لبنان انقلاب رنگی دیگر!؟

بهمن ویسی
تظاهرات عظیم طرفداران حزب‌الله صف‌بندی و جدال گروه‌های سیاسی لبنان را وارد مرحله جدیدی کرده است.صدها هزار نفر از مردم لبنان به دعوت دبیر کل این جنبش در خیابان‌های بیروت تجمع کردند تا مخالفت خود را با ادامه نخست وزیری فواد سنیوره اعلام نمایند.با وجود عقب‌نشینی نیروهای نظامی سوریه از لبنان تحت فشار شورای امنیت سازمان ملل متحد تحولات ماه‌های اخیر موید پایداری نفوذ همه جانبه دمشق در لبنان است به طوری که همچنان طیف‌های سیاسی و اجتماعی این کشور به دو دسته طرفدار سوریه و مخالف سوریه تقسیم می‌شوند.
سه دهه حضور نظامی سوریه موجب شده که معادله قدرت در لبنان تحت هر شرایطی از سیاست‌های دمشق تایید پذیرد و بدون تردید سال‌ها زمان لازم است تا استقلال کامل جریانات سیاسی این کشور محقق شود. اکنون سه جریان با دیدگاهی متفاوت نسبت به مقوله قدرت و مذهب ائتلافی واحد برای سرنگونی دولت متمایل به حزب فواد سنیوره تشکیل داده‌اند:حزب‌الله به رهبری حسن نصرالله،جنبش امل به دبیر کلی نبیه بری وجریان ملی آزاد به سرپرستی ژنرال میشل عون مسیحی جنگ 34 روزه حزب‌الله و اسرائیل،جنبش امل را با وجود گرایش‌های سکولاریستی رهبر آن در کنار حزب‌الله قرار داد.وحدت این دو گروه شیعی چندان غریب نیست اما پیوستن ژنرال تبعیدی میشل عون از مخالفان سرسخت نفوذ سوریه و لبنان به ائتلافی سوریه‌گرا دور از انتظار بود.
چرخش سیاسی در بین نخبگان لبنانی رویه‌ای عادی است اما با توجه به شخصیت‌ جاه طلب و سرکش میشل عون اتحاد وی با حزب‌الله و امل و حضور در ائتلاف هشت مارس تاکتیکی است و بعید به نظر می‌رسد وی به پست‌هایی چون نمایندگی پارلمان یا وزارت قانع باشد.ژنرال پیر احتمالا نقشه‌های دیگری در سر می‌پروراند.حزب‌الله و امل به این نکته واقف‌اند ولی حضور جریان ملی آزاد در جنبش هشت مارس اقتدار مخالفان سینیوره را افزایش می‌دهد. سرنوشت سیاسی ائتلاف ضد سوری چهارده مارس به سرنوشت کابینه فواد سنیوره گره خورده است.
برای اولین بار طی سه دهه اخیر دولتی خارج از سلطه سوریه در لبنان مستقر شده است.دولتی که محصول اتحاد احزاب سیاسی و قومی مخالف سوریه در پارلمان لبنان است سرنگونی دولت سنیوره جناح اکثریت را در پارلمان سرخورده و راه را برای افول سیاسی جبهه ضد سوریه هموار خواهد کرد.اکنون حزب‌الله درخواست‌های خود را تندتر و شخص فواد سنیوره را هدف قرار داده است. پیش از این حزب‌الله خواهان سهم بیشتر در فرآیند تصمیم‌گیری‌های کابینه بود ولی اکنون جز به استعفای دولت رضایت نمی‌دهد. در حال حاضر لبنان صحنه قدرت نمایی حزب الله و ائتلاف چهارده مارس به همراه متحدان خارجی آنهاست. غرب اعتقاد دارد حزب الله با اشاره تهران و دمشق برای سرنگونی کابینه لبنان کمربسته است.
از سویی دولت‌های غربی صراحتا حمایت از دولت فواد سینیوره را یکی از راهبردهای خاورمیانه ای خود اعلام و ایران و سوریه را از هرگونه تلاش برای براندازی کابینه سینیوره برحذر داشته‌اند. هر چند امیل لحود رییس جمهور لبنان هماهنگ با جنبش هشت مارس استعفای سینیوره را تنها راه خروج کشور از بحران سیاسی می‌داند با این حال طبق قانون فقط پارلمان لبنان از اختیار عزل نخست وزیر برخوردار است و با توجه به موضع سینیوره مبنی بر عدم کناره گیری بی ثباتی و تنش در این کشور تداوم خواهد یافت. مخالفان دولت با الهام از انقلابات رنگین آسیای میانه و قفقاز اعلام کرده‌اند که تا تحقق مطالباتشان در خیابان‌ها باقی خواهند ماند. این شیوه اعتراض در کشورهای اوکراین، گرجستان و قرقیزستان کارگر افتاده و به روی کار آمدن دولت‌هایی جدید منجر شده است. اگرفرجام این اعتراض خیابانی به سود حزب الله رقم بخورد اعتبار سیاسی واجتماعی این گروه ارتقا خواهد یافت و در غیر این صورت نقش حزب الله در روند تحولات آینده به شدت تضعیف می‌شود.
به همین دلیل حزب الله و متحدانش تمام موجودی خود را برای واداشتن رقیب به عقب نشینی به میدان آورده‌اند. تحولات سیاسی لبنان روند پرشتابی یافته است. تحولاتی که هم ساختار مدیریت سیاسی کشور را دستخوش تغییر می‌کند و هم وزن احزاب، گروه ها، قومیت‌ها و دولت‌های خارجی را محک می‌زند. جامعه جهانی نگران احیای تعصبات خونین قومی وفرقه‌ای و تکرار تجربه تلخ جنگ‌های داخلی دهه هفتاد لبنان بوده و امیدوار است سمت و سوی تحولات اخیر به جنگ‌ داخلی متمایل نشود.