50 سال در وادى سیاست

ترجمه: هرمز برادران
در حلقه رجال سیاسى ترکیه، اجویت همواره یک شخصیت جنجالى شناخته مى شد. عقاید سیاسى او داراى فراز و فرود بسیار بود. سیاستمداران هم عصر اجویت هرکدام روایتى خاص از سیر و سلوک فکرى او دارند. واشنگتن تایمز در روزهایى که اجویت درکما به سر مى برد به سراغ دیپلمات هاى اروپایى و آمریکایى رفته و از نگاه آنها سرگذشت این سیاستمدار ترک را توصیف کرده است.
این گزارش شرح حال بلنت اجویت است از زبان دوستان غربى او. روایتى که در عین حال شرح دلبستگى هاى سیاستگذاران غرب به این رجل شرقى نیز مى باشد.
بلنت اجویت یکى از برجسته ترین سیاستمداران ترکیه به شمار مى آید. او 50سال از دوره کارى اش را به جدال با بى ثباتى منطقه اى و مشکلات اقتصادى و داخلى دیگر سپرى کرد، او که در حین مرگ 81سال سن داشت، بیش از 5ماه به دلیل سکته مغزى در کما بود و در این مدت در بیمارستان نظامى گاتا از او مراقبت مى شد.
اجویت در پنج دور نخست وزیرى خود به سطح سیاستمدارى مجرب درعرصه فعالیت هاى سیاسى و رهبرى حزبى رسید. او در امور کشورش، بویژه در دوران جنگ سرد که ترکیه یک شریک استراتژیک مهم براى آمریکا بود، نقش فعالى ایفا کرد.
اجویت علاوه بر اینکه یک سیاستمدار بود، شاعر، نویسنده و مترجم متون ادبى نیز بود. او در کشورى که از لحاظ فرهنگى و جغرافیایى در حدفاصل شرق و غرب قراردارد. چهره اى آرام با دیدگاهى لیبرال بود.
اجویت در اوان عمر سیاسى اش، به حزب «خلق جمهوریخواه» که مؤسس آن کمال آتاتورک بود، ملحق شد.
بلنت در سالهایى که بر مسند قدرت بود اغتشاشات و مصائب سیاسى و اقتصادى او را احاطه کرد: آن روزها ایجاد و حفظ ائتلاف دشوار بود و تشکیل حکومتى ثابت و پایدار رؤیایى دور از دسترس به نظر مى رسید. ارزش پول ترکیه به شدت دچار تزلزل شده بود و سیاست در برابر خشونت ایمن نبود. در برهه اى از آن سالها، رهبران سیاسى آنکارا اجویت را از دنیاى سیاست تبعید کردند.
در سالیانى که فساد زندگى عمومى در ترکیه را مات و کدر ساخته بود اجویت به چهره اى فارغ از فساد شهرت یافت. اما منازعه برسر مبارزه با فساد سیاست ترکیه را آشفته کرد.
یکى از عواملى که حمایت داخلى از دولت وى را افزایش داد تصمیم او براى دخالت نظامى در جزیره موردمنازعه قبرس در سال 1974بود. این مانورها محبوبیت فراوانى براى اجویت درپى داشت. به همین دلیل اغلب ترکها به او لقب «فاتح قبرس» بخشیدند.
در اوایل سال 2002که اجویت آخرین سال نخست وزیرى اش را سپرى مى کرد، به واشنگتن سفر کرد و در آنجا جورج بوش رئیس جمهورى آمریکا را به عنوان دولت خود ستود. بوش نیز از تلاش هاى اجویت براى حفظ فضاى امن ترکیه تمجید کرد.
اجویت در مصدر تصمیم گیرى تمهیدات سخت و حساسى براى اقتصاد ترکیه اعمال کرد. این تلاش هاى او درجهت کسب وام هاى خارجى به منظور آماده ساختن کشورش براى پیوستن به اتحادیه اروپا بود.
اجویت به هنگام دیدارش از واشنگتن در یک مصاحبه تلویزیونى مخالفت خود را با حمله احتمالى نظامى به عراق ابراز کرد و گفت: «ما حتى تصور اقدام نظامى را به ذهن خود راه نمى دهیم زیرا این مسأله نتایج معکوسى براى ترکیه خواهدداشت.»
از سوى دیگر، ما با عراق هم مرز هستیم و خاورمیانه از لحاظ ژئوپلتیکى از حساسیت بسیاربالایى برخوردار است.
عراق نباید به یک کشور ازهم گسیخته مبدل شود.
همه این عقاید و دیدگاههاى بلنت ریشه در خاستگاه اجتماعى و تعلیم و تربیت او داشت.
اجویت که 28مه 1925در فضاى شدیداً سیاسى ترکیه در استانبول به دنیا آمده بود پدرش پزشک و مادرش نقاش و معلم بود. او تحصیلاتش را در یک مدرسه آمریکایى در استانبول آغاز کرد و سپس در آنکارا، لندن و دانشگاه هاروارد ادامه تحصیل داد. بلنت سپس در سفارت ترکیه در لندن وابسته مطبوعاتى شد. سپس به کشور بازگشت و در روزنامه حزب خلق جمهوریخواه به روزنامه نگارى پرداخت.
او به تدریج راه رسیدن به رهبرى حزب را در پیش گرفت. در تنظیم مانیفست حزب جمهوریخواه خلق او خود را حامى اصلاحات اقتصادى معرفى کرد. اجویت چپگرا در سالهاى بعد به متحدى براى غرب لیبرال تبدیل شد. اجویت 1974براى نخستین بار به مقام نخست وزیرى رسید و رهبرى یک دولت ائتلافى را برعهده گرفت. او سالهاى بسیارى از عمر خود را به رقابت با حریفان سیاسى اش سپرى کرد. در سال 2002وضعیت مزاجى اش روبه وخامت نهاد و بالاخره در انتخابات ماه نوامبر قدرت را از کف داد و میدان رقابت را به رقیبى از تبار مدرنیت هاى مسلمان حزب عدالت و توسعه واگذارکرد.