تحریم ایران، مرگ معاهده NPT است

* نشست هاى پى درپى و بى نتیجه 1+5 براى تنظیم قطعنامه تحریم علیه ایران به نظر شما نشانه چیست؟ اختلاف روسیه و چین با آمریکا بر سر پیش نویس قطعنامه اروپا منشأ اصولى دارد یا تاکتیکى؟
** در عرصه بین المللى وقتى عده اى از کشورها بخواهند علیه رفتار کشور دیگرى موضع گیرى کنند، تصمیم آنها باید از یک مبناى معقول و منطقى برخوردار باشد تا این موضع گیرى قابلیت اجرایى پیدا کند. باید توجه داشت که در دنیاى امروز افکار عمومى بر تصمیمات دولت ها نظارت مى کند بنابراین منفعت یک کشور خاص یا منافع سیاسى - اقتصادى گروهى از کشورهاى خاص صرفاً تعیین کننده نیست. در خصوص پرونده هسته اى ایران حتى اگر توسط هیچ معاهده یا سند بین المللى به این حق اشاره یا تصریحى نشده باشد افکار عمومى این حق را براى هر کشورى به منظور توسعه و رفاه شهروندانش، بدیهى و غیرقابل نقض مى داند.
حال که اکثریت معاهدات مربوطه در زمینه هاى اقتصادى و علمى بر حق توسعه کشورها تصریح دارند و بخشى از توسعه هم به توانمندى علمى و فنى برمى گردد که در 50سال اخیر هم یکى از وجوه فنى و علمى در علم هسته اى تعریف شده است.
بنابراین اگر یک کشور بخواهد این حق طبیعى و تصریح شده در اسناد بین المللى را نقض کند با مشکل مواجه خواهد بود. از طرف دیگر اگر کشورهاى دیگرى نیز در این ارتباط بخواهند با آمریکا به اجماع برسند چون حرکت آنها برخلاف حقوق طبیعى و قانونى هر کشورى است از منظر حقوقى، سیاسى و افکار عمومى قابل قبول نیست. براى همین باید به نوعى هم خودشان اقناع شوند و هم افکار بین المللى را متقاعد کنند. خب امکان پذیر نیست آنها به آسانى بتوانند علیه معاهدات و اسنادى تصمیم بگیرند که خود آنها را نوشته و تصویب کرده اند. ممکن است کشورى مثل آمریکا همه این موارد را نادیده بگیرد اما این امر براى همه کشورها ممکن نیست. به این خاطر اجماع کشورهایى که به صورت گروه 1+5 خوانده مى شوند و قصد دارد به یک تصمیم مورد قبول برسد با مشکل تصمیم گیرى در مقاطع مختلف بویژه شرایط فعلى مواجه مى شود و نمى تواند به یک نقطه نظر واحدى برسد.
بالاخره آنها هم رفتار عقلانى، انصاف و حق طبیعى و قانونى یک کشور را در مقابل خود مى بینند هم در نهایت منافع اقتصادى بلندمدت خود و مردم شان را.
* چرا در حالى که روسیه و چین موضع ملایم ترى نسبت به پیش نویس قطعنامه اروپا اتخاذ کرده اند همزمان آمریکا با پیشنهادهاى تندترى به میدان آمده است؟
** آمریکا با این مشکل مواجه است که مى بیند هر چه تلاش مى کند باز هم مجبور است هر قطعنامه اى را با درجه شدت پایین ترى به تصویب برساند بنابراین نفع خودش را در این مى بیند که در وهله اول مطالبات حداکثرى خود را مطرح کند تا در صورت هر گونه تعدیل این پیشنهادات از سوى دیگران باز هم محتواى مصوبه تند و شدید باشد. به عبارت دیگر آمریکایى ها خود بهتر مى دانند که پیشنهاداتشان با موافقت کشورهاى دیگر مواجه نمى شود اما مسأله این است که سران آمریکا با تعدیل نسبى این پیشنهادات و تصویب قطعنامه نیز به اهداف خود مى رسند.
طبیعى است هر گونه تعدیل و اصلاح پیش نویس قطعنامه اى که از اساس غیرقانونى، غیرمنطقى و غیرمنصفانه است باز هم نافى حقوق ایران خواهد بود و این براى آمریکا رضایت بخش است.
* نکته قابل توجه این است آمریکا در شرایطى این پیشنهادها را - تقویت کمیته تحریم و شناخته شدن ایران به عنوان عامل تهدید بین المللى - ارائه کرده که روسیه و چین با پیش نویس معتدل تر اروپا موافقت نکرده اند این اقدام آمریکا نشانه چیست؟
** فکر مى کنم دلیلش همان است که گفتم. آمریکا در واقع منتظر حذف پیشنهادهاى خود در مقابل تصویب پیش نویس سه کشور اروپایى (آلمان، فرانسه و انگلیس) است. چون همان پیش نویس نیز بسیارى از حقوق قانونى و سیاسى ایران را نقض مى کند.
* یکى از پیشنهادهایى که روسیه دارد این است که بحث تحریم براى دوره سه ماهه مطرح شود. به نظر شما منظور و هدف روسیه از این پیشنهاد چیست؟
** تحریم هایى که شوراى امنیت سازمان ملل تصویب مى کند معمولاً دوره 6ماهه یا یک ساله را در نظر مى گیرند اما اکنون تحریم هایى در عرصه بین المللى وجود دارد که سال ها از عمر آن مى گذرد و همچنان برقرارند. مثل تحریم ها علیه سودان که تنها شکل آن عوض مى شود.
شاید هدف روس ها از ارائه مدت زمان محدود و کوتاه براى تحریم این باشد که مى خواهند شکل تحریم ها را عوض کنند یعنى روش نوینى را جایگزین تحریم هایى کنند که در حال حاضر مرسوم هستند.
اگرچه در ماده 41منشور سازمان ملل تصریح نشده، زمانى که تحریم علیه کشورى از نظر شوراى امنیت مؤثر واقع نشد باید لغو گردند اما به نظر مى آید با توجه به این که تحریم ها معمولاً اثرات منفى کلى بر جامعه مورد تحریم مى گذارند روسیه مى خواهد در پایان دوره کوتاه، اگر تحریم اثرى نداشت براى تمدید آن تلاش نشود.
البته بهتر است روس ها تلاش کنند تا قطعنامه تحریم به تصویب نرسد. چون تجربه نشان داده تحریم چه 6ماهه و چه 3ماهه به طور مکرر از سوى شوراى امنیت تمدید مى شود. بنابراین روسیه اگر دنبال مسیرى است که هم منافع سیاسى - اقتصادى آنها را تأمین کند و هم ایران را، بهتر است تلاش کند این پیش نویس چه در دوره پیش از دستور کار شوراى امنیت و چه در زمانى که در این شورا مطرح مى شود به تصویب نرسد.
* نقش آژانس بین المللى انرژى اتمى در این میان چگونه ارزیابى مى شود؟ حاشیه اى یا تعیین کننده.
** آژانس بهترین نقش را براى برون رفت از این بن بست مى تواند داشته باشد. یعنى برگرداندن پرونده ایران از یک مرجع سیاسى (شوراى امنیت سازمان ملل) به یک مرجع فنى و حقوقى (آژانس) بهترین راهکار است که مى تواند هم به امنیت بین المللى کمک کند و هم به شفاف سازى از سوى ایران را به دنبال داشته باشد.
این اتفاق همچنین باعث تداوم همکارى هاى علمى - فنى ایران - آژانس مى شود.
آنچه مى تواند به تقویت این تعامل کمک کند استقبال ایران از پیشنهادهایى است که منجربه سرمایه گذارى هاى مشترک با ایران در زمینه انرژى هسته اى مى شود. ایران آمادگى دارد که با اروپایى ها یا دیگران در امر بهره بردارى از فناورى هسته اى مشارکت کند این پیشنهاد 2خاصیت دارد.1- اینکه کشورهاى غربى مى توانند به طور مستقیم بر این فعالیت ها نظارت داشته باشند 2- تأمین منافع اقتصادى طرفین. بنابراین اگر در دید فنى و حقوقى و اقتصادى و نه سیاسى نگاه کنیم قطعاً مسأله پرونده هسته اى ایران مى تواند به نفع همه طرفین تمام شود اما اگر آنها بخواهند از طریق یک نهاد سیاسى راه حل پیدا کنند قطعاً این امر براى هیچ طرف نفعى نخواهد داشت. حتى همین نهاد سازمان ملل که براساس ماده 24منشور باید متولى حفظ صلح و امنیت بین المللى باشد خودش به برهم زننده صلح و امنیت بین المللى تبدیل خواهد شد. یعنى به جاى بحران زدایى، بحران زایى خواهد کرد. فکر مى کنم بهترین راه حل این مسأله همان سرمایه گذارى مشترک است.
* با درنظر داشتن مواضع ایران، اروپا و آمریکا درنهایت فکر مى کنید اوضاع به چه سمتى پیش خواهد رفت؟
** خب این امر چندان قابل پیش بینى نیست. عوامل سیاسى خیلى متنوع و تأثیرپذیرند. گاهى اوقات انتخابات یک کشور مى تواند مسیر چنین پرونده هایى را عوض کند. درهرحال احساس مى کنم انتظارى که غربى ها داشتند تا خیلى سریع به یک راه حل برسند محقق نشده است. علتش هم همان است که گفتم یعنى منطق، حقوق و اسنادى که خودشان بانى آن بودند و افکار عمومى بین المللى به اجراى آن اصرار دارد و چنین اجازه اى را نمى دهد.
* آیا فکر مى کنید پیرامون تحریم ایران توافق حاصل خواهد شد؟
** نمى توان پیش بینى کرد که تحریم چگونه و با چه شمایى خواهد بود. الآن موفقیت همه گزینه ها به اندازه یکسان وجود دارد. به عنوان مثال گرچه ممکن است آنها براى یک تحریم نرم و ضعیف علیه ایران به توافق برسند، اما به همان اندازه ممکن است اروپایى ها با ایران به توافق برسند. پیشنهاد ما این است که اروپایى ها به حقوق ایران احترام بگذارند چون مجلس ایران هم در حال بررسى طرحى است که در صورت صدور قطعنامه تحریم، ایران دلیلى براى ادامه همکارى با آژانس نخواهد داشت. این همکارى تا زمانى اهمیت دارد که ایران از حقوق خود در معاهده NPT برخوردار باشد و اگر غیر از این باشد اجراى پادمان و بازرسى از تأسیسات ایران منفعتى ندارد. واضح است که با تحریم ایران، این پادمان نیز از بین مى رود. قطعاً واکنش ایران به قطعنامه تحریم، ختم همکارى با آژانس خواهد بود و این امر ممکن است توسط دیگر کشورهاى درحال توسعه که خواهان انرژى هسته اى صلح آمیز هستند در پیش گرفته شود و این نتیجه اى جز مرگ معاهده NPT نخواهد داشت.
* پیرامون راه اندازى آبشار دوم هسته اى از سوى ایران در این شرایط چه نظرى دارید؟ آیا به مذاکرات هسته اى کمک مى کند؟
** شاید عده اى تصور کنند که راه اندازى آبشار دوم هسته اى تحریک کننده باشد اما از طرف دیگر این نظر نیز وجود دارد که آبشار دوم که اراده ایران را براى دستیابى به فناورى هسته اى نشان مى دهد. آن هم در اوج تهدیداتى که علیه ایران وجود دارد.
* واکنش دولت به قطعنامه تحریم تا چه حد در چارچوب تصمیم نمایندگان و مطالبات مجلسیان قرار خواهد داشت؟
** قاعدتاً آنچه از طرف مجلس به تصویب مى رسد همانطور که پیش از این دولت را در این باره به الزاماتى موظف کرده، در این باره نیز هر تصمیمى که گرفته شود اجرا خواهد شد.