نگرانی‌های دوجانبه «حماس»‌

مترجم: حسن پویان
بهترین کار برای آنکه نشان داده شود که چه اندازه مغایرت در بین سبک‌ها و سلایق گاردهای سابق و کنونی رهبران سیاسی فلسطین وجود دارد این است که جستجوگر مشتاق، سیاحتی در شهر "غزه" انجام دهد. او در نخستین ایستگاه با مقر اقامت "محمود عباس" رئیس دولت فلسطین روبرو می‌شود که بنایی باشکوه و اعیانی است، دیوارهای بلند سنگی دارد و شمار محافظان مسلح آن به قدرتی زیاد است که می‌تواند برای حفاظت از "فورت ناکس" محل نگهداری شمش‌های طلای خزانه‌داری آمریکا در شهر "لویز ویل" کافی باشد. ایستگاه بعدی، محل سکونت "اسماعیل هنیه" است که پس از پیروزی شگرف حماس در انتخابات پارلمانی اخیر فلسطین به نخست‌وزیری برگزیده شد. هینه 43 ساله که اصرار دارد در منزل خانوادگی‌اش به سر برد، ساکن خانه محقری در یکی از محلات زاغه‌نشین است.
این خانه بی‌زیور در کوچه تنگی قرار دارد که پرچم‌های سبز حماس، و لباسهای شسته شده و آویخته بر طناب برای خشک شدن، آن را زینت می‌دهند.
جهان شاید مشتاق باشد بداند که اسرائیل و حماس چه نوع تعاملی با یکدیگر خواهند کرد، اما خود فلسطینیان از احتمال درگیری دیگری نگرانند که ممکن است بین "الفتح"، سازمان بنیانگذاران شده از سوی "یاسر عرفات" و سازمان اسلامگرای حماس به وقوع بپیوندد. همه چیز حکایت از آن دارد که اعضا و طرفداران الفتح نمی‌خواهند قدرت حکومتی را رها کنند و آن را به حماس واگذارند. کارشناسان امنیتی فلسطین و اسرائیل هر دو معتقدند که رویاروئی خصمانه بین فتح و حماس اجتناب‌ناپذیر است و می‌تواند به درگیری مسلحانه بینجامد. وجوه دشمنی بین دو طرف بسیار عمیق است. اعضای الفتح "سکولارها" هستند، در حالی که رهبری حماس، قرآن کریم را هدایت کننده خود می‌داند. برخی فلسطینی‌ها شاکیانه می‌گویند که بسیاری از فرماندهان سالمند دوران عرفات چندان بهتر از راهزنان مسلح نیستند و می‌گویند بیشتر اینان را مردانی تشکیل می‌دهند که پس از آنکه در سال 1994 دوران غربت در تونس را پشت سر نهادند، کمک‌های خارجی برای فلسطین را به جیب زدند، انحصارات به وجود آوردند، به تصرف اموال و مستغلات پرداختند و حتی از اعمال کلاهبردارانه فروگذار نکردند. در مقابل، مبارزان حماس به داشتن انضباط و رفتار شرافتمندانه مشهورند و نیز وعده داده‌اند که صاحب منصبان فاسد وابسته به الفتح را بازداشت خواهند کرد. برخی از اعضای سازمان جهاد اسلامی که گروه ثالثی از مجاهدان فلسطینی را به وجود آورده‌اند، شهادت می‌دهند که در 1996 یاسر عرفات در تلاش برای نابود کردن مخالفان و معترضان، بسیاری از اعضای تشکیلات ذکر شده را به زندان افکند. شمار نامعلومی از آن زندانیان، تحت شکنجه قرار گرفتند و حتی برخی از آنها به قتل رسیدند. طرفداران جهاد اسلامی به علاوه شهادت می‌دهند که در زندان‌های دوره عرفات، رفتار با زندانیان سیاسی شقاوتمندانه‌تر از رفتار در زندان‌های اسرائیل بود. آنها می‌گویند، زندانبانان اسرائیل دست کم گاهی ما را کتک نمی‌زدند، در حالی که کتک خوردن از دست زندانبانان دوره فرمانروائی الفتح، بدون وقفه بود.
سازمان الفتح برای آنکه حماس را دچار دردسر کند، اخیرا حملات خود علیه اسرائیلی‌ها را شدت داده و این نکته‌ای است که منابع دفاعی اسرائیل هم آن را انکار نمی‌کنند.
آنها دقتی به کار می‌برند تا تشخیص دهند که حملاتی که به اسرائیل می‌شود کار افراد مسلح کدام یک از دو سازمان حماس یا الفتح است. از هنگام نخست‌وزیر شدن "هنیه" تاکنون، نیروهای اسرائیلی‌ یک بار جایی را که در کنترل حماس قرار داشت، مورد حمله قرار دادند و از قضا موشکی که پرتاب کرده بودند به یک کامیون حامل بستنی در غزه اصابت کرد و دو تن از رزمندگان گروه جهاد اسلامی و عده‌ای از مردم غیرنظامی در کنار کامیون کشته شدند. یک کودک و یک نوجوان نیز از قربانیان بودند. سرهنگ "یوهانان تزورف"، پژوهشگر انستیتوی مبارزه با تروریسم در "تل‌آویو" می‌گوید: اگر الفتح به حملات تروریستی خود بر علیه ما ادامه می‌دهد، می‌دانیم که هدفش نه اسرائیل، بلکه به نابودی کشاندن حماس است.
گارد رهبران سابق فلسطین چنانکه در خبرها می‌آید اعمال خصمانه مختلفی بر ضد حماس انجام می‌دهند. حماس خواستار تشکیل یک دولت وحدت ملی شده، ولی آن عده از اعضای الفتح که در مذاکرات با حماس شرکت داشته‌اند.
انکار نمی‌کنند که رهبران فتح از قبل می‌خواستند از پیوستن کابینه هنیه خودداری کنند.
"عزیز دویق" رئیس جدید شورای ملی فلسطین پیش کوشید تا دبیر کل قدیمی آن شورا را که از رهبران الفتح است، از کار برکنار کند. ولی 20 تن از افراد مسلح فتح ساختمان شورا را محاصره کردند و خواهان ابقای "ابراهیم خریشه"، دارنده عنوان فوق شدند. وی چنانکه گفته شد، وابسته به الفتح است و در انتخابات هم شکست خورد.
این روزها گردآوری مدارک از فساد و ارتشاء در بین مردان وابسته به الفتح که مناصبی را در دوره طولانی حاکمیت، در تصدی خود داشتند به سرعت در جریان است. یکی از مدارک پیدا شده نشان می‌دهد که یکی از بلندپایگان حکومتی الفتح، 250 هزار دلار را بابت فروش اتومبیل زره پوشی از نوع "بی.ام.و" از خریدار دریافت کرده است.
مناقشات بالا گیرنده جاری به فتح و حماس ضمناً فرصتی برای امتحان خصایص اسمعیل هنیه ایجاد کرد. برای مثال، وی با اینکه منصب نخست‌وزیری را در تصدی خود دارد، همچنان از یک اتومبیل تویوتای کهنه برای رفت و آمدهایش استفاده می‌کند. برگزیده شدن او به مقام نخست‌وزیری تا حدودی از نتایج کشتارها و بازداشت‌های مردان برجسته حماس به وسیله اسرائیلی‌هاست. او مردی است که دشمنان اندکی دارد و این در صحنه سیاست منطقه‌ای چون خاورمیانه، یکی از نمونه‌های نادر است. به طوری که می‌گویند، هنیه و محمود عباس یکدیگر را دوست دارند در حالی که اولی از برگزیدگان الفتح و دومی از رهبران حماس است. همچنین می‌گویند که دادن شغل نخست‌وزیری به هنیه تا حدود زیادی مرهون اشتهار وی به میانه‌روی است. از ضمناً از یاران نزدیک شیخ احمد یاسین، " رهبر روحانی و معنوی پیشین حماس بوده است. یاسین در سال 2004 در حمله هوایی اسرائیل جان خود را از دست داد. سوابق هنیه نشان می‌دهد که او هرگز شخصاً در عملیات مسلحانه بر ضد اسرائیل شرکت نداشته است.
گفتنی است که گروهی از رهبران مهم حماس هنوز هم در سوریه به سر می‌برند. آنها در آنجا از گزند ضربات اسرائیل مصون هستند و می‌توانند آزادانه به این سو و آن سو بروند و برای جلب حمایت از حماس در ممالک خارجی و بویژه کشورهای عرب فعالیت کنند. اسمعیل هنیه نه فقط با آن گروه، بلکه حتی با 11 تن از مردان برجسته حماس که در اسرائیل زندان هستند نیز، تماس و مشورت دارد.
آن 11 تن از جمله تقریباً 1800 فلسطینی هستند که در زندان "کتزیوت" از زندان‌های فوق‌العاده امنیتی اسرائیل نگهداری می‌شوند. آنها با استفاده از چند تلفن همراه از داخل زندان با دستگاه رهبری حماس در تماس هستند. علاوه بر این، بنابر شواهدی که در دست است، وکلای مدافع آنها نیز در هر ملاقات، پیغام‌های مکتوبی از موکلان خود می‌گیرند و آن‌ها را به رهبری حماس انتقال می‌دهند.
بنا به یک گزارش، آن یازده نفر در ارتباط‌های مورد اشاره، خواهان انتقام‌گیری از عناصر الفتح و تصفیه آنها از دستگاه اداری فلسزین شده‌اند.
به شهادت اطلاعاتی که منابع اسرائیلی و حماس- هر دو- تأیید می‌کنند، حماس در تلاش است رهبران گروه موسوم به جهاد اسلامی را متقاعد سازد که لااقل فعلاً دست از حمله به اسرائیل بردارند و به نظر می‌رسد که این خواسته تا حدودی جامه عمل نیز پوشیده است.
در یکی دو ماه اخیر به طور محسوس از موشک زدن رزمندگان جهاد اسلامی به اسرائیل کاسته شده است. با این حال، آن طور که منابع فلسطینی می‌گویند، جهاد اسلامی فکر پیوستن به دولت تحت رهبری حماس را با احتیاط می‌نگرد. اطلاعات موجود حاکی از آن است که جهاد اسلامی فعلاً ترجیح می‌دهد که همچنان مستقل بماند و پشتیبانی از حماس را نیز به عنوان نیرویی خارج از دولت فلسطین، انجام دهد.
منابع امنیتی اسرائیل می‌گویند، اسمعیل هنیه دست کم به یک سال وقت نیاز دارد تا آثار فساد بر جا مانده از حکومت الفتح را از صحنه زندگی فلسطینی‌ها پاک کند. تنها بعد از آن است که از وی می‌توان انتظار داشت تا وارد مذاکره با اسرائیل شود و یا به هر شکل، سعی و وقت خود را صرف پرداخت به رابطه با اسرائیل کند. اما بنابر شواهد موجود، یک سالی که در پیش است، شاید به دوره دشواری برای حماس و هنیه تبدیل شود. از جمله، آنها از این پس با اسرائیل روبرویند که در پی انتخابات پارلمانی ماه مارس اخیر، احتمالاً دستخوش پاره‌ای تغییرات مهم شده است.
حزب تازه تاسیس "کادیما" که "ایهود اولمرت" نخست‌وزیر اسرائیل در راس آن قرار گرفته، قصد ایجاد مرزهای دائمی بین اسرائیل و فلسطین را دارد. اولمرت اعلام کرده که این کار، اعم از آنکه حماس بخواهد یا نخواهد درباره‌اش با اسرائیل مذاکره کند، به انجام خواهد رسید. روبرو شدن با چنین رویداد سرنوشت‌سازی، هنیه را در معرض دشوارترین آزمایش در سراسر عمر سیاسی‌اش قرار خواهد داد. شاید اگر مبارزان حماس یک بار دیگر دست به سلاح بر ضد اسرائیل ببرند، برای هنیه هیچ پناهگاهی برای مصون ماندن از ضربات انتقامی اسرائیل در خارج خانه‌اش در شهر غزه، وجود نداشته باشد.