آسیب‌های خروج بی‌اجازه از گفتمان

امیر محبیان
دکتر احمدی نژاد ظاهرا قرار بوده و هست که دولت شگفتیها را شکل دهد و سلسله شگفتی‌آفرینی‌های آن هم گویا قرار است تمامی نداشته باشد.
همان‌گونه که پیروزی احمدی‌نژاد نیز اساسا باعث شگفتی تحلیلگران شد و او با زیرکی توانست از اواخر جدول نظرسنجی‌ها به دلیل درک درست از تغییر گفتمان مردمی خود را تا مستند ریاست جمهوری بالا کشاند، اینک هم احمدی‌نژاد با طرح حضور زنان در ورزشگاهها این بار دوستان و حامیان خود را شگفت‌زده کرد.
نگارنده به هیچ‌وجه قصد ندارد به نیت خوانی پرداخته و به تشکیک در مبانی اعتقادی دکتر احمدی‌نژاد بپردازد، زیرا دوستی چندین ساله با او به روشنی عمق اعتقادات دینی او را برای صاحب این قلم آشکار ساخته است ولی توصیه‌هایی دوستانه به وی از منظر علمی را بایسته می‌دانم.
دکتر احمدی‌نژاد بر دوش یک گفتمان و به عنوان حامل اصلی آن در انتخابات ریاست جمهوری به قدرت رسید، یعنی گفتمان "عدالت".
در بررسی اولیه هر گفتمانی ما با سه بعد اصلی روبه‌رو می‌شویم،
الف ـ زبان و کاربرد آن
ب ـ ارتباط میان باورها (شناخت)
ج ـ تعامل در موقعیت‌های اجتماعی
این سه بعد در ارتباطی تنگاتنگ با هم یک تصویر واحد را شکل می‌دهند که هویت‌های حامل این گفتمان را معنا می‌بخشد.
لذا اگر یک جزء از این سه بعد با دیگر ابعاد همخوانی نداشته باشد، نوعی آشفتگی در تصویر به وجود آورده و مخاطبان را دچار تشتت افکار و موضع می‌کند.
اگر مشاهده می‌شود فردی در قبال رفتاری خاص از سوی حامل گفتمانی اعلام می‌دارد "از او انتظار نداشته‌ایم" معنای این عبارت آنست که رفتار یا تعامل او با تصویر کلی موردنظر همخوانی نداشته است.
در برابر صدور مجوز "حضور خانمها در ورزشگاهها" بسیاری از علاقه‌مندان به احمدی‌نژاد این عبارت "از او انتظار نداشته‌ایم" را تکرار می‌کنند.
به بیان روشن، در تصویر کلانی که از احمدی‌نژاد و روش و منش او در ذهن مخاطبش بود، این "دستور یا اقدام" نه تنها ناهمخوان بلکه متعارض می‌نماید.
پس معنای این حرکت "احمدی‌نژاد" چه بود؟
ـ نزدیکی به طیفی از جامعه که معمولا در دسته‌بندی دوم خردادی‌ها محسوب می‌شوند؟
ـ ایجاد تصویر جدید و از لحاظ فرهنگی دارای تفکر انبساطی از احمدی‌نژاد؟
ـ تست رفتاری هواداران که تا کجا همراه هستند؟
ـ ...
علت این اقدام هرچه باشد ولو ناشی از مشاوره‌ای غیردقیق، اما یک نکته را دکتر احمدی‌نژاد دریافت و آن این که مفهوم گفتمان، امری ذهنی نیست، بلکه به صورت عینی باعث ظهور و سقوط تصاویر یک شخصیت در اذهان توده‌ها می‌شود.
از این رو، شایسته است دکتر احمدی‌نژاد در فرآیند ایجاد تصویر جدید از خود بکوشد ضمن در نظر گرفتن نوع مخاطبان و به ویژه ذهنیت حامیان خود، نحوه انعکاس تصمیمات سیاسی و اجتماعی خود را نیز به گونه‌ای مدیریت کند که در نهایت تصویر صادقانه‌اش، همچنان در اذهان هوادارانش بدون خدشه باقی بماند، زیر این تنها سرمایه قابل اتکای اوست.