سنت حسنه ارزیابی عملکرد دولت

دکتر مهدی ناظمی عضو هیئت علمی دانشگاه امام حسین(ع)
یکی از اقدامات اصولگرایانه رئیس جمهور دولت نهم این بود که با وزرای خود میثاق نامه ای مبنی بر رعایت اصول و ارزشهای اسلامی در زندگی فردی و اجتماعی و بخصوص در جایگاه مسئولیت و مدیریت کشور امضاء نمود. امیدواریم این اقدام به عنوان یک سنت حسنه، جاری و پایدار بماند و دست آوردی گرانمایه از دولت نهم به دولت های دیگر به ارث برسد.
این میثاق نامه خود سنگ بنایی است مستحکم تا بتوان به ارزیابی عملکرد وزرا و دولتمردان نظام جمهوری اسلامی نشست و قاصر و مقصر را بازشناخت و به تجلیل و تقدیر و سپاسگزاری از خدمتگزاران صدیق و پرتلاش و ایثارگر پرداخت.
حقیقت آن است که ساز و کارهای مدیریتی کشور و هدفگذاری ها و برنامه ریزی ها و سیاستگذاری ها و در یک کلام مهندسی کشور به گونه ای نیست که خیلی شفاف و روشن، ارزیابی عملکرد مدیران رده عالی میسر و مقدور باشد. هزار و یک عامل در موفقیت و یا عدم موفقیت ها وجود دارد و معیار و محک شسته و رفته ای هم در دست نیست که بتوان نمره ارزیابی را دقیقاً مشخص نمود.
میثاق نامه می تواند جبران این وضعیت را بنماید و چه خوب، که محورهای آن خیلی روشن و شفاف باشد که هر مدیری قبل از همه، خود به نمره ارزیابی خود واقف باشد.
مقام معظم رهبری در دیدار اعضاء هیئت دولت در 6/6/1385 بر ارزیابی عملکرد یکساله دولت به عنوان اقدامی مبارک و میمون صحه گذاشته و فرمودند:
«ارزیابی یکساله دولت، کار بسیار خوبی است، نقاط قوت و ضعفتان را بسنجید و بدون تعصب داوری کنید.»
منتهی در جهت حسن انجام این ارزیابی به نکات کاملاً زیبا و مؤثری اشاره نمودند که چه بسا بتوان آنها را بصورت یک دستورالعمل و آئین نامه ارزیابی تنظیم، تصویب نموده و به مورد اجرا گذاشت و بدین ترتیب شکر هدایت و راهنمایی ایشان را بجا آورد.
اول اینکه، در این ارزیابی عملکرد از نظرات افراد دلسوز استفاده شود. دولت نباید یکطرفه به قاضی برود. خدای نکرده در این ارزیابی نباید زد و بندهای سیاسی که آفت همه دولت ها بوده و هست راهی پیدا کند.
دوم اینکه علاوه بر رسیدگی به ضعف ها و عملکردهای نامطلوب که به طور طبیعی باید انجام پذیرد، تشویق آنان که جانانه و عاقلانه و مخلصانه تلاش کرده اند و شعارهای اصولگرایی را قوت بخشیده اند مورد غفلت واقع نشود.
راهنمایی دلسوزانه ایشان در معرفی شاخص های ارزیابی بگونه ای است که می توان کاملاً کاربردی آنها را اعمال نمود.
ایشان شاخص های ارزیابی عملکرد دولت و اعضاء دولت را براساس میزان توجه و موفقیت آنان در 20محور بدین ترتیب فهرست فرموده اند.
1- تشخیص و اقدام براساس اولویت ها
2- توجه به سند چشم انداز 3- همراه کردن سرعت، با دقت 4- عمل کردن به وعده های استانی 5- توجه به مطالبات گذشته 6- تنظیم کردن تعهدات با مقدورات 7- تصمیم گیری مبتنی بر کار کارشناسی 8- تلاش در ایجاد تعامل بین قوای سه گانه 9- تعامل با نخبگان همفکر و با اخلاص 10- تحول و سالم سازی دستگاه دولت
11- کاهش تصدی گری دولت 12- تمرکززدایی و تفویض اختیارات 13- توجه به رشد اقتصادی 14- قاطعیت در مبارزه با فساد 15- حفظ و صیانت از سرمایه های ملی کشور 16- توجه به اهداف فرهنگی 17- توجه به تحقیق و پژوهش 18- تقویت سیاست های خارجی 19- توجه به اهمیت و ضرورت ارزیابی عملکرد 20- ارزیابی از ارزیابی عملکرد دولت
براساس این شاخص ها می تواند عملکرد هر یک از اعضاء دولت و من جمله رئیس دولت مورد ارزیابی قرار گیرد. چون هر فردی می تواند به خود ارزیابی بپردازد.
بجاست که دولت محترم در آینده نسبت به استقرار یک سیستم مستقل ارزیابی عملکرد مدیران ارشد نظام اجرایی تا سطح استانداران بر محور شاخص های 20گانه مذکور و شاخص های خرد عملیاتی اقدام نموده و اطلاعات عملکرد را به صورت منظم و دقیق جمع آوری نماید و قابلیت دسترسی به نتایج ارزیابی کاملاً گویا فراهم نماید.
ولی فی الحال، از آنجا که اعضاء محترم هیئت دولت، بیشترین اطلاع را از عملکرد یکدیگر دارند مناسب است. فرم ارزیابی عملکرد 5گزینه ای 100امتیازی براساس شاخص هایی که مقام معظم رهبری متذکر شدند به هر یک از اعضاء دولت داده شود تا امتیاز ارزیابی عملکرد دیگر اعضاء از جمله رئیس جمهور محترم را مشخص نموده و در اختیار ایشان قرار دهند بدین ترتیب رئیس جمهور از هر عضو هیئت دولت حدود 27فرم ارزیابی در اختیار خواهد داشت بدیهی است جمع بندی امتیازات حاصله راهنمای کاملاً قابل اعتنایی برای رئیس جمهور بوده تا بتواند نسبت به تقویت دولت نهم و بسترسازی کاملتر برای گسترش جریان عدالتخواهی و کارآمدی و اصولگرایی فراهم نماید.
البته رئیس جمهور علاوه بر مسئولیت مدیریت هیئت دولت براساس قوانین و مصوبات در رده مدیریت راهبردی کشور وظایف و مسئولیت های حساس دیگری نیز برعهده دارد که چه بسا اهمیت و سهم تأثیر آنها از مسئولیت هیئت دولت بیشتر باشد.
رئیس جمهور به عنوان رئیس شورایعالی انقلاب فرهنگی، رئیس شورایعالی امنیت ملی، رئیس شورایعالی جوانان، رئیس شورایعالی ورزش، رئیس شورایعالی اشتغال، رئیس ستاد مبارزه با مواد مخدر، رئیس شورایعالی اداری، رئیس شورایعالی حج و چندین و چند شورا و شورای عالی و ستاد دیگر در سیاستگذاری کشور مسئولیت و نقش کاملاً حساسی برعهده دارد. از آنجا که مؤثرترین و درعین حال پر هزینه ترین فعالیت ها در هر کشوری سیاستگذاری و تصمیم گیریهای کلان است. بنابراین عملکرد رئیس جمهور در مدیریت چنین جایگاههای سیاستگذاری می تواند معیار کاملاً گویایی برای ارزیابی موفقت وی باشد.