صدام و بوش

محمد ملازهی
در آستانه برگزاری انتخابات میان دوره ای کنگره آمریکا، دادگاه صدام خود را برای اعلام حکم که احتمالاً اعدام دیکتاتور مخلوع عراق خواهد بود آماده کرده است.
اینکه این حکم بزودی اجرا شود یا نه بحث دیگری است، اما نفس اعلام آن می تواند برای جرج بوش و حزب جمهوریخواه آمریکا منافع تبلیغاتی داشته باشد.اهمیت این موضوع در تعیین سرنوشت صدام نیست، او به قدر کافی جنایت کرده است و اعدام او می تواند بسیاری را خوشحال کند همچنانکه شرایط عراق بعد از اشغال به وسیله آمریکا به گونه ای در آمد که ممکن است کسانی پیدا شوند که از صدام چهره دیگری بسازند. بویژه آنکه دنیای عرب آنقدر به لحاظ روانی دچار ضربه شده است که جنایتهای صدام برایش در مقابل جنایتهای آمریکا و اسراییل مهم جلوه نکند.
مهم آن است که عراق اکنون در داخل آمریکا و در معادله قدرت حزبی نقش مهمی یافته است.
رقابتهای حزبی بین حزب دموکرات آمریکا و حزب جمهوریخواه، عراق و افغانستان را در موقعیتی قرار داده است که می توانند سرنوشت انتخابات آمریکا را رقم بزنند. در نگاهی واقع بینانه می توان گفت، اشغال عراق و افغانستان برای نومحافظه کاران آمریکا بسیار ساده بود، اما اکنون برای خروج از آن در باتلاق فرو رفته اند و راه فرار آبرومندانه ای پیش رو ندارند.
انتخابات میان دوره ای کنگره آمریکا سرنوشت بوش و یارانش را رقم خواهد زد. بدین معنا که اگر حزب دموکرات آن طور که انتظار می رود اکثریت را در مجلس نمایندگان و سنای آمریکا به دست بیاورد هر چند ممکن است نتواند بوش را مجبور به عقب نشینی زودهنگام از عراق کند، اما قطعاً در تأمین بودجه اضافی، رئیس جمهور آمریکا را با مشکل رو به رو خواهد کرد. با این حساب اکنون سرنوشت بوش و نومحافظه کاران آمریکا در دو جا مشخص می شود.
دو جایی که در ظاهر ارتباط اندکی با هم دارند، اما شرایط به گونه ای رقم خورده است که این هر دو جا تأثیر متقابل یافته اند.
بغداد و واشنگتن، دو مکانی تصور می شوند که سرنوشت جنگ طلبی به سبک بوش را رقم خواهند زد. دو نیروی به ظاهر متضاد هر کدام به سبک و سیاق خود در سرنوشت نومحافظه کاران و معادله قدرت حزبی در آمریکا نقش یافته اند:
1- سازمان القاعده، بعث عراق و صدام
2- حزب دموکرات آمریکا
شاید این موضوع که چگونه القاعده، بعث و صدام سرنوشت انتخابات آمریکا را معین خواهند کرد محل مناقشه باشد، ولی در یک امر نباید تردید کرد، ناکامی ارتش آمریکا در عراق و هرج و مرج به وجود آمده در این کشور، دلایل کافی در اختیار حزب دموکرات آمریکا قرار داده است تا روی ناکامی برنامه های بوش در عراق تبلیغ کند و توجه رأی دهندگان آمریکایی را به طرف خود جلب نماید.
البته نباید دچار سوء تفاهم شد. دموکراتها هم در عراق در جستجوی پیروزی برای آمریکا هستند و معلوم نیست که حتماً اگر قدرت را به تمامی در دست داشته باشند، واقعاً خروج از عراق بلافاصله امکان پذیر شود، اما در هر حال در رقابتهای حزبی این فرصت را به دست آورده اند که با عمده کردن ناکامیهای بوش در عراق و تا حدی افغانستان خود را در موقعیت مساعدی برای کسب کرسیهای بیشتر در کنگره قرار دهند.
در همین حد هم تأثیرگذاری القاعده، بعث و صدام بر تحولات داخلی آمریکا مهم است و نشان می دهد چگونه یک کشور کوچک جهان سومی و درگیر مشکلات گوناگون سیاسی- اجتماعی- اقتصادی و امنیتی می تواند در معادله قدرت جهانی ایفای نقش کند.در این بین صدام بچه نااهلی است که روی دست پرورش دهندگانش باقی مانده است.قضاوت یکی از وکلای صدام در این باره جالب است.
او گفته: «صدام حسین یا می میرد و یا دوباره به قدرت باز می گردد.» در ظاهر، این قضاوت عجیبی است، ولی بایدهایی از حقیقت در پی دارد.
مدتهاست در عراق روشن شده است آمریکا پیروزی نظامی نخواهد داشت و باید به دنبال راه حلی سیاسی بود. مرگ صدام با وجود آنکه اکثریت عراقیها خواهان آن هستند، وضعیت امنیتی این کشور را بدتر خواهد کرد و بعث و القاعده از آن بهره برداری مطلوب خود را خواهند کرد.
اعدام صدام فرصت کافی در اختیار القاعده قرار خواهد داد که از وی چهره ای دیگر غیر از آنچه واقعاً حق اوست بسازد.
از طرف دیگر حزب دموکرات آمریکا معادلات خاص خود را دارد و ناکامی ارتش آمریکا در عراق را در حد تأثیرگذاری بر انتخابات میان دوره ای کنگره آمریکا محدود می خواهد، نه شکست کامل و خروج زودهنگام از عراق. بنابراین انتظار نمی رود بعد از انتخابات کنگره آمریکا، نتایج هر چه باشد سیاست آمریکا در عراق تحول چشمگیری بیابد.
هر چند کم نیستند کسانی که در آمریکا بر ضرورت تغییر استراتژی بوش در عراق تأکید دارند و استراتژی کنونی را شکست خورده ارزیابی می کنند.
با این حال، مجموعه حاکمیت در آمریکا هنوز آمادگی پذیرش شکست در عراق را پیدا نکرده است، منتها از هم اکنون روشن شده است که در عراق پیروزی نظامی وجود ندارد، بر همین اساس بحث ضرورت تغییر استراتژی آمریکا در عراق بتدریج در سطح رسانه ها مطرح می شود.
اگر حزب دموکرات در انتخابات کنگره در مجلس نمایندگان و بخصوص مجلس سنا اکثریت کرسیها را به دست بیاورد، در آن صورت احتمال تغییر استراتژی آمریکا دور از ذهن نخواهد شد. نفع آمریکا، نفع عراق و نفع همسایگان عراق در چنین تحولی است. از این رو می توان گفت، سرنوشت جنگ در عراق مانند نمونه ویتنامی آن در واشنگتن رقم خواهد خورد.
القاعده، بعث و صدام، وسیله اند و تنها به عنوان ابزار مورد استفاده قرار می گیرند.