آزادی خرمشهر، بزرگترین پیروزی ملت ایران

سید فخرالدین حسینی
مطالعه تاریخ معاصر ایران و بررسی جنگ‌های متعددی که بر کشورمان تحمیل شده است نشان می‌دهد، آزادی خرمشهر در سوم خرداد 1361 بزرگترین پیروزی نظامی کشورمان در طول یک و نیم قرن گذشته محسوب می‌شود.
در طول یک و نیم قرن گذشته به علت ضعف حاکمان وقت و استفاده نکردن از توان و قدرت مردم، نیروی نظامی ایران در تمامی جنگ‌هایی که دشمنان بر ایران تحمیل کردند، شکست خوردند و مجبور به عقب نشینی و بعضا واگذاری بخشی از خاک کشورعزیزمان به بیگانگان شدند.
آزادسازی خرمشهر، بزرگترین پیروزی ایران در 150سال اخیر است که باعث شگفتی و حیرت جهانیان شد.
‏این پیروزی بزرگ در حالی به دست آمد که قدرت‌های بزرگ و بسیاری از کشورهای منطقه، به طور همه جانبه از رژیم بعثی عراق پشتیبانی می‌کردند و کمک‌های مالی، تسلیحاتی و اطلاعاتی زیادی را در اختیار رژیم عراق گذاشته بودند و حتی از نفوذ خود در سازمان‌های بین المللی نیز برای حمایت از این کشور استفاده می‌کردند.
‏بنابراین آزادی خرمشهر تنها در مقابل عراق معنا پیدا نمی‌کند، بلکه رویارویی با کشوری است که در سطح گسترده از حمایت قدرت‌های بزرگ برخوردار بود.
‏از زمان فتحعلی شاه قاجار، ایران در اغلب جنگ‌ها با شکست مواجه شده و یا اینکه نتوانسته به پیروزی قابل توجهی دست پیدا کند.
‏ایران در دو جنگ بزرگ با همسایه شمالی خود (روسیه تزاری) شکست خورد.
‏روس‌ها که به سلاح‌های جدید مجهز بودند با عبور از آسیای مرکزی و قفقاز نیروهای پراکنده ایران را به آسانی شکست دادند و عهدنامه‌های گلستان در سال 1192 (1813میلادی) و ترکمن چای 1209 (1828 میلادی) را بر فتحعلی شاه تحمیل کردند، بریتانیا نیز درهمین دوره با استفاده از ضعف ایران بخش‌هایی از جنوب کشور را از حاکمیت ایران جدا ساخت. ایران نیز پس از این جنگ‌ها ناچار شد امتیازات اقتصادی زیادی به روسیه و بریتانیا واگذار کند که این امتیازات نفوذ این دو کشور استعمارگر را بیشتر کرده و ایران را ضعیف‌تر ساخت.
‏در واقع شکست ایران در دوره اول جنگ‌های ایران و روسیه بزرگترین شکست ایران در تاریخ معاصر است و شکست‌های بعدی نیز تا حدودی متاثر از این شکست بود.
‏در زمان جنگ جهانی اول نیز یک بار دیگر ارتش ایران در مقابله با دشمنان نتوانست از خاک کشور دفاع کند و بخش‌هایی از خاک ایران توسط روسیه، انگلیس و عثمانی اشغال شد.
‏در دوره جنگ جهانی دوم نیز ارتش به ظاهر قدرتمند رضا شاه که برای تشکیل آن هزینه زیادی شده بود، در مدت کوتاهی شکست خورد و بخش‌هایی از شمال و جنوب کشورمان به اشغال ارتش اتحاد جماهیر شوری و انگلیس درآمد و پس از 3 روز ارتش ایران رسما تسلیم شد.
‏پس از پیروزی انقلاب اسلامی، ارتش رژیم بعث عراق با تحریک و تشویق غرب در 31 شهریور 1359 به ایران حمله کرد.
نظام نوپای ایران که آمادگی دفاع از کشور را نداشت و از طرفی حضور ابوالحسن بنی صدر رئیس جمهوری که فرماندهی کل قوا را نیز در اختیار داشت و جاه طلبی‌ها و اقدامات نفاق افکنانه وی سبب شد بخش‌هایی از خاک کشور به اشغال دشمن درآید و چهار عملیات نظامی ایران علیه نیروهای دشمن اشغالگر نیز با شکست روبه‌رو شد.
پس از عزل بنی صدر و استفاده از قدرت مردمی و نمادهای دینی به تدریج ایران به پیروزی‌هایی دست یافت که آزادسازی خرمشهر اولین پیروزی بزرگ ایران محسوب می‌شود و پس از باز پس‌گیری خرمشهر ایران به تدریج با کسب پیروزی‌های دیگر به موقعیت برتر در جنگ دست یافت.
براین اساس می‌توان گفت، آزادی خرمشهر یک پیروزی ساده نبود بلکه پیروزیی بود که مردم سالیان سال منتظر آن بودند و پس از این پیروزی بود که توازن از دست رفته روحی ناشی از جنگ‌های ایران و روس به دست آمد.
‏بنابراین سوم خرداد یک حماسه ملی است؟ اگر حضور ملت در صحنه نبرد نبود، حماسه آن پیروزی تحقق نمی‌یافت.
اهمیت فتح خرمشهر
پس از تجاوز ارتش عراق به خاک ایران، خرمشهر پس از 34 روز مقاومت دلیرانه سپاه و نیروهای مردمی در 4 آبان 1359 به اشغال دشمن در آمد و 19 ماه پس از اشغال در سوم خرداد 1361 با عملیات بیت المقدس آزاد شد.
این عملیات با رمز یاعلی بن ابیطالب(ع)، ساعت 30 دقیقه بامداد 10 اردیبهشت 1361 ‏آغاز شد و طی 4 مرحله و 25 روز به نتیجه رسید.
‏منطقه عملیاتی بیت المقدس با 5400 کیلومتر مربع وسعت، ازشمال به کرخه نور و هویزه، از جنوب به شط العرب و خرمشهر، از شرق به رود کارون و از غرب به هورالعظیم و دژ مرزی عراق، محدودمی شود. نقاط حساس و استراتژیک منطقه عبارت است از: بندر خرمشهر، اروند رود،جفیر، کرخه نور، جاده اهواز خرمشهر، رودخانه کارون.
مهمترین نقطه این منطقه عملیاتی، خرمشهر است که یکی ازشهرهای زیبای جنوب بوده و جزء بزرگ ترین بنادر خاورمیانه و خلیج فارس به حساب می‌آید. رزمندگان اسلام برای آزادسازی این شهر مهم، عملیات بیت المقدس را که بزرگترین عملیات درون مرزی است در سه مرحله انجام دادند. این عملیات، اوج ذلت دشمن و روحیه تجاوزگرانه او را به نمایش گذاشت و درعین حال، سر فصل جدیدی از شیوه‌های خاص جنگ مردمی و تاکتیک‌های منحصر به فرد آن را در دفاع مقدس گشود.
در اهمیت فتح خرمشهرهمین بس که، نیروهای متجاوزعراق پیش از نبرد سرنوشت ساز رزمندگان ما برای آزادی خرمشهر در اطلاعیه‌ای به نیروهای خود دستور داده بودند، که دفاع از خرمشهر را به منزله دفاع از بصره، بغداد و تمام شهرهای عراق بدانند.
‏همچنین تجهیزات و امکانات دفاعی دشمن در این منطقه نشان می‌داد که عراق خرمشهر را به عنوان نماد پیروزی خود در جنگ به حساب آورده و قصد داشته است به هر قیمت، این شهر را در تصرف نیروهای خود نگهدارد.
نبرد بزرگ، سرنوشت ساز و غرورآفرین بیت المقدس که برای رهاسازی خرمشهر از سلطه نیروهای مهاجم عراقی انجام شد، از 10 اردیبهشت تا 3 خرداد ماه 1361 به طول انجامید. این نبرد حماسی علاوه بر پایان بخشیدن به 19ماه اشغال بخشی از حساس ترین مناطق خوزستان و آزادسازی خرمشهر، ضربه‌ای سهمگین و کمرشکن به توان رزمی و جنگ طلبی‌های دشمن مهاجم وارد ساخت.
عملیات پیروزمندانه بیت المقدس که منجر به آزادسازی خرمشهر پس از 575 روز شد، ضربه اساسی و تعیین کننده‌ای بر پیکر دشمن وارد ساخت و تمامی معادلات، باورها و تصوراتی را که در مورد توانایی و قابلیت‌های نظامی جمهوری اسلامی ایران وجود داشت، تغییر داد.
بسیاری از کارشناسان نظامی و تحلیلگران رسانه‌های خارجی، در برابر سرعت عمل و ویژگی‌های عملیاتی نیروهای ایرانی به هنگام فتح خرمشهر، غافلگیر، مبهوت و شگفت زده شدند.
رادیو دولتی صدای آمریکا پس از پنج روز سکوت و امتناع از انعکاس خبر آزادی خرمشهر توسط نیروهای ایرانی، سرانجام در گزارش ویژه 8 خرداد خود گفت: به رغم مشکلات تدارکاتی، ناآرامی‌های ناشی از انقلاب و کاهش تدریجی قدرت عملیات نیروی هوایی ایران، ماشین نظامی ایران به گونه‌ای اعجاب آور عمل کرد.
روزنامه گاردین چاپ انگلستان درباره فتح خرمشهر نوشت: سقوط خرمشهر یعنی سقوط آخرین و مهمترین افتخار جنگی عراق که ایرانی‌ها با بازپس گرفتن آن، این برگ برنده را که به وسیله آن عراق می‌کوشید ایران را به پای میز مذاکره بکشاند، از دست بغداد ربودند.
در جریان آزادی خرمشهر، ارتش عراق با به جای گذاردن بیش از 16 هزار کشته و زخمی و 19 هزار اسیر، مجبور به عقب نشینی شد.
صدام در مراسم اعطای نشان به حمید شعبان فرمانده نیروی هوایی عراق، در این باره گفت:سال 1982 میلادی(1361)، برای ما سال خیلی دشواری بود. در آن سال، از محمره (خرمشهر) عقب نشینی کردیم که از بوق و کرناهای ایران، آهنگ اشغال بصره و اشغال سرزمین‌های عراق شنیده می‌شد. به زعم همه اینها، تصمیم گرفتیم فقط از بغداد دفاع کنیم، چون با خود گفتیم باید به فکر آن لحظه بود که سربازان ایرانی به پیش می‌تازند و به سوی بغداد می‌آیند. از این رو گارد ریاست جمهوری را فقط برای دفاع از بغداد بسیج و آماده کردیم.
بنا داشتیم گارد ریاست جمهوری را در اطراف شهر بغداد مستقر کنیم تا بتواند در خارج از پایتخت همراه با دیگر پرسنل ارتش، با دشمن پیکار کند.
پس از آزادی خرمشهر، عراق ناگزیر به دنبال راه حلی برای برون رفت از بن بست جنگ طلبی‌های خود افتاد و در همین راستا، بحث‌های مربوط به ضرورت پایان جنگ و نیز میانجیگری برخی کشورهای خارجی برای جلوگیری از شکست بیشتر عراق در جنگ به طور جدی مطرح شد.
به هرحال، آزادی خرمشهر سبب شد دشمن خیال خام پیروزی بر ایران و فتح تهران را به فراموشی بسپارد و رژیم بعثی عراق و حامیان خارجی قدرتمند آن در برابر اراده و ایمان ملت عظیم ایران سر فرود آوردند.