ماجرای مردان کرملین و نارنجی‌های اوکراین

سعید سبحانی
تشدید بحران گازی میان روسیه و اوکراین نگرانی برخی کشورهای اروپایی را بر انگیخته است.در این میان کاخ کرملین نسبت به هرگونه دخالت غرب در مناسبات خود و کی یف هشدار داده است.در عین حال قطع احتمالی ترانفسر گاز به اوکراین تاثیر به سزایی در موقعیت بین المللی این کشور خواهدشد.هم اکنون اعترضات داخلی در اوکراین نسبت به عملکرد ویکتور یوشچنکو و همراهان وی شدت گرفته و مخالفتها در خصوص پیوستن این کشور به ناتونیز همچنان ادامه دارد.در چنین شرایطی قطع همکاریهای گازی روسیه و اوکراین تاثیر مستقیمی بر معادلات داخلی کی یف خواهد گذاشت.
غرب به خوبی می داند که وقوع وباره بحران اقتصادی میان روسیه و اوکراین باعث استفاده دوباره کاخ کرملین از برگ برنده انرژی خواهد شد.چنین مسئله ای به خودی خود اتحادیه اروپا را دچار بحران می سازد.در هر صورت نخست وزیر روسیه درباره احتمال مختل شدن مجدد روند انتقال گاز روسیه به اوکراین در سال کنونی میلادی هشدار داد. مقامات روسی از جمله ولادیمیر پوتین معتقدند که اوکراین احتمالااز پرداخت هزینه پنج میلیارد دلاری قبوض گاز خود در موعد تعیین شده ناتوان است.
سرگئی کوپریانوف، سخنگوی شرکت گاز پروم روسیه در این خصوص می گوید:
“ ما داریم حسن نیت خود را به اوکراین نشان می دهیم. ما بهای ترانزیت گاز را در تمام طول سال پرداخت و از جریمه کردن اوکراین به خاطر خریداری گاز به میزانی کمتر از مقدار توافق شده خودداری کرده ایم. در حالیکه این جزء حیطه توانایی های روسیه بوده است. بنابرین ما حداکثر توان خود را برای جلب رضایت اوکراین به کار گرفته ایم. با این حال، ما دوست داریم شرکای اروپایی ما این موضوع را دریابند که به رغم انکه شرکت نفتاگاز روسیه عملاتضمینی را درباره انتقال بدون مشکل گاز به اروپا در زمستان امسال نداده است، این شرکت باید از هم اکنون ذخیره سازی گاز را اغاز کند و به نظر می رسد که روسیه و اروپا باید در کنار یکدیگر به اوکراین در این زمینه کمک کنند. البته مناقشات پارسال مسکو و کیف به شهرت گازپروم لطمه وارد کرد ولی شرکای ما این را درک می کنند که این شرایطی اضطراری بوده است و ما نمی توانستیم کاملابه تعهدات خود عمل کنیم. “
اظهارات سخنگوی شرکت گاز پروم روسیه نشان می دهد که کاخ کرملین خود را جهت تکرار تجربیات گذشته در خصوص قطع صادرات گاز به اوکراین آماده ساخته است.در این میان کاخ کرملین از اتحادیه اروپا خواسته است تا اهمیت موضوع را دریافته و نقش موثری در حل این معادله داشته باشد.مسلما این هشداری مستقیم به گوردون براون،نیکولاسارکوزی و آنگلامرکل به عنوان سه متحداصلی ایالات متحده در اروپا می باشد.هشداری که نحوه برخورد و واکنش غرب نسبت به آن هنوز مشخص نیست.
اتحادیه اروپا می تواند با اعطای وام به اوکراین مانع از تداوم وضعیت فعلی شود اما هنوز این مسئله به فرجام نرسیده است.اوضاع سیاسی و داخلی اوکراین به گونه ایست که مقامات اروپایی علی رغم حمایت از یوشچنکو،دید مساعدی نسبت به اعطای کمکهای اقتصادی کلان به کی یف ندارند.بر این اساس می توان قاطعانه ابراز کرد که اتحادیه اروپا هنوز درباره مشارکت در اعطای وام پنج میلیارد دلاری به اوکراین تردید دارد. مقامات روسی نیز نسبت به این تزلزل اتحادیه اروپا و دو دستگی به وجود آمده میان مقامات اروپایی در خصوص اعطای وام به اوکراین واقف بوده و معتقدند که اتحادیه اروپا درباره مشکلاتی که بر اثر مختل شدن احتمالی روند تهیه گاز اروپا در زمستان امسال رخ خواهند داد، هیچ تخمین درستی ندارد. مقامات غربی از آن بیم دارند که اوکراین برای پر کردن مخزن های ذخیره سازی گاز خود در موعد مقرر اقدام نکند و این امر می تواند منجر به بروز مشکلاتی جدی در روند انتقال گاز به اروپا در زمستان پیش رو شود.
در عین حال اخیرا شاهد رخدادهایی در کی یف بوده ایم که به نحوی به مسائل ناشی از اختلافات گازی روسیه و اوکراین مربوط میشود.یکی از این رخدادها به استعفای معاون شرکت نفتوگاز اوکراین مربوط میشود.
ولادیمیرتریکولیچ معاون شرکت” نفتو گاز” اوکراین استعفای خود را تقدیم اولگ دوبینا رئیس این شرکت کرده و با این استعفا نیز موافقت شده است.تریکولیچ به ویژه در مذاکرات شرکت “نفتو گاز” با شرکت “گازپروم” روسیه درباره تحویل و انتقال گاز روسیه که به مناقشه گازی روسیه و اوکراین در اوایل سال جاری میلادی پایان داد شرکت کرده بود. استعفای تریکویچ در پی گفتگوی یولیا تیموشنکو نخست وزیر اوکراین و دوبینا صورت گرفته است.
از سوی دیگر،سفارت ایالات متحده آمریکا در اوکراین که یکی از اصلی ترین حامیان دولت یوشچنکو محسوب می شود،اخیرا از مواضعی نرم به بررسی تحولات سیاست خارجی کییف پرداخته تا به این وسیله شکست انقلاب نارنجی را تا حدودی توجیه نماید.”ویلیام تیلر “، سفیر آمریکا در کی یف اعلام کرده است که اوکراین می تواند هم با غرب و هم با روسیه روابط سازنده ای برقرار کند. به گفته وی، آمریکا با این مسئله مخالف است که اوکراین باید بین روسیه و غرب یکی را انتخاب کند. اما ایالات متحده آمریکا و اتحادیه اروپا در جریان وقوع انقلاب نارنجی در اوکراین نقشی مستقیم داشتند.آنها در راستای مقابله با روسیه و نفوذ رد حیاط خلوت روسها از هیچ اقدامی فروگذار نکرده و نمی کنند.
این روند رد دوران ریاست جمهوری بوش پسر و معاون دیک چنی به نقطه اوج خود رسیده و هم اکنون نیز جابه جایی دموکراتها تاثیری دراین روند نگذاشته است.
از سوی دیگر،روسیه مصر است تا مشکلات موجود با اوکراین را در قالب معادله ای سه طرفه حل نماید که کاخ کرملین،کی یف و برخی کشورهای اروپایی در سه طرف آن قرار دارند.لازم به ذکر است که روسیه دخلت کشورهایی مانند انگلستان و آلمان در بحران گازی مسکو و کییف را بر نمی تابد،امانسبت به نقش آفرینی برخی کشورها مانند ایتالیا در این خصوص بی میل نیست.سیلویو برلوسکنی نخست وزیر ایتالیا به تازگی از حمایت خود از پیشنهاد روسیه به اتحادیه اروپا درباره پرداخت بدهی های گازی اوکراین خبر داده است. روسیه اعلام کرده است که پنج میلیارد دلار لازم برای پرداخت بدهی اوکراین را نخواهد بخشید و به همین منظور به سوی اتحادیه اروپا رو اورده تا نیمی از این هزینه ها را پرداخت کند. دمیتری مدودف رئیس جمهور روسیه نیز درباره توانایی های اوکراین برای پرداخت بدهی خود اظهار تردید کرده و از اتحادیه اروپا خواسته بود به این کشور کمک کند تا بحران گازی ژانویه بار دیگر تکرار نشود.
اما ولادیمیر پوتین ،نخست وزیر روسیه و قدرتمند ترین سیاستمدار روسی طی سالهای اخیر به صورت مستقیم و صریح خطاب به غرب اعلام نموده است تا در بحران گازی به وجود آمده میان مسکو و کی یف دخالتی از خود بروز ندهد.پوتین این سخنان را در حالی مطرح کرد که غرب در پی تاثیر گذاری بر روابط مسکو و کی یف است و مقامات روسیه در این باره اعلام کرده اند: آنها تصمیم گرفته اند که اوکراین را خارج از ناتو نگاه دارند.تنش هایی میان روسیه و اوکراین بر سر ناوگان دریای سیاه وجود دارد که رهبران اوکراینی اعلام کردند در سال 2017 و در زمان انقضای زمان اجاره نامه ها به بحث های موجود در مورد بندر کریمه خاتمه خواهند داد.
پیش از این رئیس جمهور روسیه از اتحادیه اروپا خواسته بود تا برای تامین امنیت انرژی خود به اوکراین در پرداخت تعهدات گازی در قبال مسکو کمک کند. مدودف خواستار ایجاد یک سندیکای مشترک بین روسیه و اتحادیه اروپا برای توافق درباره قرض دادن پول به اوکراین برای خرید گاز شد. تنش گازی بین روسیه و اوکراین یک مسئله رایج در فصل سرد سال در سالهای گذشته بوده و همواره امنیت انرژی در اروپا را به چالش کشیده است.در هر حال غرب باید در برهه فعلی خود را از بحران انرژی بالقوه ای میان روسیه و اوکراین به وجود آمده مصون نگاه دارد اگرنه در آینده ای نه چنان دور دامنه بحران انرژی در برابر غرب گسترده تر خواهد شد.
در نهایت اینکه نارنجی های اوکراین و مردان کرملین دوران سختی را در سپری می کنند.دورانی که پایان آن می تواند برای اوکراین و غرب بسیر تلخ باشد.
آیا ویکتور یوشچنکو و حامیان غربی وی می تواننداز بحران به وجود آمده گریخته و روابط خود با مسکو را تحکیم نمایند؟آیا مرکل،سارکوزی و گوردون براون می توانند در شرایط موجود رفتار مناسبی از خود بروز دهند؟