«دانشجو» محور روشنگرى اجتماعى

امام خمینى(ره) از سال ۱۳۴۰ به بعد که به صورت گسترده وارد مبارزه علیه حاکمیت طاغوت شدند، همواره دانشجویان را به عنوان یک قشر مؤثر در نظر داشته اند و به رغم وضعیت فرهنگى، اجتماعى و فکرى آن دوران که فاصله زیادى بین حوزه و دانشگاه و مردم وجود داشت و دانشگاه پدیده تقریباً ناشناخته اى بود و رسانه هاى گروهى به دلیل عدم پیشرفت و گستردگى نتوانسته بودند مردم را با دانشگاه آشنا کنند، ایشان با دانشجو سخن گفته و آنها را دعوت به دخالت در روند تحول کرده و اتفاقاً نقش اساسى در تحول را به دانشجویان واگذر مى کنند.
در آن زمان حوزه از نظر دانشگاه متهم به تحجّر و دانشگاه از طرف حوزه متهم به بى دینى بود امّا امام در چنین شرایطى از قشر دانشجو غافل نبود و به خوبى از نیرو و توان این قشر در ایجاد تحول آگاهى داشت. ایشان در سال ۱۳۴۳ فرمودند: «بر اساتید دانشگاه است که جوانان را از آنچه زیر پرده است، مطلع کنند.»
در سال ۱۳۴۶ نیز فرمودند: «بر شما جوانان روشنفکر است که از پا ننشینید تا خواب رفته ها را از این خواب مرگبار برانگیزانید و با فاش کردن خیانت ها و جنایت هاى استعمارگران و پیروان بى فرهنگ آنها، غفلت زده ها را آگاه نمایید». امام خمینى همچنین از ایجاد اختلاف بین حوزه و دانشگاه توسط دشمن کاملاً آگاه بود و لذا به دانشجویان گوشزد مى کردند که متوجه این توطئه باشید و همین تذکرات امام بود که باعث شد در سال ،۵۷ روحانى و دانشجو در کنار هم در پیروزى انقلاب اسلامى نقش بسیار مؤثرى ایفا نمایند و از این رو حضرت امام خود را در شکستن توطئه هاى دشمن در ایجاد اختلاف بین دو قشر دانشجو و روحانى موفق دید و فرمود: «حال فهمیدید که اگر چنانچه آخوند و دانشگاهى و دیگر قشرها با هم باشند، یک همچو کار بزرگى مى کنند. »
دانشجو و سیاست
نقش سیاسى دانشجو در کلام امام به دو بخش قبل و بعد از انقلاب تقسیم مى شود. امام خمینى(ره) در قبل از انقلاب اسلامى نقش دانشجویان را در تحولات سیاسى، اساسى ترین نقش ها مى داند. مبارزه علیه نظام حاکم و تلاش براى پیشبرد نهضت و کمک به مردم در ایجاد تحول، از جمله نقش هایى است که امام براى دانشجویان قائل بودند. ایشان همچنین نقش سیاسى دانشجو را در مصادیقى همچون افشاى نقشه هاى استعمار و دشمنان که در خارج از کشور از رژیم استبدادى پهلوى حمایت و با ایجاد تحوّل، ضدیت و مخالفت مى کردند، مهم مى دانستند و مى فرمودند: «دانشجویان با استبداد مخالفند، با حکومت هاى دست نشانده و استعمارى مخالفند، با قلدرى و غارت اموال عمومى مخالفند، با حرام خوارى و دروغ پردازى مخالفند». ایشان همچنین در مخالفت با طرح کاپیتولاسیون، خطاب به دانشجویان فرمودند: «بر جوانان دانشگاهى است که با طراوت با این طرح مفتضح مخالفت کنند، با آرامش و با شعارهاى حساس، مخالفت دانشگاه را به ملت هاى دنیا برسانند.»
حضرت امام پس از انقلاب اسلامى نیز همواره از دانشجویان مى خواست در صحنه هاى سیاسى از جمله انتخابات و دیگر فعالیت هاى سیاسى به عنوان یک قشر تاثیر گذار حضور فعال داشته باشند. ایشان در سخنانى از اینکه دانشجویان از سیاست کناره بگیرند، اظهار ناراحتى کرده و فرمودند: «در دانشگاه بعضى از اشخاص رفته اند و گفته اند که دخالت در انتخابات، دخالت در سیاست است و این حق مجتهدین است. تا حالا مى گفتند که مجتهدین در سیاست نباید دخالت کنند، این منافى با حق مجتهدین است، آنجا شکست خورده اند، حالا عکسش را دارند مى گویند، این هم روى همین زمینه است. اینکه مى گویند انتخابات از امور سیاسى است و امور سیاست هم حق مجتهدین است هر دویش غلط است. انتخابات سرنوشت یک ملت را دارد تعیین مى کند، انتخابات به فرض اینکه سیاسى باشد و هست، سرنوشت همه ملت را تعیین مى کند یک دانشجوى جوان هم باید در سرنوشت خودش دخالت کند.»
امام پس از پیروزى انقلاب، دانشجویان را مسؤول نگهبانى از انقلاب اسلامى مى دانستند و همواره به دانشجویان سفارش مى کردند براى اینکه بتوانند در قلب نهضت قرار داشته باشند و عامل حرکت نهضت باشند، نباید خود را از عموم مردم جدا کنند، زیرا در آن صورت مردم به دانشجویان اعتماد نمى کنند.
به عبارت دیگر امام پس از پیروزى انقلاب اسلامى علاوه بر نقش سیاسى، بر نقش فرهنگى و اجتماعى دانشجویان نیز تاکید داشتند، زیرا ایشان تحول به معناى عام را فقط تحول سیاسى نمى دانستند بلکه معتقد بودند تحول سیاسى مقدمه اى براى تحول فرهنگى و جایگزینى ارزش هاى الهى، به جاى ارزش هاى طاغوتى است. از این رو نقش دانشجویان را در تغییر ارزش هاى غلط حاکم در گذشته و قراردادن آنها با آرمان ها و اعتقادات الهى بسیار اساسى مى دانستند و مى فرمودند: «اکنون اى جوانان عزیز و اى دانشجویان، امروز و فرداهاى امت و اسلام، استقلال و آزادى به شما عزیزان سپرده شده و مسؤولیت بزرگى به عهده همه گذاشته شده است. همه ملت و خصوصاً دانشجویان مسلمان که رهبران آینده هستند مسؤول نگهبانى از این امانت بزرگ الهى مى باشند.»
دانشگاه و دانشجو
امام خمینى(ره) چه قبل و چه بعد از انقلاب اسلامى براى دانشگاه اهمیت ویژه اى قایل بودند و اعتقاد داشتند: «ترقى مملکت به دانشگاه است». ایشان معتقد بودند رژیم پهلوى باعث شده بود دانشگاه ها پیشرفت نکنند، لذا مى فرمودند: «اینها دانشگاه ها را با هر قدرتى که داشتند عقب نگه مى داشتند، نمى گذاشتند که اساتید ما، درست بچه هاى ما را تعلیم کنند این هم براى این بود که مى دیدند اگر چنانچه دانشگاه به بطور صحیح عمل کند، مستقل باشد، بعد که این جوان ها که از دانشگاه بیرون بیایند ضد استعمار بیرون مى آیند».
چنانچه ملاحظه مى شود در اندیشه امام، دانشگاه نقشى اساسى را در ارائه فکر سیاسى اجتماعى به دانشجو داراست، از این رو مى فرمودند: «نقش دانشگاه ها در هر کشورى ساختن انسان است. ممکن است از دانشگاه انسان خارج بشود که یک کشور را نجات بدهد و ممکن است که یک انسان درست بشود که کشور را به هلاکت بکشاند.»
از نظر حضرت امام، اساتید دانشگاه ضمن انجام وظایف استادى مى توانند در تربیت دانشجویان نقش مؤثرى ایفا نمایند؛ ایشان مى فرمایند: «ما اساتید دانشگاهى را مى خواهیم که آن اساتید بتوانند مغزهاى جوان هاى ما را مستقل بار بیاورند». ایشان همچنین خطاب به اساتید دانشگاه ها مى فرمایند: «اساتید دانشگاه اگر واقعاً علاقه مندند که این کشور دوباره برنگردد به اوضاع سابق، باید مواظب باشند؛ دانشگاهى ها، اساتید مواظب خودشان باشند، در تربیت و مواظب بچه ها و جوان ها باشند در کارهایى که مى کنند».
دانشجو و سایر اقشار
از منظر امام خمینى(ره) دانشجو قشر آگاهى است که مى تواند در اجتماع نقش مؤثرى ایفا نماید، اما ایشان معتقد است دانشجو براى اینکه بتواند نقش خود را کامل نماید باید در کنار سایر اقشار اجتماعى از جمله روحانیون، بازاریان، نظامیان و عامه مردم باشد. از مجموع ۱۲۵ پیامى که حضرت امام درباره نقش اجتماعى و سیاسى دانشجویان بیان داشته اند در ۱۱۰ پیام به همراهى و همیارى دانشجو با روحانیون (حوزویان) تاکید کرده اند، در ۵ پیام به همراهى دانشجویان با بازاریان اشاره کرده اند، در ۹ پیام دانشجویان را به همراهى با عامه مردم دعوت کرده و در یک پیام از آنان خواسته با نظامیان همراهى کنند. امام در میان اقشار مختلف اجتماعى براى دانشجویان جایگاه ممتازى قائل است و همواره تاکید دارند که با قشر ممتاز دیگر یعنى حوزویان در ارتباط باشند تا بتوانند در تحولات، نقش محورى ایفا نمایند. امام معتقد بود توطئه اى در کار بوده و هست تا روحانى و دانشجو را به جان هم بیندازند و با استفاده از اختلاف آنان به کشور آسیب برسانند. ایشان معتقد بود که دشمنان در این نقشه تا حدودى نیز موفق شده بودند؛ امام در این رابطه مى فرمایند: «یک جایى نقشه شان گرفت و آن جدا کردن روحانیت از دانشگاه ها بود. یک روحانى حق نداشت، پیش خودمان حق نداشت از یک دانشگاهى صحبتى بکند. دانشگاهى هم آخوند را به نظرش مى آمد که یک موجود مضرى است که انگلیسى ها آوردند گذاشتند اینجا.»
از این رو امام به دانشجویان توصیه مى کرد در کنار سایر اقشار اجتماعى و به ویژه روحانیون قرار گیرند زیرا ائتلاف این دو قشر را ائتلاف همه ملت مى دانستند.
از منظر امام خمینى(ره) اگر دانشجویان بتوانند در دانشگاه علم و ایمان را با یکدیگر همراه سازند و خود را از اقشار دیگر به ویژه روحانیون جدا نسازد، مى توانند به عنوان یک قشر تحصیلکرده محور «روشنگرى سیاسى- اجتماعى» را بدست گیرند.