«دی هشت» و اجلاس سران در بالی

ملازهی
سران هشت کشور محوری جهان اسلام در جزیره بالی واقع در اندونزی اجتماع کردند تا اصلی‌ترین مسائل منطقه‌ای و بین‌المللی را مورد بحث و تبادل‌نظر قرار دهند.
ترکیب دی هشت بخوبی نشان می‌دهد که کشورهای عضو هرکدام از جهت خاصی دارای مزیتهای قابل توجهی هستند. دو کشور مصر و نیجریه در قاره آفریقا مهمترین کشورها به لحاظ موقعیت استراتژیک جغرافیایی هستند.
ایران و ترکیه در خاورمیانه از جایگاهی برخوردارند که جدا از موقعیت استراتژیک جغرافیایی، ساختار متفاوت ایدئولوژیک قدرت در آنها به عنوان دو تجربه متفاوت در جهت‌گیری جهان اسلام می‌تواند مدنظر باشد.
پاکستان و بنگلادش در شبه قاره هند پرجمعیت‌ترین کشورهای جهان اسلام و با تفاوت در سطح توسعه و متفاوت در چگونگی حل بحرانهای داخلی هستند و در همان حال از امکانات توسعه نیز برخوردارند. اندونزی و مالزی در جنوب شرق آسیا در مسیر توسعه پایدار قرار گرفته و از ظرفیت توسعه‌ای مناسب برخوردار شده‌اند. در کنار همه این مزیتها، یک شاخص قابل تأمل از موقعیت کشورهای عضو دی هشت قرار گرفتن آنها در حساس‌ترین معابر و گذرگاههای آبی جهان است. تنگه هرمز که بخش بزرگ نفت مصرفی جهان را تأمین می‌کند در کنترل جمهوری اسلامی ایران است. کانال سوئز که نزدیکترین مسیر اتصال اقیانوس هند به مدیترانه و اقیانوس اطلس است در اختیار مصر است.
تنگه‌های داردانل و بسفر که شاهرگ حیاتی روسیه و کشورهای شرقی اروپا به شمار می‌آید تحت کنترل بلامنازع ترکیه است و بالاخره تنگه مالاکا در شرق آسیا که حیات اقتصاد تجاری کشورهای مهمی نظیر ژاپن- کره جنوبی و چین به آن وابسته است در حوزه قدرت و نفوذ مالزی و اندونزی است.
بنابراین مشاهده می‌شود دی هشت در یکی از حساس‌ترین مکانهای جغرافیایی جهان قرار گرفته و از ظرفیتهای توسعه‌ای بالای برخوردار است. گسترده‌ترین بازار مصرف در جهان اسلام را در اختیار دارد و مجموعه‌ای است که جهت‌گیریهایش می‌تواند در سرنوشت جهان مؤثر باشد. با این حال واقعیت آن است که به دلایل متفاوتی از این ظرفیتها در جهت توسعه همکاریها بهره‌گیری مناسبی نشده است. علتها گوناگون هستند که شناخت آنها ضروری است، ولی در شرایط موجود جهانی اولویتهای مهمتری وجود دارند که توجه به آنها می‌تواند دی هشت را در مسیر درستی هدایت کند.
بحث اصلی در دی هشت اکنون چگونگی انطباق با شرایط بین‌المللی به گونه‌ای است که حداکثر منافع را تأمین کند و زیانهای احتمالی را به حداقل کاهش دهد.
در این راستا، مخاطرات جدی دی هشت و مجموعه جهان اسلام را تهدید می‌کنند، مهمترین آن انتظارات قدرت هژمون جهانی است که در صدد است فرهنگ، هنجارها، ارزشها و رفتار خود را به کشورهای اسلامی دیکته کند.
درک این معنا در ابعاد کلی کمک می‌کند که کشورهای عضو دی هشت به مسئولیتهای خود آگاه باشند و ضمن وفاداری به منافع جمعی اعضا، الگوی مناسب رفتاری در برخورد با مسائل جهانی در اختیار سایر کشورهای اسلامی و حتی جهان سومی قرار دهند.
توجهی که در بالی روی انرژی هسته‌ای شد و حمایتی که در دنیای اسلام در سطح مردم از حق کشورها در جهت دستیابی به انرژی هسته‌ای در جهت مصارف صلح‌آمیز آن شد، نشان می‌دهد که دی هشت به یکی از اصلی‌ترین نیازهای توسعه پایدار پی برده است.
انرژی‌های تجدیدپذیر و تلاش برای خروج از انحصار قدرتهای مسلط جهانی تنها بخشی از نیازهای روز افزون به انرژی به عنوان موتور محرکه توسعه و اقتصاد و بهره‌وری از مزایای زندگی است. دوران تسلط انرژی‌های فسیلی بر اقتصاد جهانی در حال تمام شدن است و جهان اسلام این مزیت طبیعی خود را از دست خواهد داد. بنابراین اگر خواهان آن هستیم که استعمار در قالب نوینی بازسازی نشود و با انحصار در آوردن تکنولوژی آیده تأمین کننده انرژی خود را مجدداً به جهان اسلام تحمیل نکند، هیچ راهی جز شکستن حصارهای تحمیلی بازدارنده وجود ندارد.
به نظر می‌رسد که این یکی از محورهای اصلی در دی هشت است که می‌تواند کشورهای عضو را در مسیری درست و در همکاری مؤثر با هم قرار دهد. اگر دی هشت بتواند روی این گونه محورهای مشترک امکان حرکت بیابد در سایر زمینه‌ها، همکاریها چندان دشوار نخواهد بود. می‌توان ظرفیتهای کشورهای عضو را شناسایی کرد و بصورت تکمیلی برای توسعه یکدیگر بکار گرفت.
اما شرط اول آن درک سرنوشت مشترک است. اجلاس سران در بالی اندونزی از این نظر در حساس‌ترین شرایط زمانی برگزار شد که جهان اسلام در کلیت خود با مشکل انطباق با شرایط نوین جهانی روبرو است و نیازمند اتخاذ استراتژی امنیتی جمعی در تمامی ابعاد سیاسی- نظامی- اقتصادی و فرهنگی و علمی است.