نقش ایران در اجلاس شانگهای

* نظر شما در مورد حضور ایران در اجلاس سازمان همکاری‌های اقتصادی شانگهای چیست؟
** به طور قطع حضور ایران در سازمان همکاری اقتصادی شانگهای در هر سطحی مفید است. به این دلیل که سازمان شانگهای یک سازمان منطقه‌ای مهم است که می‌تواند به یک سازمان بین‌المللی جدی تبدیل شود. همچنان که موضع‌گیری سازمان شانگهای در اجلاس سران که تابستان 84 در قزاقستان برگزار شد نشان داد که در سطح بین‌المللی نیز می‌خواهد نقش ایفاء کند. بنابراین با توجه به فشارهایی که روی ایران است عضویت در سازمانی که دو کشور قدرتمند چین و روسیه در آن عضویت دارند می‌تواند مفید باشد.
* حضور ایران چه تاثیری روی سازمان شانگهای می‌گذارد؟
** سازمان همکاری اقتصادی شانگهای در یک سطحی می‌تواند این آینده را در پیش روی داشته باشد نسبت به بالانس قدرت در دنیا کمک کند و هژمونی آمریکا را در منطقه تعدیل کند. همین طور ایران می‌تواند با حضور در این سازمان پتانسیل رقابت را در منطقه در سطحی به همکاری تبدیل کند. در واقع ایران با همکاری چین و روسیه می‌تواند بسیاری از زمینه‌های همکاری منطقه‌ای را در حوزه‌های انرژی تجارت و ترانزیت کالا که تا به حال به خاطر خلاء قدرت در سازمان‌های منطقه‌ای دیگر عملی نشده است به واقعیت تبدیل کند.
* همکاری ایران و سازمان شانگهای چه منافع متقابلی را برای هر دو طرف در بردارد؟
** البته ایران و سازمان همکاری شانگهای می‌توانند منافع متقابلی با هم داشته باشند با حضور ایران، هند و پاکستان در این سازمان سطح فعالیت سازمان شانگهای بسیار رشد خواهد کرد و به موضوعات بسیار کلان‌تر و جدی‌تر بین‌المللی خواهد پرداخت. از طرفی حضور ایران می‌تواند پتانسیل این سازمان را در حوزه‌های مختلف افزایش دهد.
* با حضور ایران افزایش این پتانسیل در کدام حوزه‌ها مقدور است؟
** ابتدا روسیه و چین را به خلیج‌فارس متصل می‌کند و به هر حال به شاهراه‌های عمده بین‌المللی در حوزه اوراسیای جنوبی و همچنین به یک مجموعه بزرگی از ذخایر و منابع متصل می‌کند. در مرحله دوم حضور ایران می‌تواند این سازمان را به جهان اسلام متصل کند و تاثیرات مثبت و تجربیات خودش را در حوزه تعامل با مسلمان‌ها در اختیار روسیه و چین قرار دهد.
به هر حال ایران به عنوان یک کشور بزرگ منطقه‌ای و کشوری قدرتمند در خاورمیانه مجموعه حوزه خاورمیانه را به سازمان همکاری اقتصادی شانگهای در حوزه آسیای مرکزی وصل می‌کند. بنابراین سطوح مختلفی برای فعالیت این سازمان قابل تعریف است. هم به گسترش فعالیت بین اعضا در حوزه‌های مختلف کمک خواهد کرد و هم به گسترش نقش آن در منطقه و حوزه بین‌الملل کمک خواهد کرد. ضمن این که به هر حال زمینه‌های رقابت برای فعالیت در منطقه را فراهم خواهد کرد.
* در حالی که شما حضور ایران در سازمان شانگهای را حلقه اتصال منطقه خاورمیانه با حوزه آسیای مرکزی می‌دانید نقش آمریکا را در اینجا چگونه ارزیابی می‌ینید؟
** آمریکا دو حوزه عمده تعریف کرده است که عبارتند از:1- آسیای مرکزی بزرگ و 2- خاورمیانه بزرگ. در واقع سازمان همکاری اقتصادی شانگهای در آسیای مرکزی بزرگ نفوذ دارد و اگر ایران به شانگهای بپیوندد هر دو حوزه را پوشش خواهد داد. سیاست‌های آمریکا در این منطقه نیز که به منظور پر کردن خلاء قدرت و به شکلی کمک به توسعه آسیای مرکزی است اما معنای دیگر آن به این مفهوم است که نقش آمریکا باید در این منطقه تعریف شود و نمونه آن نیز روند دموکراتیزه شدن است که باید در آینده طی شود.
* با توجه به نقش آمریکا در این حوزه چه موانعی بر سر راه توسعه همکاری‌های اقتصادی شانگهای وجود دارد؟
** موانع عمده برای توسعه سازمان شانگهای عبارتند از:
1- اهداف اصلی تاسیس شانگهای با اهداف مشخصی در مورد مبارزه با تولید و انتقال مواد مخدر تعیین مرزهای فی مابین و همین طور مبارزه با تروریسم است.
این سه هدف عمده اعلام شده هدف‌های بسیار محدود و مشخصی است.
در حالی که سازمان شانگهای به مسائل عمده‌تری هم پرداخته است.
ولی باز تعریفی از آن اهدافش ارائه نشده است. یعنی سازمان شانگهای در حال حاضر به یک باز تعریف نیاز دارد.
2- این سازمان هنوز به شکلی نهاد سازمان یافته کامل برای ورود به عرصه‌های کلان تبدیل نشده و باید یک نوع بازسازی و تقویت‌سازی در آن اتفاق بیافتد. به زودی نیز برای سازمان همکاری اقتصادی شانگهای دبیرکل گذاشته خواهد شد که خود این امر می‌تواند یک تحول جدی برای این سازمان باشد.
3- مانع دیگر در مورد ملاحظات است که هر یک از اعضای شانگهای به خصوص چین و روسیه در تنظیم روابطشان با آمریکا و اروپا دارند.
زیرا از یک سو سطح مبادلات آنها با اروپا و آمریکا در حدی است که برای آنها ملاحظه و احتیاط ایجاد می‌کند و از سوی دیگر این دو کشور نسبت به این که سازمان شانگهای را تبدیل به سازمانی در مقابل ناتو و هژمونی آمریکا کنند که عرض اندام کند، از اهمیت خاصی برخوردار است.
* و به عنوان آخرین سئوال شما در اجلاس سالیانه انستیتوی تحقیقات استراتژیک و سیاست جمهوری قزاقستان که هفته پیش برگزار شد شرکت داشتید. نتایج مباحث امنیتی منطقه در آن اجلاس چگونه به بحث و بررسی گذاشته شد؟
** در آن اجلاس بیشتر به بحث همکاری‌های منطقه و امنیت در آن پرداخته شد بیشتر از همه نیز به تغییر شرایط در منطقه در طول یک سال گذشته اشاره شد که مباحث امنیت و تاثیر قدرت‌های بزرگ در تامین امنیت منطقه را لحاظ می‌کردند. در مجموع آنها بر این نظر اعتقاد دارند که آمریکا نسبت به گذشته خیلی تضعیف شده است. مثال عمده آن نیز بحث ازبکستان است که یک چرخش اساسی در سیاست خارجی خود صورت داده و با گسترش روابط خود به روسیه روی آورده است.
به همین منظور روابط ازبکستان با آمریک تیره شده و پایگاه آمریکا در این کشور نیز تعطیل شده است. از دیگر مباحث مطرح شده در این اجلاس نیز می‌توان بر دو نکته حضور ایران، هند، پاکستان و افغانستان در حوزه آسیای مرکزی به عنوان مجموعه‌ای منظم که باید از همکاری‌های منطقه‌ای و تکیه کردن بر نیازهای متقابل برخوردار باشند اشاره کرد.
ضمن این که اجلاس آینده شانگهای که در همین پنجشنبه برگزار خواهد شد از دیگر نکات مهم این اجلاس بود که به اهمیت حضور ایران و هند به عنوان عضو ناظر و همچنین آینده این سازمان و دورنمای آن که در ابتدای گفت‌وگو به آن اشاره کردم پرداخته شد.