شتاب دیپلماتیک در مساله ایران

ترجمه از انگلیسی: احسان نوروزی
دیوید سنگر, نیویورک تایمز
حالا که رئیس‌جمهور اوباما آنچه را که "جدول زمانی مشخص" برای توقف برنامه هسته‌ای ایران می‌خواند، تهیه و تدوین کرده است، قاعدتا تا پایان سال باید پیشرفت‌هایی در این روند مشاهده شود. او در روز دوشنبه (دو هفته گذشته) تصریح کرد که هم مقامات آمریکایی و هم مقامات اسرائیلی در حال آغاز مذاکرات برای تعیین راه‌های تحقق چنین هدفی هستند.
اما حتی پس از نخستین دیدار نخست‌وزیر بنیامین نتانیاهو از کاخ سفید در روز دوشنبه که او و آقای اوباما بر اهداف مشترک تاکید کردند و اختلافات خود بر سر استراتژی را کنار نهادند، به نظر بدیهی می‌رسد که آنها هم‌چنان در مورد این پرسش اساسی که تا ممانعت کامل ایران از دست‌یابی به توانایی ساخت سلاح چقدر زمان مانده است به توافق مشخصی دست نخواهند یافت.حالا شتاب دیپلماتیک آقای اوباما شروع شده است. او در روز دوشنبه به تصریح گفت که "ما قصد نداریم که تا ابد منتظر مذاکره با آنها بمانیم"، این یک هشدار برای ایرانی‌ها بود؛ به این معنی که رویکرد اساسا متفاوت وی که برای نخستین بار پس از سه دهه بنیان آن بر تعامل جدی و مذاکره مستقیم با ایرانی‌ها استوار است، باید پیش از آن‌که ایران از آخرین مانع فنی برای دست‌یابی به توانایی ساخت سلاح بجهد، به ثمر برسد. این همان استراتژی‌ای است که برخی از مقامات دولتی در توصیف آن از عبارت "مذاکرات توام با فشار" استفاده می‌کنند؛ تلفیقی از مذاکرات مستقیم و ارائه تضمین‌هایی مبنی بر این‌که واشینگتن درصدد تغییر رژیم حاکم بر ایران نیست، و تلاش‌هایی برای متقاعد کردن روحانیون حاکم به این‌که جایگزین این امتیازات جدی و سترگ، ممکن است بسیار ناگوار و دردناک باشد. به عبارت دیگر، تاکید بر تحریم‌های بین‌المللی که شدت بسیاری خواهند یافت و سفت و سخت‌تر خواهند شد، به‌جای بهره‌گیری از ترکیب ضعیف اقداماتی که تا کنون توسط شورای امنیت سازمان ملل اعمال شده است.
یکی از استراتژیست‌های آقای اوباما روز بعد از سخنرانی وی گفت:"در اینجا یک سه‌راهی وجود دارد. ما به‌شدت در حال تلاش برای دست‌یافتن به پیشرفت دیپلماتیک هستیم. ایرانی‌ها هم سخت می‌کوشند تا در مورد توانایی‌های هسته‌ای خود ما را با عملی انجام‌شده روبرو کنند. و البته اسرائیلی‌ها هم کوشش بسیاری می‌کنند تا راهی برای یک راه‌حل نظامی جایگزین که توجیه‌پذیر هم باشد و مانع پیشرفت برنامه هسته‌ای ایران شود، باز کنند."نه آقای اوباما و نه آقای نتانیاهو، در روز دوشنبه هیچ اشاره‌ای به گریزهای گاه و بی‌گاه اسرائیل به چنین گزینه‌‌هایی نکردند. نتانیاهو باید پیش از آن‌که امیدی برای مذاکرات جدی با فلسطینی‌ها وجود داشته باشد، دستور توقف اقدامات اخیر دولت یهودی در کرانه غربی (رود اردن) را صادر کند. آقای نتانیاهو گفت که او آماده ازسرگیری روند صلح است، اما از پاسخ به این پرسش که آیا به زعم او ایجاد کشور مستقل فلسطینی هدف غایی این روند است، امتناع کرد. آقای اوباما مودبانه عقب‌نشینی کرد و گفت که "همه طرف‌هایی که در این روند مشارکت دارند باید تعهداتی که پیش‌تر بر سر آنها توافق کردند را جدی بگیرند".
از آنجایی که این نخستین دیدار این دو رهبر بود، به نظر می‌رسد که این گفته‌ها پرده از یک شکاف بارز برمی‌دارد.در مورد مساله ایران، شکاف‌ها تا این حد آشکار نیست. اما آنها با موضوعات اساسی مذاکرات خود را آغاز کردند؛ از جمله این‌که تا توقف کامل برنامه اتمی ایران چقدر زمان باقی مانده است. ژنرال مایکل هرتزوگ، رئیس ستاد مشترک وزارت دفاع اسرائیل، اوایل ماه جاری در جریان دیدار از واشینگتن گفت:"ما شواهد مشابهی را مد نظر قرار داده‌ایم، اما تفسیرمان از آنها با یکدیگر متفاوت است."تفسیر آمریکایی‌ها این است که ایران در زمانی بین۲۰۱۰ تا۲۰۱۵ می‌تواند به توانایی ساخت بمب دست یابد. این پنجره‌ای بود که بلافاصله پس از تعیین ضرب‌العجل جدی توسط آقای اوباما باز شد تا نشان دهد که مذاکرات ممکن است نتیجه‌بخش باشد. اما مقامات ارشد اطلاعاتی آمریکا در اظهار نظرهای رسمی خود می‌گویند به اعتقاد آنها ایران تا پایان این مدت‌زمان هم نمی‌تواند به قابلیتی جدی در زمینه هسته‌ای دست یابد. رابرت گیتس، وزیر دفاع، اوایل سال جاری مصرانه می‌گفت:"ما هنوز زمان داریم."
آقای هرتزوگ ارزیابی هراس‌آورتری هم ارائه کرد. او گفت"یک سناریو می‌تواند این باشد" که ایرانی‌ها تصمیم بگیرند با سرعت به پیشرفت خود در این زمینه ادامه دهند، در این صورت "تا پایان سال۲۰۱۰ یا اوایل سال۲۰۱۱ آنها می‌توانند اولین بمب را بسازند. در هر صورت این زمان زیادی نیست."احتمالا به همین خاطر بود که آقای اوباما در حالی که آقای نتانیاهو در کنارش نشسته بود، با تغییر مسیری آشکار به ایرانی‌ها هشدار داد که "ما قصد نداریم وضعیتی ایجاد کنیم که در آن مذاکرات به بهانه‌ای برای سستی و بی‌عملی تبدیل شود، آن هم در حالی که ایران در صدد ساخت تسلیحات اتمی است."
استراتژی آقای اوباما بر پایه یک قمار بسیار بزرگ استوار است: این‌که پس از انتخابات ریاست‌جمهوری۱۲ ژوئن (۲۲ خرداد) در ایران، راه برای متقاعد کردن ایرانی‌ها به این‌که وارد شدن در چنین معامله‌ای تامین‌کننده منافع بلندمدت آنهاست، بازتر خواهد شد؛آنها از این طریق می‌توانند توانایی خود در تولید سوخت هسته‌ای را با مجموعه‌ای از امتیازات و پاداش‌های وسوسه‌انگیز معامله کنند. چندین ماه است که استراتژیست‌های کاخ سفید و وزارت خارجه در حال مباحثه و منازعه بر سر این موضوع بوده‌اند که چه مشوق‌هایی را به چه ترتیبی پیش‌روی ایرانی‌ها قرار دهند. اما آنها با چشم‌انداز گشایش فضا برای سرمایه‌گذاری در زیرساخت فرتوت و فرسوده نفت ایران، و حتی به رسمیت شناختن و کمک رساندن به قابلیت‌های غیرنظامی هسته‌ای ایران - تا زمانی که این کشور تولید سوخت هسته‌ای را از ذهن خود بیرون کند - کار را شروع کرده‌اند.پشت صحنه،کارهایی هم برای مواجهه با روی دیگر ماجرا انجام شده است: چگونگی افزایش فشارها بر ایران، در صورتی که ایرانی‌ها پا را از گلیم خودشان بیرون بگذارند. برخی از تاکتیک‌ها شامل شلیک از گوشه‌ها است؛ اقداماتی همچون متقاعد کردن چینی‌ها به توقف مخالفت با برخی از تحریم‌ها علیه ایران. و اگر تا پایان سال، ایرانی‌ها همچنان از پذیرش مذاکرات جدی امتناع کنند، دستیاران آقای اوباما خواستار تحریم‌های بسیار شدیدتر خواهند شد.
یکی از آنها پایان دادن به ارائه تضمین‌های مالی و اعتباری به آن‌دسته از کمپانی‌های اروپایی است که به تجارت با ایران مشغول‌اند.یکی از مقامات آمریکایی گفت:"(تحقق این امر) تا کنون غیرممکن بوده است، اما الان می‌تواند ممکن باشد."آقای اوباما در جریان مبارزات انتخاباتی خود، تحریم‌های احتمالی بسیار بسیار سخت‌تر و شدیدتری را هم مطرح کرد، اگرچه تا زمان ورودش به کاخ سفید به‌صورت عمومی آن را مطرح نکرد: تهدید به پایان دادن تامین فرآورده‌های نفتی مانند بنزین برای ایران. البته بدیهی است که این کار منجر به کاهش شدید صادرات نفت‌خام ایران هم خواهد شد؛ این موثرترین سلاحِ متعارف ایرانی‌ها است.اما مقامات اسرائیلی نسبت به نتیجه‌بخش بودن ترکیب گشایش‌های دیپلماتیک جدید و افزایش تدریجی فشار، تردید‌های جدی دارند. ارزیابی‌های آنها این است که ایران بی‌تردید قصد ساخت بمب دارد. آنها به‌طور خصوصی گفته‌اند که واقعا تردید دارند که آقای اوباما در ذهن خودش هم آن‌طور که روز دوشنبه گفت چنین تعریفی از اقدامات خود داشته باشد:"حرکت در مسیر مستقیم."
یکی از مقامات ارشد اسرائیلی که پس از ملاقات این دو رهبر با روزنامه‌نگاران سخن می‌گفت، گفت که به اعتقاد وی تنها مساله‌ای که در سال جاری اهمیت دارد، توقف غنی‌سازی اورانیوم در ایران است. در غیر این صورت، به گفته وی، هر روز که از آغاز مذاکرات می‌گذرد، ایران فقط به توانایی ساخت بمب نزدیک‌تر می‌شود.