حقوق بشر برای مهاجران

ترجمه: فرزانه سالمی
مساله مهاجرت اکنون یکی از مباحث داغ و قابل تأمل در سطح بین‌المللی است و شمار مشکلات مهاجران نیز آنقدر زیاد است که امسال برای اولین بار، سازمان عفو بین‌الملل به مناسبت روزجهانی مهاجرت، گزارش جامعی را در خصوص حقوق مهاجران از منظر قوانین حقوق بشر منتشر کرده است. در این گزارش آمده است:
<هر ساله هزاران نفر از افرادی که در تلاش برای وارد شدن به کشورهای دیگری غیر از موطن خود هستند، جان خود را از دست می‌دهند. حتی افرادی نیز که به خاک کشور جدید پا می‌گذارند، با سوءاستفاده‌ها و خطرات مختلفی مواجه می‌شوند که بخش اعظم آن، ناشی از فعالیت قاچاقچیان انسان و برخی مقامات دولتی است و واسطه‌های مختلفی نیز در این جریان وارد می‌شوند که کاملا به ضرر مهاجران عمل می‌کنند. ‌
در عین حال، این مهاجران عملا از حقوق اولیه‌ای انسانی خود نیز محروم هستند و حتی سرنوشت‌آنها به زندگی و کار در شرایط بسیار سخت و خطرناک می‌انجامد. ‌
به همین جهت است که سازمان عفو بین‌الملل با انتشار گزارشی با عنوان <مهاجران: زندگی در سایه>، موقعیت مهاجران و وضعیت حقوق بشر آنها را مورد بررسی جامع قرارداده و در گزارش خود تأکید می‌کند که قوانین حقوق بشر در مورد مهاجران باید در تمام مراحل ورود، یافتن کار و نیز زندگی در کشورهای خارجی مورد توجه دقیق قرار بگیرد. ‌
در این گزارش، موارد زیادی از نقض حقوق بشر در مورد مهاجران و نیز لزوم تبیین برنامه‌های موثر برای دفاع از حقوق آنان نیز مورد اشاره قرار گرفته است. براین اساس، دولت‌ها، کارفرمایان و مردم در کشورهای مختلف جهان، به احترام گذاشتن به حقوق مهاجران خارجی فرا خوانده‌شده‌اند. ‌
براساس گزارش منتشر شده توسط سازمان عفو بین‌الملل، مهاجران معمولا با مسائلی مانند تبعیض، نژادپرستی، بیگانه انگاری و تعصب‌های مختلف مواجه می‌شوند. اما در بحث کاری هم مشکلات زیادی پیش‌روی مهاجران قرار دارد؛ زیرا معمولا حقوق آنها بسیار کمتر از میزان استاندارد است و در بسیاری از موارد، کارفرمایان به توقیف پاسپورت یا مدارک شناسایی مهاجران نیز روی می‌آورند و حتی به شکل لفظی یا جسمی، آنها را تحت فشارهای مختلف قرار می‌دهند. ‌
مهاجران از بعد تأمین بهداشت و خدمات درمانی نیز با مشکلات زیادی مواجهند و نمی‌توانند مسکن و شرایط استاندارد لازم برای زندگی خود را نیز فراهم کنند. در بسیاری از موارد، مهاجران از سوی نیروهای پلیس نیز تحت ضرب و شتم و بازداشت غیرقانونی قرار می‌گیرند و عملا نمی‌توانند اعتراضی نیز نسبت به این وضعیت داشته باشند. ‌
براساس گزارش سازمان عفو بین‌الملل، بسیاری از مهاجران دائما در هراس از اخراج توسط کارفرمایان خود به سر می‌برند و در همین حال، زنان مهاجر، مشکلات جدی‌تری نیز دارند؛ زیرا بسیاری از کارفرمایان، گاه خشونت جنسی شدیدی نیز علیه آنها اعمال می‌کنند. کودکان مهاجر هم وضعیت بهتری ندارند و دائما به کارهای سنگین و خطرآور مثل قاچاق دارو، حضور در گروه‌های شبه نظامی و کارگری برده‌وار واداشته می‌شوند.
‌ به همین ترتیب، کارگران مهاجر در مقابل موارد نقض حقوق بشر بسیار آسیب‌پذیر هستند و به دلیل مشکلات زیادشان و نیز هراس از اخراج شدن توسط کارفرمایان و یا دولت، قدرت مبارزه برای به دست آوردن حقوق اولیه خود را نیز ندارند. ‌
گزارش سازمان عفو بین‌الملل در عین حال حاکی است که توصیف مهاجران توسط سیاستمداران، مقامات دولتی و رسانه‌ها در بسیاری از کشورهای جهان، با عنوان‌های <جنایتکار>، <سربار اقتصادی>، <تهدید امنیتی>، و حتی <تهدید علیه سلامت عمومی> انجام می‌پذیرد؛ اما واقعیت اینجا است که در بسیاری از کشورهای جهان، اقتصاد، مبتنی برکار همین مهاجران است. مهاجران به دلیل شرایط خاص زندگی خود، مجبورند در محیط‌های کثیف و در شغل‌های خطرناک و باکمترین حقوق کارکنند و با این وجود، همواره از نیروی کار آنها با عنوان‌های بسیار تحقیر کننده یاد می‌شود که این هم از جمله مواردی است که باید توسط دولتمردان کشورهای مختلف مورد توجه قرار گیرد. ‌
نکته دیگری که در باب نقض حقوق بشر مهاجران در گزارش سازمان عفو بین‌الملل ذکر شده این است که در چارچوب وضعیت فعلی مهاجران، اصلا حقوق بشر در مورد آنها حتی مورد توجه لفظی هم قرار نمی‌گیرد؛ چه رسد به آنکه مقامات کشورهای مختلف جهان، رعایت حقوق مهاجران را در عمل به اجرا درآورند. ‌
با این وجود، سازمان عفو بین‌الملل تأکید دارد که قوانین و استانداردهای حقوق بشر در مورد مهاجران باید به صورت اجباری از سوی دولت‌های مختلف جهان مورد توجه قرار گیرد و اراده لازم برای اجرایی کردن قوانین و موازین موجود در عرصه حقوق بشر برای مهاجران هم در میان مقامات دولتی، وجود داشته باشد. ‌
البته انتقاداتی نیز نسبت به قوانین بین‌المللی در عرصه حقوق مهاجران وجود دارد؛ اما به هر صورت، سازمان عفو بین‌الملل، عزم جدی خود برای به راه انداختن کمپین رعایت حقوق بشر در مورد مهاجران را در عرصه بین‌المللی مطرح کرده است. قسمت اصلی این برنامه، احترام به شخصیت و حقوق مهاجران در کشورهای خارجی است. ‌
در همین راستا، جا دارد به بخشی از سخنان کوفی‌عنان دبیر کل سازمان ملل متحد در این خصوص که مدتی پیش در پارلمان اروپا مطرح شده بود اشاره کنیم: <این بحران انسانی خاموش، نقطه شرم‌آوری برای دنیای ماست. باید توجه داشته باشیم که مهاجران، بخشی از راه‌حل هستند؛ نه بخشی از مشکل. چرا از ابتدا به آنها به دید <مشکل> نگاه می‌کنیم؟ مهاجران را نباید سپر بلای مشکلات اجتماعی در کشورهای خود قرار دهیم.> ‌
شاید دیدگاه‌های مشابه کوفی‌عنان در عرصه برخورد با مهاجران در سطح بین‌المللی زیاد باشد. اما واقعیت امروز دنیا حاکی از آن است که در هیچ کشور خارجی، مهاجران را به چشم انسانیت نمی‌نگرند و آنها را مزاحم می‌انگارند. اما وقتی مهاجرت - با تمام مشکلات و خطرهایش - انجام شده، چگونه می‌توان مهاجران را به کشورشان دیپورت کرد و یا حقوق اولیه شان در کشورهای دیگر را نیز نادیده گرفت؟