ها است که بیش از 18 شخصیت برجسته علمی، سیاسی و فرهنگی بین‌المللی عضو آن هستند. همزمان با اعلام سفر خاتمی به نیویورک، مراکز علمی- دانشگاهی و مذهبی- فرهنگی آمریکا از وی دعوت به عمل آورده و دیدارهایی با نخبگان و اندیشمندان آمریکایی، مسلمانان و ایرانیان صورت گرفت. همین امر، سفر خاتمی به آمریکا را دومنظوره کرد. برنامه سفر از قبل مشخص بود و مخاطب خاتمی بخش‌های علمی‌، نخبگان، روشنفکران و مسلمانان آمریکایی بودند. سفر خاتمی به انگلیس به دعوت دانشگاه سنت‌اندروز هم از یک‌سال پیش برنامه‌ریزی شده بود. دعوت‌های ویژه‌ای از کشورهای اروپایی، آمریکای لاتین و شرقی هم وجود دارد که خاتمی به علت مشغله فراوان و تعهدات دیگر توان انجام همه سفرها را ندارد. برنامه پیش روی خاتمی تلاش برای گفت‌وگوی بین مذاهب در دنیای اسلام است و بر همین اساس برنامه‌هایی برای دیدار از کشورهای مسلمان در آینده‌ای نزدیک خواهد داشت.
*آیا سفرهای خارجی خاتمی حامل نشانه و پیامی به جناح‌های داخلی یا مراکز بین‌المللی است؟
**سفرهای خاتمی با هدف ایجاد تعمیم فرهنگ گفت‌وگو دنبال می‌شود. آنچه امروز جهان را به مخاطره انداخته عدم توجه به گفت‌وگو است و این رسالتی بر دوش نخبگان است که به توسعه فرهنگ گفت‌وگو یاری رسانند. خاتمی به عنوان شخصیتی شناخته شده و مورد اقبال بین‌المللی، در تلاش است تا شکاف‌های موجود بین دنیای اسلام و غرب که به وسیله هژمونی قدرت‌های بزرگ در حال تعمیق است، مرتفع کنند. امروز در غرب اسلامو‌فوبیا پدیده تلخی است که به ناحق تصویر اسلام و مسلمانان را خدشه‌دار کرده است و رسالت همه کسانی که دغدغه اسلام را دارند این است که بتوانند با تدبیر، عقلانیت و اعتدال این پدیده شوم را که ساخته برخی قدرت‌هاست از بین ببرند. هدف خاتمی ایجاد نوعی دیالوگ سازنده بین اسلام و غرب است. چنین انگیزه‌ای، هدف‌ها را از مرزهای ملی فراتر می‌برد و به سفرها جنبه پیام به داخل نمی‌دهد. ماموریتی که وی برای خود به عنوان یک شهروند جهانی و مبدع طرح گفت‌وگوی تمدن‌ها تعریف کرده این است که به رسالت خود به معنای حقیقی‌اش جامه عمل بپوشاند. تلاش‌های خاتمی در جریان حمله اسرائیل به لبنان و فراخوانی از چهره‌های فکری - فرهنگی بین‌المللی و بازتابی که دریافت کرد گویای نقشی است که خاتمی به درستی در حال ایفای آن است.
*سفرهای خارجی خاتمی چه تاثیری بر ایجاد یک تصویر مثبت از ایران و ماهیت برنامه هسته‌ای آن در شرایطی دارد که موج تبلیغات منفی علیه کشورمان توسط محافل و رسانه‌های غربی تشدید شده است؟
**خاتمی به عنوان فردی که 8 سال مسئولیت اجرایی در جمهوری اسلامی ایران را برعهده داشت توجه خاصی به رعایت مرزها و منافع ملی دارد. با وجود مخالفتی که صهیونیست‌ها و مخالفان جمهوری اسلامی در واکنش به این سفرها داشتند اما در مجموع نمی‌توان از تاثیر مثبت این دیدارها در افکار عمومی و نخبگان مغفول ماند. این اثرگذاری حتی در میان افکار عمومی، نخبگان و روشنفکران و حتی مقامات آمریکایی هم مشهود بوده است. این مساله گویای حقیقتی مبرهن است و آن اینکه با وجود تکثر دیدگاه‌ها، منافع ملی ایران مورد اتفاق و توجه جدی تمامی جناح‌ها و شخصیت‌ها است و دیدگاه‌های متفاوتی نسبت به اصل منافع ملی ایران وجود ندارد. دفاع خاتمی از سیاست هسته‌ای، مختص دولت پیشین و فعلی نیست بلکه حمایت از سیاست اصولی نظام در این عرصه است. در این رهگذر است که می‌بینیم موضع خاورمیانه‌ای خاتمی و انتقاداتی که وی از حضور بیگانگان در منطقه و سیاست‌های کاخ سفید به عمل می‌آورد با منافع ملی و دیدگاه‌های کلان ایران همخوانی دارد. ‌
*مخالفت محافل اسرائیلی با سفرهای خاتمی قابل فهم و تحلیل است اما انتقادات برخی جریانات موجود در طیف اصولگرایان ایران با این دیدارها برخاسته از چه اصلی است؟ ‌
**من تصور نمی‌کنم نگرانی‌های موجود موردی داشته باشد. خاتمی یک هدف بیش ندارد و آن اینکه به عنوان یک روحانی و شاگرد مکتب امام (ره) و روشنفکری مسلمان نظراتش را مطرح کند. البته خردمندان حاضر در جناح اصولگرایان درباره سفرهای خاتمی صادقانه و منصفانه قضاوت می‌کنند. مسوولان سیاسی از این دیدارها استقبال به عمل آورده‌اند و علت آن این است که اهداف و مواضع خاتمی هم‌راستا با سیاست‌های کلان نظام است و نه مغایر آن. ‌
*مقصد آتی سفرهای خاتمی کجاست؟ ‌
**خاتمی به‌زودی برای شرکت در اجلاس ائتلاف تمدن‌ها راهی ترکیه می‌شود و پس از آن برنامه‌دیدار از دنیای اسلام را در دستور‌کار دارد