اوپک و چشم‌انداز بازار

با وجود عمر کوتاه افزایش قیمت نفت به بالای 60 دلار در روزهای گذشته، نشانه‌های محکمی وجود دارد که نشان می‌دهد اعضای اوپک اشتیاق خود را برای بازبینی در سهمیه‌های تولید در نشست روز 28 می‌‌(7 خرداد) کاهش داده‌اند.
به گزارش ایسنا، کشورهای عضو سازمان اوپک خواستار محدوده قیمتی 70 دلار برای هربشکه نفت هستند؛ ولی درشرایطی که رودرروی مساله بزرگی همچون سقوط روزانه پایه‌های بنیادین بازار قرار گرفته‌اند، به نظر می‌رسد که کاهش بیشتر تولید گزینه مورد نظرشان برای نشست خردادماه نیست.
آخرین اظهارنظرها ازسوی کشورهای عضو اوپک نشان می‌دهد که تنها عده کمی از این اعضا همچنان بر لزوم کاهش تولید در نشست آینده تاکید دارند و این درحالی است که بسیاری از اعضا ازجمله الجزایر معتقدند عدم پایبندی به سهمیه‌های کنونی است که درکنار بهبود شکننده اقتصاد جهانی مانع از صعود قیمت نفت در بازارهای بین‌المللی می‌شود.
کارشناسان معتقدند تا زمانی که قیمت نفت به‌جای پیروی از بازارهای سرمایه، خود را به ریتم افزایشی ذخیره‌سازی‌ها و روند نوسانی تقاضای نفت نزدیک نکند، اعضای اوپک برای تصمیم‌گیری با تردید مواجه خواهند بود. این مساله باعث می‌شود که تصمیم‌گیری برای اتخاذ سیاست‌های تولیدی در ماه‌های آینده از سوی اوپک با تاخیر همراه شود.
در چنین شرایطی می‌توان منتظر بود که اعضای اوپک تصمیم‌گیری اساسی خود را برای تعیین سرنوشت میزان تولید نفت در نیمه دوم سال را به نشست بعدی که برای ماه شهریور برنامه‌ریزی شده است، موکول کنند.
در هفته‌های گذشته بخش مهمی از توجه کارشناسان و اعضای اوپک به گزارش‌هایی بود که به میزان پایبندی تولیدکنندگان اوپک به سهمیه‌های اختصاص یافته برای آن‌ها می‌پرداخت. این مساله‌ای‌ است که قطعاً در نشست آینده به صورت جدی به آن پرداخته خواهد شد و از اعضایی که به عنوان متخلف شناخته می‌شوند، درخواست می‌شود که پایبندی خود را به سهمیه‌ها نشان دهند.
شکیب خلیل به عنوان یکی از بانفوذترین اعضای اوپک اخیرا از مواضع پیشین خود که به حمایت از کاهش تولید در نشست خرداد می‌پرداخت، عقب‌نشینی کرده و به جای آن گفته است که پایین‌ آوردن سقف اختصاص یافته برای تولید اعضای اوپک در شرایط کنونی سخت است.
او تاکید دارد که عدم پایبندی دو یا سه عضو اوپک به سهمیه‌های اختصاص یافته برای آن‌ها کار را برای رسیدن به اجماع در خصوص سیاست‌های آینده تولیدی سخت کرده است.
این موضع تاحدودی در راستای مواضع کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس است که آن‌ها نیز حمایت خود را از نگهداری قیمت نفت بالاتر از کف‌ قیمت 50 دلاری اعلام کرده‌اند، ولی معتقدند در شرایط کنونی، اوپک بیش از کاهش تولید به پایبندی به سهمیه‌ها نیاز دارد تا بتواند به قیمت ایده‌آل 70 دلاری که برای سرمایه‌گذاری مناسب است، دست پیدا کند.
از سوی دیگر بازارهای نفت نیز در هفته‌های گذشته روند نوسانی را پشت سر گذاشته‌اند که عمدتا رویکرد افزایش داشته است.
درحالی که بازارهای نفت تا چند هفته پیش شاهد معامله هربشکه در سطح قیمت 35 دلار بودند، به ناگاه روند صعودی بدون هیچ محرک قوی و خاصی آغاز شد و هربشکه نفت با بیش از 25 دلار افزایش قیمت، در هفته گذشته معادل 60 دلار دادوستد شد.
این درحالی است که گزارش‌هایی که در هفته گذشته از سوی آژانس بین‌المللی انرژی و دبیرخانه اوپک منتشر شد، تاکید داشتند که تقاضای جهانی نفت با کاهشی فراتر از پیش‌بینی‌های گذشته مواجه است و قاعدتا نیز این مساله باید قیمت نفت را با کاهش بیشتری همراه می‌کرد که این پیش‌بینی تاکنون با تاخیر مواجه شده است. اوپک اکنون تقاضای جهانی نفت را درحدود 84 میلیون بشکه در روز تخمین می‌زند و آژانس نیز این میزان را درحدود 2/83 میلیون بشکه در روز برآورد می‌کند که این پیش‌بینی با برآورد سال گذشته خود آژانس درحدود 6/2 میلیون بشکه کاهش را نشان می‌دهد.
جالب این‌که در پایان سال 2008، پیش‌بینی‌ها از تقاضای جهانی نفت در سال 2009 (امسال) از سوی هردو گروه در محدوده 86 تا 87 میلیون بشکه در نوسان بود که این مساله نشان می‌دهد بحران اقتصادی جهان چقدر سریع، سخت و غیرمنتظر بر بازارهای نفت تاثیرگذاشته است.
از سوی دیگر در شرایط کنونی، قیمت فرآورده‌های نفتی نسبت به نفت خام نسبتاً افزایش یافته است. اما به نظر نمی‌آید که این افزایش قیمت‌ها از ثبات کافی برخوردار باشند. زیرا عمدتاً نتیجه انجام تعمیرات پالایشگاهی و کاهش خوراک پالایشگاه‌ها می‌باشند و این افزایش، با افزایش تقاضا بدست نیامده است و در مجموع می‌توان ادعا کرد که تقاضای نفت در سه ماهه اول سال میلادی به شدت با کاهش همراه بود و هنوز نشانه‌هایی از بهبود در آن دیده نمی‌شود و علی‌رغم کاهش درصد بهره‌برداری از پالایشگاه‌ها، سطح ذخایر فرآورده‌های نفتی همچنان روبه‌ بالا است. آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) نیز در گزارش ماه آوریل خود،‌ پیش‌بینی کرد که تقاضای جهانی نفت در سال 2009، با 5/2 میلیون بشکه در روز کاهش شدید نسبت به سال 2008 به 4/83 میلیون بشکه در روز خواهد رسید.
گفتنی است که رقم مذکور، حدود یک میلیون بشکه در روز کمتر از مقدار پیش‌بینی قبلی این آژانس می‌باشد. IEA دلیل اصلی، تغییر پیش‌بینی خود را کاهش بیش از انتظار تقاضای نفت کشورهای توسعه نیافته و کشورهای پیشرفته اعلام کرده است.
آژانس بین‌المللی انرژی در گزارش خود آورده است که با کم شدن تقاضا، سطح ذخیره‌سازی‌ها در کشورهای پیشرفته افزایش چشم‌گیری داشته است، بطوری که میزان نفت ذخیره شده در ماه فوریه می‌تواند، مصرف نفت این کشورها را برای 6/61 روز تامین کند که این رقم با شرایط مطلوب آن یعنی 52 روز فاصله زیادی دارد. در همین رابطه یکی از تحلیلگران دویچه بانک آلمان گفته است که اوپک به اندازه کافی تولید نفت خود را برای کاهش سطح ذخایر کم کرده است و اگر در اجلاس بعدی این سازمان باز هم به کاهش تولید توجه شود، در آن صورت شاهد شتاب در افت سطح ذخایر خواهیم بود.
از طرفی دیگر، یکی از کارشناسان موسسه مالی BNP Paribas گفته است که کاهش مجدد تولید اوپک به آسانی صورت نخواهد گرفت، به عقیده وی هنوز برخی از کشورهای عضو این سازمان، بطور کامل به تعهدات کاهش تولید خود عمل نکرده‌اند و در صورت تکرار تصمیم قبلی، این کشورها مجبور به کاهش تولید شدیدی خواهند بود که دور از انتظار است.
در همین زمینه محمدعلی خطیبی نماینده ایران در هیأت عامل اوپک می‌گوید: که اوپک باید در اجلاس آتی به روال پیشین خود ادامه دهد و مانع از افزایش ذخیره‌سازی نفت شود.
وی با بیان این که عواملی مانند عرضه، تقاضا و میزان ذخیره‌سازی از عوامل بنیادین و تاثیرگذار در قیمت نفت به شمار می‌آید، می‌افزاید: سطح ذخیره‌سازی‌ها در بازار هم اکنون از 52 روز به بیش از 5/62 روز افزایش یافته است. وی ادامه می‌دهد: علاوه بر این شواهدی مبنی بر وجود 130 میلیون بشکه نفت روی آب وجود دارد، از این رو وضعیت عوامل بنیادین بازار نفت نگران کننده است.
وی به عملکرد اوپک در چند اجلاس اخیر و کاهش‌های پیاپی سقف تولید نفت اعضای این سازمان اشاره و تصریح می‌کند: اوپک با هدف خروج نفت اضافی از بازار، جلوگیری از افزایش ذخیره‌سازی و ایجاد تعادل در عرضه و تقاضا تصمیم‌های مناسبی گرفته و کاهش‌های پیاپی داشته است.
خطیبی رعایت بیش از 80 درصدی اعضای اوپک به سهمیه‌ها را گواه این مطلب دانسته و در همین حال می‌گوید: افزایش سطح ذخیره‌سازی نفت در بازار نشان دهنده آن است که تا کنون تعادلی در بازار ایجاد نشده و کاهش سقف تولید کافی نبوده است، به این ترتیب کار اوپک نیمه تمام است و باید آن را به پایان برساند.
نماینده ایران در هیأت عامل اوپک، افزایش قیمت نفت را ناشی از کمبود عرضه ندانسته و می‌گوید: افزایش قیمت نفت ناشی از تأثیرگذاری عوامل بنیادین نبوده است.
خطیبی، کاهش ارزش دلار در روزهای اخیر را یکی از عوامل غیر بنیادین برشمرد و می‌افزاید: کاهش ارزش دلار در افزایش قیمت نفت مؤثر است، به طوری که افزایش قیمت نفت تا مرز 150 دلار متاثر از این عامل بوده است، در هیمن حال زمانی که تاثیر این عوامل برداشته شد، قیمت نفت به حالتی برگشت که عوامل بنیادین از آن حمایت می‌کند.
نماینده ایران در هیأت عامل اوپک با تاکید بر این که تولید کنندگان نباید توجه خود را به عوامل غیر بنیادین جلب کنند و تصور کنند که تاثیر این عوامل ادامه دارد، تصریح می‌کند: اگر عوامل غیر بنیادین موقتی فرض شود، توجه به سمت عوامل بنیادین معطوف خواهد شد. باید خاطرنشان کرد: اوپک در جدیدترین گزارش ماهانه خود ضمن کاهش پیش‌بینی تقاضای نفت در سال 2009 هشدار داد همچنان با ریسک قابل توجهی در بازار نفت روبرو هستیم.
سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) در جدیدترین گزارش ماهانه خود عنوان کرد: به دنبال آنکه بنیادهای بازار نفت به دلیل کاهش شدید تقاضا و رشد مازاد عرضه نفت از نقطه تعادل خود دور شده‌اند، بازار نفت همچنان با ریسک‌های قابل توجهی روبروست. اوپک همچنین پیش‌بینی خود را برای تقاضای جهانی نفت در سال جاری میلادی کاهش داد.
این سازمان همچنین گزارش داد: ادامه کاهش بازنگری‌ها در رشد اقتصاد جهانی، تقاضای جهانی نفت را ضعیف ساخته است. کاهش جدید در سطح تولید ناخالص داخلی (جی.دی.پی) جهان، بر کاهش بیشتری در تجدیدنظر رشد تقاضای جهانی نفت به میزان 2/0 میلیون بشکه در روز در سال 2009 که بیشتر مربوط به آمریکاست، دلالت دارد. بر پایه برآوردهای اوپک، میزان تقاضای نفت در سال جاری میلادی به میزان یک میلیون و 570 هزار بشکه در روز یا 83/1 درصد کاهش خواهد یافت.
به هر حال به نظر می رسد نمی‌توان با قاطعیت از تصمیم اوپک در پایان این نشست سخن گفت، ولی آن‌چه که مشخص است این‌که اعضای اوپک این بار علاقه زیادی به پیش‌بینی کاهش تولید در نشست خردادماه ندارند و بیشتر ترجیح می‌دهند که شرایط را با دقت بیشتری بررسی کنند تا در نشست آینده تصمیم عملیاتی‌تری بگیرند.