جنبش دانشجویی؛ نگاهی به وضعیت مطلوب

در میان اقشار مختلف جامعه وجود شرایط خاصی دانشجویان را از سایر طبقات متمایز کرده و در نتیجه در صحنه‌های مختلف اجتماعی و سیاسی نیز توقع دیگری از این قشر وجود دارد. شور و نشاط جوانی، دور شدن از محیط خانواده، احساس استقلال و آزادی بیشتر، دور بودن موقت از مشکلات معیشتی و اقتصادی و زندگی دسته جمعی در محیط خوابگاه شرایطی را ایجاد می‌کند که تمام دیگر اقشار جامعه از آن محروم بوده و نوع نگرش‌ها،‌ تحلیل‌ها و اهدافی را برای دانشجویان تعریف می‌کند که متمایز از روش افراد بی‌تفاوت یا منش سیاستمداران حرفها‌ی باید به تحلیل آن پرداخت.
1- آرمان‌گرایی از خصیصه‌های یک جمع دانشجویی محسوب می‌گردد که با ورود این جمع از تقاضاهای صنفی به آرمان‌های سیاسی، رنگ و بویی جدی‌تر به خود گرفته و با روش‌های محافظه‌کارانه ناسازگاری می‌نماید. پیگیری وضعیت ایده‌آل و هزینه کردن برای آن از ابتدای شکل‌گیری جنبش دانشجویی در ایران محسوس بوده است. هر چند این آرمان‌گرایی گاه در شمایل مارکسیستی رخ نموده و گاه در پوشش ناسیونالیسم اهداف خود را پیگیری می‌نموده است و در بهترین حالت ممکن ایده‌آل‌های دینی و مذهبی را با شروع نهضت امام خمینی (ره) از سال 1342 به همراه داشت است.
شرط اصلی موفقیت نهایی دانشجویانی که خود را از خطرات توده‌ای و مارکسیسم و ناسیونالیسم رهانیده و با اعتماد به غنای ذاتی اسلام، پا در عرصه مبارزه با رژیم شاه گذاشته بودند را می‌توان در همراهی با اسلام و مردم مسلمان دانست. هر چند کل حرکت‌های دانشجویی در هدفی به نام مبارزه با استبداد شاهنشاهی مشترک بودند ولی تنها حرکتی که اصالت و استقلال‌طلبی خویش را حفظ کرد جنبشی بود که تحت لوای اسلام به مبارزه پرداخته بود و این نکته حاکی از ارتباط وثیقی است که لاجرم باید میان جنبش دانشجویی و ارزش‌های الهی برقرار گردد.
2- انتقاد از وضعیت موجود به خصوص در مواردی که مشکلات ریشه در سوء مدیریت‌ها داشته باشد از دیگر خصایص یک جنبش دانشجویی است. تحصن، بیانیه، راهپیمایی و... از ابراز بیان انتقادات برای دانشجویان محسوب می‌گردد. هر چند تریبون‌های دیگری مانند خبرگزاری و سایت اکنون به نام دانشجو می‌تواند وسیله بروز انتقادات باشد ولی معمولاً چنین رسانه‌هایی از یک حرکت ناب دانشجویی فاصله گرفته‌اند و یا در خدمت یک حزب یا جریان درآمده و یا با مقاصد اقتصادی از طرف دانشجویان پیگیری شده‌اند.
3- مردم‌داری ویژگی حائز اهمیتی است که سابقه تاریخی جنبش‌های دانشجویی در کشور اعتبار آن را بیش از پیش نمایان می‌کند. سازمان مجاهدین خلق که با اتکا به برخی دانشجویان خویش حرکتی مبارزه جویانه با رژیم طاغوت را سرلوحه اقدامات خود قرار داده بود. در روزگاری دیگر و با تحلیلی سخیف روی در روی مردم این دیار به مبارزه مسلحانه پرداخت.
شاید این احساس برتری در آگاهی از مسائل روز بر مردم نتیجه چنین نگرشی باشد که توسط برخی در 18 تیر 1378 تکرار شد و در 23 تیرماه همان سال پاسخ شایسته‌ای را از دانشجویانی که همچنان با مردم بودند دریافت کرد.
4- تنوع در حوزه سیاسی، جذابیت‌های فراوانی را عاید فضای سیاسی کشور می‌کند که تکوین چنین تنوعی قطعاً محتاج جنبش دانشجویی فعالی است که به اعتبار جوان بودن اعضایش، از گوناگونی و تنوع بی‌نصیب نخواهد بود. یقیناً در کشوری که حضور مردم نه یک شعار دمکراسی مدارانه بلکه واقعیتی برای اداره امور است، حفظ و توسعه میزان حضور مردم نیازمند پرهیز از تک‌محوری در غالب زمینه‌های سیاسی است که یک جنبش دانشجویی می‌تواند چنین تنوع و جذابیتی را سامان دهد. طرح ایده‌های مدیریتی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی جدید و ایدئولوژیک‌ها نو از مواردی است که ضمن طرح در یک جنبش دانشجویی فضای خمود و خموش سیاست را تحرک بخشیده و چه بسا راه‌کاری مناسب برای اصلاح امور به مسؤولین پیشنهاد بدهد.
5- روشنفکری هر چند تولدی ناقص در ایران و در نتیجه جنبش دانشجویی ایران داشت، ولی اگر آن را به معنای مثبتش تلقی کنیم از لوازم و خصایص یک جنبش دانشجویی خواهد بود. خصیصه‌ای که با حفظ اصول و ارزش‌ها، پویایی و خیز به جلو را از دست نداده و توقف در یک مرحله را به بهانه حفظ سنت‌ها نمی‌پسندد.
6- اگر چه غالب توقعات از یک جنبش دانشجویی در چارچوب‌های سیاسی و یا حداکثر اجتماعی تعریف می‌شود لیکن به لطف تبیین دقیق مقام معظم رهبری از جنبش نرم‌افزاری، پیوند وثیقی میان حوزه عمل سیاسی و علم در حال تکوین است که نقیصه رشد یک جانبه دانشجویان اهل سیاست را در کوتاهی‌های علمی برطرف خواهد نمود.
7- عدم سیاست‌زدگی دیگری از یک حرکت دانشجویی مطلوب است که خصوصاً بعد از حوادث کوی دانشگاه، جنبش دانشجویی سعی در پرهیز از آن دارد. شکست تلخ جنبشی که دچار سیاست‌زدگی شده و اهداف بلند و آرمانی خویش را به مقاصد جناحی افراطی پیوند زده بود این تجربه را برای جنبش دانشجویی به ارمغان آورد که اولاً برخی از مردان سیاست قابل اعتماد نیستند. ثانیاً نگاهی ابزاری به دانشجو دارند و چنین سیاست‌زدگانی جنبشی را می‌پسندند که تنها و تنها قادر به تأمین خواست‌های جناحی آن‌ها باشد، غافل از آن که چنین جنبشی را اهدافی است بس بالا و بالاتر.
8- نهادینه‌شدن نهادهای مربوط به آزادی‌های سیاسی از اهداف مطلوب یک حرکت دانشجویی است که علاوه بر پیگیری آن توسط سایر تشکل‌های فعال در جریانات سیاسی می‌تواند توسط فعالیت‌های سیاسی دانشجویان نیز پیگیری شود. این نهادینه شدن نه تنها برای فضای سیاسی کشور لازم است بلکه می‌تواند از افراط و تندروی در حرکت‌های دانشجویی بکاهد.
9- هر چند عده‌ای برآنند که مقدار هر چند کمی از تندروی‌ لازمه یک حرکت دانشجویی است ولی نمی‌توان از عقلانیت به عنوان یکی از مهمترین خصیصه‌های چنین حرکت‌هایی صرف‌نظر کرد. عقلانیت حضور تدبیر در تصمیمات دانشجویی است برای سکوت یا حرکت و تعیین چگونگی آن به شرط رعایت مصلحت کشور.
پیوند اسلام و مردم، آرمان‌گرایی، عقلانیت، عدم سیاست‌زدگی و تلاش برای نیل به اهداف جنبش نرم‌افزاری مثبت‌ترین ویژگی‌های حرکت‌های دانشجویی در شرایط کنونی کشور است که تحقق همگی محتاج زمان بیش‌تری است و با کاهش افراط و تفریط و تندروی‌ها، ‌دانشجویان حرکت خود را بدان سو آغاز کرده‌اند. تدبیر مقام معظم رهبری در ارائه خطوط کلی پاسخ‌گویی و جنبش نرم‌افزاری و عدالت خواهی، بهترین پیشنهادات را برای تبیین استراتژی و مطالبات سیاسی پیش روی دانشجویان قرار داده است. ناامیدی نسبی افراطیون از دانشگاه‌ها نیز زمینه مساعدی را برای حرکت‌های دانشجویی ترسیم می‌کند که مجموعه این شرایط نویدبخش فضایی مناسب‌تر و مقرون به پیروزی برای دانشجویان است به شرط حضور آگاهانه و مسئولانه آن‌ها.