چه کسی باید اشتباهات پاپ را جبران کند؟

سید ابوالحسن نواب
جهان امروز درگیر جنگ و نابسامانی است و عناصر بسیاری در این درگیری ها نقش دارند; همچون قومیت زبان فرهنگ مرزها که هر یک بهانه ای برای کوبیدن بر طبل جنگ و نابسامانی و گسترش دامنه فقر و فساد و تبعیض در جهان شده است . فاصله غنی و فقیر شمال و جنوب غرب و شرق به گونه ای رو به گسترش است و تحمل پذیری متقابل هم به شدت افت کرده است اما در این میان هنوز دین به عنوان یک گوهر معنوی می تواند نقش خود را ایفا کند. در این مقاله به اختصار به چهار نکته در همین زمینه اشاره می شود:
1 ـ ضرورت گفت وگوی جهانی بر محور دین: اگر گوهر همه ادیان الهی و غیرالهی را بررسی کنیم خواهیم دید درون مایه ادیان گسترش نزاع خشونت و درگیری نیست بلکه ادیان فی نفسه انسان را به کمال اخلاق سعادت عشق صلح محبت عدالت و رشد دعوت می کنند (جدا از پیرایه هایی که بر آن می بندند و تفسیری که از این دین می شود). ظرفیت این مسائل به گونه ای است که انسانی که حتی یکی از این ارزش ها را برای خود محور قرار دهد به سمت درگیری و خشونت کشیده نشده و ابزار دست قدرت های بزرگ و چپاولگر در راه نابودی حرث و نسل قرار نخواهد گرفت ; بنابراین اگر می خواهیم بشریت را به صلاح و سداد دعوت کنیم هیچ چاره ای جز روی آوردن به گفت وگو و مفاهمه با محوریت دین نخواهیم داشت چون جان کلام در گفت وگوی تمدن ها و فرهنگ هاست و بنا بر اعتماد جامعه شناسان یا دین شناسان دین قلب فرهنگ ها و تمدن ها و محور اصلی آن است.
2 ـ اگر گفت وگوی بین ادیان ضرورت دارد چه کسی و چه گروهی و با چه ویژگی هایی باید سکاندار هدایت این گفت وگوها باشد و چگونه تاکنون در بین پیروان ادیان الهی مسیحیان داعیه دار این جریان بوده اند ولی به دلایل گوناگون قابلیت خود را برای رهبری این گفت وگوها و مفاهمه ها از دست داده اند. از این جمله:
الف: سوابق بسیار تلخی در درگیری های بین خود و دیگر ادیان باقی گذاشته نسل کشی های تاریخی که مرتکب شده اند که نقطه اوج آن را می توان جنگ های صلیبی و باز زمزمه کردن و یادآوری آن در مقاطع گوناگون دانست.
ب: به رغم ظاهر نرم و منعطفی که از خود نشان می دهند و بیانیه هایی که در عذرخواهی از مسلمانان در شوراهای مختلف و از جمله در سال 1965 صادر کرده اند هر از چند گاهی اعتقاد واقعی خود را نسبت به دیگران اظهار کرده و دست کم از اهانت های پیاپی که در کشورهای به ظاهر مسیحی علیه دیگر ادیان الهی می شود جلوگیری نمی‌کنند.
ج: رهبران دینی مسیحیت هر از چند گاهی به جای جبران آلام گذشته فشارهایی بر پیروان دیگر ادیان و به ویژه مسلمانان وارد می سازند که گوشه ای از روابط تاریک گذشته را زنده می کنند و به گونه ای که نه چندان زیبنده رهبران دینی است باعث تحریک احساسات و عواطف میلیاردها مسلمان یا پیروان ادیان دیگر می‌شوند.
د: گره خوردن سرنوشت سیاسی و فرهنگی مسیحیان جهان با دولت های غربی و احزاب بزرگ در غرب که در پاره ای از موارد با یدک کشیدن عنوان مسیحیت سوسیال مسیحی دمکرات مسیحی و مانند آن به آلوده ساختن عنوان این دین بزرگ الهی می پردازند و هم برخلاف نظر آن پیامبر عظیم الشان الهی آشکار و پنهان از این عنوان سواستفاده می‌کنند.
3 ـ اسلام به عنوان آخرین دین بزرگ الهی هم به دلیل آموزه های عمیق دینی آن و هم به جهت باور و عمل جدی به دستورها توسط پیروانش و با پشتوانه قوی عملکرد رهبران خود در طول تاریخ همزیستی مسالمت آمیز صبغه و سابقه بسیار خوبی در زندگی و تعامل با پیروان دیگر ادیان داشته و در تاریخ گذشته و امروز خود امتحان خوبی پس داده است.
در درگیری های قرن اخیر لبنان بوسنی و دیگر کشورهایی که درگیری بین مسیحیان و مسلمانان بوده است میزان تعهد و پایبندی مسلمانان به اماکن مقدس و مقدسات دیگر ادیان به گونه ای روشن است که کمتر می توان از مسلمانان بی تعهدی یا نسل کشی دینی مشاهده کرد : حال آن که در طرف مقابل موارد چنان است که از هزاران گذشته است اما این را هم باید دانست که همه مذاهب و گروه های اسلامی در این زمینه یکسان نمی‌اندیشند.
4 ـ اما در خانواده اسلام چه کسی باید عهده دار این مهم شود و چه مذهبی این ظرفیت را دارد و باید از پیام کدام یک از رهبران اسلام الهام گرفت و این مسئله ضروری را پیگیری کرد به نظر می رسد صلح و تحمل پذیری در جای جای عملکرد و گفتار پیامبر اکرم (ص ) موج می زند و پس از ایشان حضرت علی (ع ) بارها در نهج البلاغه نسبت به پیروان دیگر ادیان و تحمل و همزیستی در دفاع از حقوق آنان را تاکید کرده است که رساترین آن در این عبارت است که به مالک اشتر فرمود : « ای مالک بدان که مردم آنجا (مصر) یا برادر دینی تو هستند یا مانند تو انسانند ».
گفت وگوی جهانی تنها راه رسیدن به صلح عدالت و حقیقت در جهان است و این مهم باید با تکیه بر دین و ظرفیت معنوی ادیان پیگیری شود و نظام جمهوری اسلامی ایران با تکیه بر پشتوانه عمیق دینی خود و ظرفیتی که تشیع عقلانی برای آن ایجاد کرده باید این مهم را نیز درکنار دیگر مسائل جهان پیگیری کند.