«اکو» یا نماد همکاری و همگرایی منطقه‌ای

غلامرضا قلندریان
نهمین گردهمایی سران ده کشور عضو «اکو» در دو روز گذشته در حالی در باکو جمهوری آذربایجان برگزار شد که همکاریهای منطقه‌ای بویژه در چارچوب مشخص شده برای این سازمان اقتصادی، نقش با اهمیتی در ایجاد صلح، امنیت و ثبات منطقه دارد.
از ویژگیهای مهم نشست سران سازمان همکاریهای اقتصادی در باکو که با حضور دکتر احمدی‌نژاد رئیس جمهوری اسلامی ایران برگزار شد، پیگیری مباحث و برنامه‌های مصوب اجلاسیه‌های گذشته سران شامل طرحهای مرتبط با برق و انرژی، تجارت و بازرگانی، سیستم بانکی و همچنین مسایل مربوط به توسعه و تسهیل امور بیمه‌ای بود.
آنچه ده کشور عضو سازمان همکاریهای اقتصادی اکو (جمهوری اسلامی ایران، پاکستان، ترکیه، افغانستان، قزاقستان، قرقیزستان، ترکمنستان، ازبکستان، تاجیکستان و جمهوری آذربایجان) را به هم پیوند می‌دهد، برداشتن گامهایی اساسی و جدید در عرصه رشد و توسعه این کشورهاست.
هر چند انتظار کشورهای عضو در سالهای اولیه تأسیس اکو بیشتر سیاسی بود تا اقتصادی و اجرایی، اما با پیوستن اعضای جدید در سال 1371 و ارتقای سطح سازمان به اجلاس سران، اکوی جدید در سال 1992- یک سال پس از فروپاشی شوروی سابق- در قامت یک سازمان منطقه‌ای و بین‌المللی تمام عیار ظاهر شد. همزمان با نهادینه شدن همکاری کشورهای عضو اکو و به موازات تثبیت فعالیتهای سازمان، مناسبات خارجی آن رو به توسعه و گسترش نهاد. یکی از مهمترین دستاوردهای این مناسبات، تصویب قطعنامه‌ای در چهل و هشتمین اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل متحد درباره همکاریهای دو سازمان است که نقطه عطفی در تاریخ روابط خارجی اکو به شمار می‌رود.
سازمان همکاریهای اقتصادی اکو، با توجه اشتراکهای تاریخی، فرهنگی و مذهبی اعضای خود، توانسته است در عمر کوتاه خویش به عنوان مهترین سازمان منطقه‌ای- بین‌المللی ابزار وجود کند و در مسیر توسعه و پیشرفت گام بردارد. از طرفی، سازمان مذکور با وجود گستردگی محدوده جغرافیایی خود- با وسعت حدود 5/7 میلیون کیلومتر و بیش از 350 میلیون نفر جمعیت- هنوز با مشکلات متعددی در جهت تجارت درون منطقه‌ای رو به روست. موانع تعرفه‌ای و غیر تعرفه‌ای، هزینه بالای حمل و نقل، رقابت در صادرات و نبود اطلاعات لازم در خصوص ظرفیتها و فرصتهای تجاری در محدوده جغرافیایی مزبور، از جمله این مشکلات به شمار می‌روند.
این در حالی است که یکی از مهمترین هدفهای «اکو» به عنوان سازمان همکاریهای اقتصادی منطقه‌ای، افزایش تجارت و امور بازرگانی میان کشورهای عضو و بخصوص مراودات تجاری با دیگر کشورهای جهان بر اساس تجارت آزاد است.
دومین اولویت مهم همکاریهای منطقه‌ای در چارچوب فعالیتهای اکو، حمل و نقل و ارتباطات است. تلاش جدی این سازمان برای شناسایی حلقه‌های مفقوده خطوط حمل و نقل ریلی و جاده‌ای که به منظور ایجاد زیرساختهای لازم در این بخش صورت گرفته، بیانگر اقدامهایی است که نه تنها بازارها را به هم متصل می‌کند، بلکه فرهنگهای آشنا و مردم منطقه را نیز به یکدیگر مرتبط می‌سازد.
بدون تردید، فعالتر شدن اکو در این زمینه که دارای یک استراتژی جهت‌دار سه گانه مبتنی بر اقدامهای کوتاه مدت، میان مدت و درازمدت است، علاوه بر تسهیل حمل و نقل و ترانزیت کالا و مسافر در منطقه، می‌تواند زمینه ساز خودکفایی کشورهای عضو با توجه به مکملهای تجاری باشد.
نباید از نظر دور داشت که منطقه اکو یکی از مناطق مهم دنیا از حیث ذخایر انرژی است که با توجه به ظرفیتهای موجود در این بخش از فرصتها و زمینه‌های همکاری اقتصادی فراوانی در حوزه منابع هیدروکربوری (نفت و گاز) معدن، تولید نیروی برق از طریق نیروگاههای آبی و همچنین نیروی انسانی کارآزموده برخوردار است.
مدتهاست بخشی از نفت برخی کشورهای آسیای مرکزی از طریق ایران و به صورت «سوآپ» به کشورهای خریدار منتقل می‌شود. این همکاری و هماهنگی به نوعی کشورهای ذی نفع را به اقتصاد جهانی پیوند می‌دهد. این موضوع، اهمیت منطقه اکو را به عنوان دومین سازمان منطقه‌ای- بین‌المللی در جهان ارتقا بخشیده است.
کشورهای عضو اکو با پشت سرگذاشتن نهمین اجلاس سازمان همکاریهای اقتصادی، به خوبی می‌دانند که توسعه اقتصادی جز از طریق همکاریهای منطقه‌ای و نیز تشدید همگرایی میان اعضای خود ممکن نخواهد شد. از این روست که اعضای اکو متقاعد شده‌اند سازمان مزبور نقش مهمی در پدید آوردن صلح و ثبات منطقه ایفا می‌نماید.