امنیت، رویای از دست رفته افغانها
سارا معصومی
اشاره:
«احمد راشد» نویسنده کتاب پرفروش «طالبان و جهاد» و کارشناس مسایل پاکستان و افغانستان در مصاحبهای با «زدنت» به تجزیه و تحلیل اتفاقات اخیر در این دو کشور پرداخته است. متن این گفتوگو را در زیر میخوانید.
*در مقالهای که اخیرا منتشر کردهاید با اشاره به کشته شدن بیش از هزار افغانی و صد آمریکایی توسط نیروهای القاعده، به بمبگذاریهای گسترده اخیر در کابل و قندرها اشاره کردهاید؛ شرایط فعلی در افغانستان را چگونه میبینید؟
* *- وضعیت فعلی بسیار نامناسب و به هم ریخته است. درست چند هفته پیش بود که خودرو و حامل رییس جمهور سابق و همراهانش، هدف حمله تروریستی قرار گرفت. البته خوشبختانه «صبغه الله مجددی» که در حال حاضر یکی از رهبران معنوی افغانستان محسوب میشود، از این حمله جان سالم به در برد.
در چند ماه اخیر ما شاهد دو رخداد در افغانستان بودیم. تجربه به ما نشان داده است که این گروه فعالیت خود را در زمستان کاهش میدهد. اما زمستان امسال ورق کاملا برگشته و طالبان همچنان به فعالیتهای خود ادامه داد. به طور طبیعی این امر باعث بالا رفتن آمار تلفات و تخریب صددرصدی برخی مناطق به خصوص در جنوب افغانستان شد. از چند ماه گذشته تاکنون، ما شاهد حضور نیروهای ناتو به جای نیروهای آمریکایی در جنوب افغانستان بودهایم. طالبان نیز همزمان با این جایگزینی، تمام تلاش خود را برای بیرون راندن نیروهای جدید با توسل به زور به کار گرفتهاند. علاوه بر این، نمایندگان طالبان در سایر مناطق مانند عراق نیز زنجیره جدیدی از حملات تروریستی را آغاز کردند.
در عراق، وابستگان به این گروه به خوبی از نحوه استفاده از بمبهای انتحاری آگاهی یافتهاند و علاوه بر این نیروی لازم برای انجام ماموریت خود را نیز دارند. این مساله اخیرا در عراق رایج شده است و پیش از این ما شاهد بمبگذاریهای انتحاری چندانی در این کشور نبودیم. القاعده در حملات خود از بمبهای آی.ای.دی، که در اطراف مسیرهای عبور و مرور جاسازی میشود، استفاده میکند و همین باعث افزایش آمار تلفات سربازان آمریکا و ناتو شده است.در جنوب افغانستان نیز به دلیل افزایش استفاده از مین، شرایط بسیار خطرناک است.
* از زمان حمله به افغانستان در سال 2001 ایالات متحده مبلغی بالغ بر چهار میلیارد دلار در این کشور هزینه کرده است. آیا این امر صحت دارد؟
* *- بله. البته با محاسبه مبالغی که خرج بازسازی ارتش افغانستان شده است.
*این مبلغ حتی از میزان خرج ماهانه آمریکا در عراق نیز کمتر است.
* *- ایالات متحده ماهانه مبلغ شش میلیارد دلار در عراق خرج میکند. این در حالی است که در افغانستان ماهانه تنها یک میلیارد دلار صرف بازسازی ارتش میشود. در حال حاضر حدود 1500 تا 1600 سرباز در افغانستان مستقر هستند که ماهیانه مبلغ یک میلیارد دلار برای آمریکا هزینه دارند. بنابراین ما با یک حساب سرانگشتی به این نتیجه میرسیم که ایالات متحده سالانه کمتر از یک میلیارد دلار صرف بازسازی اقتصادی این کشور میکند. بنابراین زمانی که ایالات متحده چنین مبلغ اندکی را برای بازسازی افغانستان هزینه میکند، نمیتوان از سایر کشورها نظیر کشورهای اروپایی انتظار بیشتری داشت. در نتیجه در حال حاضر روند بازسازی افغانستان به طور فجیعی آرام پیش میرود.
چند سال پس از حمله به افغانستان، تنها چند جاده محدود ساخته شده است و این در حالی است که ما حتی شاهد ساختن یک نیروگاه در این کشور نیز نبودهایم. در حقیقت، ما حتی شاهد روی کار آمدن یک دولت قدرتمند در این کشور نیستیم. به دلیل نبود برق در بسیاری از مناطق راهاندازی صنایع نیز در این کشور مختل شده است. بنابراین بهترین نتیجهگیری از وضعیت فعلی افغانستان این است که آنچه که تمامی رهبران سیاسی از جمله جورج بوش و تونیبلر زمان حمله به این کشور در سال 2001 وعده دادند، تاکنون محقق نشده است.
*در حال حاضر تنها یک سوم از مناطق کابل به برق دسترسی دارند. با توجه به اینکه کابل پایتخت افغانستان است، شرایط در سایر مناطق افغانستان به چه شکل است؟
* *- در برخی از مناطق، شرایط از این هم بدتر است. طبق برنامهریزیهای انجام گرفت، برخی از شهرها در صدر جدول دریافت واردات برق از سایر کشورها هستند؛ به عنوان مثال هرات میتواند برق ایران را دریافت کند. اما به دلیل نبود پایگاه در این منطقه این امر نیز در حال حاضر منتفی شده است. تاکنون نیز هیچ کدام از کشورهای کمک کننده مبلغ لازم را برای ساخت نیروگاه در اختیار ما قرار ندادهاند.
* شما در مقاله اخیر خود که در خصوص وضعیت فعلی افغانستان نوشتهاید، به برخی موانع در مسیر کمکرسانی سایر کشورها به افغانستان اشاره کردهاید. در این مقاله از ترس کشورهای غربی از افزایش فساد مالی در این کشور، افزایش کاشت مواد مخدر و عدم توانایی بیشتر وزرا به عنوان عامل کاهش تمایل غرب برای کمک به افغانستان نام بردید. در این خصوص چه توضیحی دارید؟
* *- این امر کاملاً صحت دارد. البته این مسأله نیز ناشی از حوادث زنجیرواری است که در این کشور رخ داده است. در پنج سال اخیر در افغانستان شاهد آن بودیم، نتیجه عدم تحقق وعدهها در خصوص بازسازی این کشور بود. کشت مواد مخدر در این کشور و بازگشت مردم به سنت قدیمی و پولساز رایج در افغانستان، در واقع به دلیل نبود فرصتهای شغلی و عدم سرمایهگذاری در بخش کشاورزی است. کشت مواد مخدر در واقع نوع فاسدی از اقتصاد بینالمللی است. به دنبال خروج این میزان سرمایه از کشور، آن میزان نیز که باقی میماند در واقع در چرخه اختلاسهای مالی نیست و نابود میشود.
از سوی دیگر، در حال حاضر دولت نیز دچار نوعی سردرگمی است. افغانها پس از حمله آمریکا به کشورشان و با گذشت چندین سال از این حادثه، در حال حاضر در انتظار بازسازی و توسعه اقتصادی هستند. این انتظار نیز بدون کمکهای مالی سایر کشورها به افغانستان محقق نمیشود.
برای ارسال کمکهای خارجی به این کشور نیز، رهبران این کشورها باید از عدم وجود فساد مالی در افغانستان مطمئن شوند. به عقیده من، فرصتهای به دست آمده پس از حملات یازدهم سپتامبر و پیروزی آمریکا در افغانستان در این کشور از بین رفته است. به همین دلیل نیز ما در شرایط فعلی با فساد بالای مالی و مشکلات کشت مواد مخدر در این کشور روبهرو هستیم.
* رییس جمهوری ایالات متحده در سند اخیر خود به افغانستان که در ماه مارس رخ داد، کمترین اشارهای به این مساله نکرد.
* *- بله. متاسفانه سیاست خارجی ایالات متحده هنوز بر این مبناست که همه چیز در این کشور به خوبی در حال پیشرفت است. در آغاز سال جاری نیز آمریکاییها ادعا کردند با بازسازی ارتش افغانستان، بیش از سه هزار سرباز افغان جایگزین نیروهای ناتو در این کشور میشوند. این امر نیز خشم مقامات رده بالای دولت افغانستان را برانگیخت؛ چرا که به گمان آنها نیروهای ناتو برای فرار از رویارویی با اعضای باقی مانده طالبان، فعالیت در بخشهای امنتر را ترجیح میدهند.
*منتقدان دولت حامد کرزای، او را شهردار کابل نامیدهاند که دایره اختیارات و فعالیتهای او از این شهر فراتر نمیرود. نظر شما در این خصوص چیست؟
* *- این امر از یک سال پس از پیروزی در جنگ با طالبان آغاز شد. از زمانی که سرداران جنگ در مناطق مختلف افغانستان پراکنده شدند، حامدکرزای نیز نتوانست بر فعالیت آنها نظارت داشته باشد. البته در حال حاضر شرایط بسیار تغییر کرده و پیشرفتهای بسیاری در این زمینه انجام گرفته است. به عنوان مثال به کمک سازمان ملل و همراهی مالی ژاپن، تاکنون خلع سلاح در بسیاری از مناطق افغانستان با موفقیت پیش رفته است. با صرف هزینهای بالغ بر سی صد میلیون دلا، تاکنون دویست هزار شبه نظامی به طور کامل خلع سلاح شدهاند. بنابراین با دستیابی به چنین موفقیتی میتوان در نظر گرفت که قدرت حامد کرزای تا حد زیادی افزایش داشته است. البته به نظر من، اندک امید افغانها برای تحقق وعدههای داده شده در حال کمرنگ شدن است.
* شما با حامد کرزای ملاقات داشتهاید. به نظر شما او تا چه اندازه مستقل از آمریکاییها برخورد میکند؟
* *- رابطه کرزای با آمریکا بسیار پیچیده است. در عرصه فعالیتهای نظامی، قدرت و اختیار کاملاً در دست آمریکاییها است. به عنوان مثال در صورت تمایل آمریکا به بمباران منطقهای در این کشور، به نظر من کرزای توان مقابله با این تصمیم را نخواهد داشت. در سطح سیاسی نیز خلیلزاد که در حال حاضر سفیر آمریکا در عراق بوده و پیش از این همین سمت را در افغانستان داشت، دیپلمات کاملا مستقلی بود و آشکارا قدرت خود در افغانستان را به رخ دیگران میکشید. در حال حاضر سفیر آمریکا در کابل از اختیارات کمتری برخوردار است و در واقع به اموری میپردازد که دقیقا برای یک سفیر تعیین شده است. بنابراین من فکر میکنم که در سطح سیاسی حامد کرزای حرف اول را در این کشور میزند.
*در مقاله اخیرتان ادعا کردهاید که بیش از سی درصد اعضای لویی جرگه را در حال حاضر سرداران طالبان در زمان جنگ و قاچاقچیان مواد مخدر تشکیل میدهند.
* *- حقیقت این است که سرداران طالبان هرگز ناپدید نشده بودند، بلکه ایالات متحده به خلع سلاح آنها روی آورد. پس از خلع سلاح نیز بسیاری از آنها برای امرار معاش به کشت مواد مخدر و تجارت این مواد در سطح بینالمللی روی آوردند. بسیاری از آنها هنوز در سطح محلی از نفوذ و اقتدار بالایی برخوردارند و در نتیجه به پارلمان راه یافتهاند. من فکر میکنم برای حذف کامل این سرداران از عرصه سیاسی، ما به یک یا دو انتخابات بیشتر نیاز داشته باشیم.
البته پارلمان در حال حاضر از فعالیت و پویایی بسیاری برخوردار است. هسته اصلی پارلمان همچنان سالم باقی مانده و خواهان حذف سرداران جنگ از عرصه سیاسی کشور است. بسیاری از اعضای پارلمان در حال حاضر، مدافع بازسازی اقتصادی افغانستان و بهبود وضعیت حقوق بشر در این کشور هستند.
*حامد کرزای در سفر سه روزهای که در اواسط فوریه به اسلام آباد داشت، با پرویز مشرف دیدار کرده و صدق برخی اتهامات علیه پاکستان را مطرح کرد. در این زمینه چه نظری دارید؟
* *- افغانها از چندین سال پیش بر این باورند که طالبان در افغانستان به فعالیت خود ادامه میدهند اما هسته اصلی و اولیه آنها در پاکستان مستقر است و در واقع کشور همسایه نوعی پایگاه برای طالبان به شمار میرود. در سطح بالاتر، برخی نیز معتقدند دولت پاکستان با نیروهای طالبان همکاری میکند. البته مقامات پاکستان بارها این اتهام را رد کردهاند. حامد کرزای این بار و در سفر اخیر خود به اسلام آباد فهرست افرادی را در اختیار داشت که در نواحی مرزی پاکستان مستقر بودند و از آنجا به فرماندهی حملات در افغانستان میپردازند.
حامد کرزای نیز این فهرست را در اختیار مقامات پاکستان قرار داد و از بیان جزییات بیشتر در این زمینه خودداری کرد. درست پیش از سفر جورج دبلیو بوش به پاکستان، پرویز مشرف که از این اقدام رییس جمهور افغانستان به شدت برآشفته بود، در مصاحبهای مطبوعاتی تمامی اتهامات را رد کرد و گفت: لیست ارائه شده توسط حامدکرزای به هیچ وجه صحت نداشته است. او در این مصاحبه مطبوعاتی، حامد کرزای را به تلاش برای تخریب چهره بینالمللی پاکستان و همکاری با دشمن دیروز این کشور، هندوستان محکوم کرد.
جورج بوش نیز در طول این سفر، بیاندک اشاره به اختلافات میان کرزای و مشرف، تنها به تعهد لفظی مشرف در مبارزه با تروریسم اکتفا کرد و پاکستان را ترک کرد. از دیدگاه مقامات پاکستان، سفیر اخیر جورج بوش به این کشور، پیامدهای مثبت چندانی نداشته ومقامات پاکستان، همچنان افغانستان و شخص حامد کرزای را مسبب اصلی این امر میدانند. بیتوجه به اتفافات اخیر نیز میتوان گفت که روابط در کشور همچنان از تنشهای بالایی برخوردار است و افغانها نیز همچنان از ورود اعضای طالبان به خاک خود از طریق پاکستان ناراضی هستند.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
