هراس همسایگان

کره شمالی یکی از جنجال برانگیزترین کشورهای دنیاست که هر روزه بحران های مربوط به آن بر روی خروجی خبرگزاری های جهان ظاهر می شود مسئله هسته ای کره شمالی و متعاقب آن تهدیدهایی که فعالیت های تسلیحاتی کره شمالی متوجه کشورهای همسایه آن کرده است باعث شده تا واکنش های سیاسی جهان علیه این کشور کمونیستی همواره پابرجا باشد.
دولت های غربی و در صدر آنها ایالات متحده یکی از مهمترین منتقدان فعالیت های اتمی کره شمالی است و همواره تهدیدهای تسلیحاتی آن را جدی دانسته و به شدت نسبت به آن واکنش نشان داده است.
در این میان کشورهای روسیه و چین با وجود انتقاد از آزمایش های هسته ای کره شمالی مواضعی متفاوت نسبت به کشورهای غربی و متحدانشان از خود نشان داده اند. روسیه و چین از آنجایی که در زمانی نه چندان دور خود از سردمداران نظام های کمونیستی محسوب می شدند، تلاش دارند از کره شمالی که متحد ایدئولوژیک آنها محسوب می شود، به نوعی حمایت کرده و از سنگینی انتقادها و فشارهای جهانی علیه آن بکاهند.
گرچه روسیه دیگر از لحاظ رفتار سیاسی پایبند به اصول کمونیستی نیست، اما با این وجود همچنان تلاش دارد، قدرت بر باد رفته دوران کمونیستی خود را دوباره به دست آورد و به همین دلیل به حمایت از کشورهای کمونیستی دیگر می پردازد که تا دو دهه پیش از کشورهای اقماری آن محسوب می شدند، از سوی دیگر موضع سیاسی کشورهای آسیایی به ویژه کره جنوبی، چین، هند و ژاپن به عنوان قدرت های برتر آسیا از اهمیت ویژه ای برخوردار است.
اختلاف میان دو همسایه
کره جنوبی دارای مرز خاکی با کره شمالی است. کره جنوبی فعالیت های هسته ای و تسلیحاتی پیونگ یانگ را بزرگ ترین تهدید برای خود می داند. به ویژه اینکه از لحاظ مردم شناسی ساکنان این کشور از فرهنگ نسبتا مشابهی با فرهنگ کره شمالی برخوردارند و از لحاظ اجتماعی نیز مشترکات بسیاری با مردم کره شمالی دارند.
بزرگ ترین مشکل این دو کشور همسایه اختلاف ایدئولوژیک آنهاست. کره جنوبی یک کشور دموکراتیک با معیارهای کشورهای پیشرفته مبتنی بر یک نظام لیبرال سرمایه داری است و از متحدان دیرینه غرب به ویژه ایالات متحده در خاور دور محسوب می شود. در مقابل کره شمالی یک کشور کمونیستی منطبق با اصول نظام های کمونیستی است که از یک فضای کاملا بسته در تمام زمینه ها برخوردار است.
«کیم جونگ ایل» رئیس جمهوری کره شمالی یک دیکتاتور کامل برای کشورش به حساب می آید. این تفاوت ایدئولوژیک یکی از مهمترین اختلاف های جاری میان دو کشور است که تهدیدهای بسیار جدی را برای دو کشور موجب شده است .کره شمالی همواره کره جنوبی را به سبب اتحاد این کشور با ایالات متحده و دنیای غرب تهدید بالقوه ای برای خود دانسته و معتقد است برای مهار این تهدید ناگزیر باید به سلاح هسته ای دست یابد. کره جنوبی نیز نفس این هدف و تلاش برای کسب بمب هسته ای را تهدیدی برای حیات و بقای خود تصور می کند.
در همین حال مقام های کره جنوبی بر این باورند، کره شمالی به دلیل فشارهای شدید اقتصادی، تلاش دارد با در اختیار داشتن بمب هسته ای این ضعف خود را جبران کرده و به نوعی سرپوشی بر ضعف های اقتصادی خود بگذارد. این هدف باعث می شود، بحران های اقتصادی این کشور که تا فاجعه انسانی چندگام بیشتر فاصله ندارد، نادیده گرفته شده و رفته رفته دامنه آن متوجه کشورهای همسایه به ویژه کره جنوبی شود .
«لی جایجونگ» وزیر همبستگی کره جنوبی در این باره می گوید؛ «کره جنوبی با درآمد 300 میلیارد دلاری خود دهمین کشور قدرتمند اقتصادی جهان محسوب می شود اما از آنجایی که کره شمالی در همسایگی شمالی ما قرار دارد و از مردم آن از شباهت های فرهنگی با کره جنوبی برخوردارند در درازمدت معضلی برای رشد اقتصادی کره جنوبی محسوب می شوند.
«لی جایجونگ» که یکی از اعضای حزب حاکم کره جنوبی نیز هست همچنین می گوید؛ مسئله کره شمالی همچنین حیات سیاسی حزب حاکم (حزب ملی) در کره جنوبی را تهدید کرده است.
حزب ملی کره جنوبی نگران است در صورت حل نشدن بحران کره شمالی، دچار ضعف های اقتصادی شده و این مسئله در آخر موجب شکست این حزب در انتخابات آینده کره جنوبی شود». جایجونگ در آخر می گوید؛ «تا زمانی که مشکل کره شمالی به صورت اساسی حل نشود، صلح در شبه جزیره کره محقق نخواهد شد».
نگرانی در سرزمین آفتاب
وضعیت ژاپن نیز در بسیاری از موارد به وضعیت کره جنوبی شبیه است. با این تفاوت که ژاپن مرز خاکی با کره شمالی ندارد و فاصله فرهنگی و ساختار جمعیتی اش نیز با این کشور زیاد است. کره شمالی نیز همواره ژاپن را به همدستی با ایالات متحده و غرب برای نابودیش متهم کرده است. کره شمالی براساس اصول کمونیستی خود معتقد است که سیستم سرمایه داری و لیبرالیستی ژاپن تهدیدی برای بقای ساختار حکومت پیونگ یانگ محسوب می شود.
ژاپن نیز تهدید اقتصادی کره شمالی را نگران کننده می داند. این کشور همانند کره جنوبی معتقد است که حاکمان پیونگ یانگ برای سرپوش گذاشتن بر بحران های شدید اقتصادی خود درصدد دستیابی به سلاح هسته ای هستند .علاوه بر آ ن مقام های ژاپنی معتقدند، از آنجایی که کره شمالی مخالف هرگونه مراوده اقتصادی مبتنی بر اقتصاد بازار آزاد براساس اصول ایدئولوژیک کمونیستی خود است، به همین دلیل تلاش دارد فعالیت های بازرگانی ژاپن را مختل کرده و در برابر رشد بازرگانی و اقتصادی این کشور بایستد.
مراودات اقتصادی ژاپن در رده بندی تجاری جهانی در جایگاه سوم قرار دارد. مانع تراشی ها و اختلالاتی که کره شمالی در مراودات بازرگانی این کشور با کره جنوبی و چنین ایجاد می کند را دلیل روشنی برای این ادعا می دانند، به ویژه اینکه بیشتر آزمایش های تسلیحاتی و هسته ای کره شمالی در آب های مشترک این کشور با ژاپن انجام شده است.
ژاپنی ها امیدوارند با تحریک روحیه به شدت آسیب دیده مردم کره شمالی بتوانند از فعالیت های هسته ای این کشور و تهدیدهای وابسته به آن بکاهند. امیدی که با وجود نظام به شدت بسته و دیکتاتوری کره شمالی چندان امکان پذیر به نظر نمی رسد. رابطه چین با کره شمالی به نوع دیگری قابل تعریف است. نگاه مقام های کره شمالی به این همسایه شمالی خود بسیار متفاوت تر از دیگر کشورهای آن منطقه است.
برخورداری از یک ایدئولوژی مشترک و تشابه ساختار حکومتی این دو کشور به یکدیگر سبب شده، مقام های کره شمالی نگاه دیگری به چین داشته و برای آن حساب ویژه ای باز کنند. در بسیاری از مواقع سیاستمداران کره شمالی چین را در قالب رهبر کمونیسم دیده اند. به ویژه اینکه اندیشه های مائوئیستی در کره شمالی طرفداران بسیاری دارد. به همین دلیل است که در بسیاری از موارد مقام های چینی با قطعنامه های سازمان ملل و شورای امنیت که علیه کره شمالی صادر یا تدوین شده مخالفت نشان داده یا به آن رای ممتنع داده اند.
اما دلایل حمایت چین از برخی سیاست های کره شمالی و ایستادگی در مقابل بسیاری از قطعنامه های تدارک دیده شده علیه این کشور جنبه های دیگری نیز دارد. چینی ها خود از مدعیان اصلی برای تصاحب راس هرم قدرت چه از لحاظ اقتصادی و چه از لحاظ سیاسی در خاور دور هستند، به ویژه اینکه به کشورهای ژاپن و کره جنوبی نه به دید رقیب بلکه به دید دشمن و مزدور می نگرند. چینی ها نیز معتقدند ژاپنی ها و کره جنوبی ها با هم پیمانی با ایالات متحده و غرب درصدد توطئه چینی و حمایت از سیاست های براندازانه دنیای غرب علیه چین هستند. به همین دلیل از وجود کشوری مانند کره شمالی که به نوعی باعث تهدید این دو متحد غرب شده حمایت می کنند.
به عبارت دیگر چینی ها به وجود دشمن مشترک یعنی ژاپن و کره جنوبی با کره شمالی هم عقیده اند. به همین دلیل در بسیاری از مواقع تلویحا به حمایت از سیاست های کره شمالی پرداخته و از بسیاری سیاست های تنبیهی علیه کره شمالی جلوگیری می کنند. شاید به همین دلیل است که «جان بولتون» نماینده سابق ایالات متحده در سازمان ملل گفته بود، «مشکل اساسی در خاور دور وجود چین است نه وجود کره شمالی».