پایگاه پاریسى در کشور شیشه‌اى

دکتر شکیب جاوید ـ کارشناس مسائل بین‌الملل
برگزارى جشن شصتمین سالگرد تاسیس پیمان نظامى ناتو در شهر فرانسوى استراسبورگ نمادى از بازگشت رسمى پاریس به آغوش ماموریت هاى نظامى این پیمان و طلیعه نقش تازه فرانسه در آینده ناتو و نقش هاى جهانى آن بوده است.
ترمیم مناسبات میان کاخ آلیزه و کاخ سفید در مقدمه اولویت هاى سارکوزى به عنوان رئیس جمهور فرانسه بوده و این اهداف و اولویت ها، هزینه ها و الزاماتى داشته و رئیس جمهور فرانسه از بدو به قدرت رسیدنش (مى ۲۰۰۷) در این عرصه گام هایى برداشته است. گر چه ترمیم رابطه میان پاریس و ناتو در دوران ریاست شیراک با مشارکت فعال فرانسه در نشست هاى فرماندهى نظامى ناتو در سال ۱۹۹۵ و تعیین ژنرال فرانسوى«ژان لویى پى» در سال ۲۰۰۴براى عملیات در افغانستان، کلید خورده ولى بازگشت واقعى فرانسه به ناتو با اعلام رسمى سارکوزى بوده و افزایش حضور نظامیان فرانسه در افغانستان، پذیرفتن برخى ماموریت هاى نظامى و امنیتى در عراق و همگرایى سارکوزى و بوش در عرصه جهانى بویژه در بحران هاى خاورمیانه و آفریقا، ترجمان بازگشت واقعى پاریس به ناتو بوده است. این بازگشت تحت تاثیر سیاست فرا آتلانتیکى فرانسه و شرایط ما بعد یازده سپتامبر رخ داد. شرایط محیطى، سارکوزى را وادار به بازنگرى در دکترین نظامى و سیاست خارجى کرد. رئیس جمهور فرانسه طى سخنانى در مورخه ۱۷ ژوئن ۲۰۰۷ تاکید کرد که «امروز فورى ترین تهدید، حملات تروریستى است» و به دنبال این سخنرانى او به ژان کلود ماله از اعضاى دولتش ماموریت تشکیل کمیته بازنگرى کتاب سفید(دکترین نظامى دوران شیراک) سال ۱۹۹۴ را داد و کتاب سفید جدیدى که محصول بازنگرى کمیته مزبور بود در هفدهم ژوئن ۲۰۰۸ منتشر شد. اصول و مبانى این دکترین عبارتند از ۱- تقویت اطلاعات نظامى۲- کارآمد سازى نیروها و تجهیزات ۳- گزینه هاى استراتژیک. توجه پاریس به خلیج فارس به عنوان یک منطقه راهبردى و حیاتى از جمله تاکیدات ادبیات و گفتمان کتاب سفید جدید بوده است.
دکترین نظامى جدید فرانسه در دوران سارکوزى بایستى هاى متنوع و در سطوح و عرصه هاى مختلف داشته؛ در عرصه سیاست خارجى خلاصه الزامات این دکترین عبارت از:
۱- تقویت رویکرد فرا آتلانتیکى سیاست خارجه پاریس
۲- بازگشت به فرماندهى نظامى پیمان ناتو
۳-سمت گیرى به سوى مناطق حیاتى تر
۴- تداوم جاه طلبى ها و حضور در مناطق نفوذ سنتى. منطقه خلیج فارس و اهتمام راهبردى به آن حضور پررنگى در این الزامات داشته بویژه تقویت سمت گیرى فراآتلانتیکى به منزله ترمیم مناسبات پاریس- واشنگتن و همکارى و هماهنگى در عرصه هاى بحرانى بویژه خاورمیانه و آفریقا بوده و همچنین افزایش گستره ماموریت هاى ناتو پس از ابتکار عمل استانبول(مصوبه اجلاس سران ناتو در استانبول مورخه ۲۰۰۴) در منطقه خلیج فارس که منطقه حیاتى براى جهان غرب است. در گذشته پاریس زور آزمایى ها و تجربه هاى نظامى خود را در مسابقه رقابت استعمارى در منطقه خلیج فارس پس از سقوط هیبت استعمار پرتغالى و افزایش اقتدار میلیتاریستى ناوگان جنگى شرکت هند شرقى بریتانیا به نمایش گذاشته ولى شکست خورد و تمام منطقه را به استعمار پیر انگلیسى واگذاشت. در تاریخ معاصر نیز در پرتوى هیمنه نظامى و اقتصادى واشنگتن بر این منطقه حساس نفتى، نقش پاریس بسیار اندک و محدود بوده است. حافظه تاریخى ملت مسلمان ایران به خوبى یاد دارد که چگونه فرانسه در جنگ تحمیلى هشت ساله با دلارهاى نفتى شیوخ عرب خلیج فارس، رژیم صدام را به انواع سلاح هاى پیشرفته مسلح ساخته بود. جنگ دوم خلیج فارس (آزادى کویت توسط ارتش آمریکا و متحدین) و جنگ سوم خلیج فارس(اشغال عراق و سقوط صدام توسط نظامیان آمریکا و متحدین) در ابعاد مختلف ضربات کشنده اى به نقش پاریس در منطقه خلیج فارس و بازار تسلیحاتى آن وارد کرد. ورشکستگى کارخانجات سلاح سازى فرانسه در این رهگذر براى اقتصاد فرانسه، فاجعه آمیز بود، زیرا پاریس بزرگترین مشترى بازار تسلیحاتى خود در منطقه خلیج فارس را از دست داد و بخشى از علل و انگیزه هاى عدم مشارکت شیراک در جنگ آمریکا علیه عراق و روند براندازى صدام در همین امر نهفته است. با خروج شیراک از آلیزه روند ترمیم روابط میان واشنگتن و پاریس شتاب بیشترى پیدا کرد و براى فرانسه دستاوردهایى داشته از جمله باز سازى نقش پاریس در منطقه خلیج فارس.
سفر سارکوزى در ژانویه ۲۰۰۸ به منطقه خلیج فارس و دیدارش از ریاض، ابوظبى و دوحه مرحله جدیدى در عملى کردن اهتمام راهبردى پاریس به این منطقه حیاتى بوده و خلاصه دستاوردهاى این سفر به شرح ذیل است:
فرانسه و عربستان سعودى در این دیدار، چهار موافقتنامه همکارى در زمینه نفت، گاز، پتروشیمى و معادن، دو موافقتنامه همکارى در زمینه آموزش عالى و آموزش هاى حرفه اى، یک موافقتنامه در زمینه همکارى و هماهنگى سیاسى- امنیتى و توافقات نظامى و تسلیحاتى جهت خرید جنگنده هاى رافائل (جنگنده هاى پیشرفته فرانسه ) امضا کردند.
قطر و فرانسه در این سفر، یک توافقنامه در زمینه همکارى نفتى- گازى، توافقنامه اى در زمینه جهانگردى، یک قرارداد ۴۷۰ میلیون یورویى در زمینه طرح هاى تامین برق قطر امضا و همچنین شرکت توتال فرانسه در پروژه تاسیس پالایشگاه الجبیل که قرار است در ۲۰۱۳ گشایش یابد به میزان ۵‎/۲۷ درصد مشارکت کرده و دو کشور در زمینه نظامى و امنیتى نیز به توافقاتى رسیدند.
امارات و فرانسه در سفر ۲۰۰۸ سارکوزى در زمینه جهانگردى، زیرساختارها، تولید برق و در بعد تسلیحاتى و نظامى به توافقات کلانى رسیدند. سارکوزى و شیوخ امارات در این سفر جهت تاسیس اولین پایگاه نظامى خود در خارج از قاره آفریقا به
توافق رسیدند.
همچنین رئیس جمهورى فرانسه در سفر فوریه ۲۰۰۹ خود به عراق در زمینه هاى همکارى اقتصادى، زیرساختارى و نظامى با مقامات عراقى به توافقات اصولى رسیدند و قرار شد فرانسه ۳۰ فروند بالگرد مجهز به عراقى ها بفروشد.
درک برخى از شیوخ عرب منطقه خلیج فارس از امنیت منطقه و چیدمان آن اغلب تحت تاثیر القائات آمرانه و فریبکارانه آمریکا شکل گرفته و نتایج عملى و اجرایى این درک و ذهنیت براى منطقه فاجعه آمیز بوده که نه تنها امنیت این منطقه حساس را تامین نمى کند بلکه آینده آن را به ورطه مخاطرات متعدد و جدى مى افکند. حمایت هاى سیاسى و مالى شیوخ عرب خلیج فارس از صدام حسین بزرگ ترین اشتباه راهبردى بوده و هنوز تبعات آن عامل زمینه ساز حضور ناوگان هاى آمریکا و اروپا در منطقه ما شده است.
اماراتى ها با درک اوضاع تنش زاى منطقه همواره درصددند که با ایجاد روابط نظامى با قدرت هاى فرا منطقه اى، امنیت کاخ هاى شیشه اى خود و توازن راهبردى در منطقه را متعادل سازند. به گمان امارات متحده عربى با این سیاست کشورشان در تلاش خواهد بود که تک قدرتى منطقه اى و بین المللى بر چیدمان امنیتى منطقه خلیج فارس حاکم نباشد. سیاست دفاعى امارات متحده عربى پس از اشغال کویت توسط عراق در اوایل دهه نود و بر اساس درک و توهمات امنیتى، شکل گرفت. در ژوئیه ۱۹۹۴ این کشور با آمریکا موافقتنامه نظامى - امنیتى منعقد کرده که به موجب آن:
نیروهاى نظامى آمریکا در زمینه هوایى و دریایى از امارات تسهیلات فراوانى دریافت مى کنند. -پایگاه نظامى «الظفره و فرودگاه بین المللى الفجیره» در شرایط ویژه در اختیار نیروهاى نظامى آمریکا قرار مى گیرند.
آمریکا مى تواند مقدار فراوانى از تسهیلات خود را در منطقه «جبل على» انبار و ذخیره سازد.
آمریکا مى تواند از تسهیلات دریایى بندر «الفجیره» که موقعیت راهبردى در خلیج عمان دارد، استفاده کند.
همکارى امارات و آمریکا در ۱۹۹۵ توسعه یافت و اماراتى ها با دادن تسهیلات نظامى براى یک لشکر پیاده - مکانیزه آمریکا با توان رزمى ۱۲۰ تانک و ۷۰ زرهپوش موافقت کردند. امارات در روند اشغال عراق توسط ارتش امریکا نقش مؤثرى داشت.
همچنین امارات در این راستا با فرانسه در عرصه همکارى نظامى - امنیتى وارد معامله اى شده و در سپتامبر ۱۹۹۱ دو کشور در چارچوب دفاع مشترک به توافقات نظامى - تسلیحاتى رسیدند که به موجب آن پاریس تامین کننده بخشى از تسلیحات امارات شد. سطح همکارى هاى نظامى - امنیتى در سال ۱۹۹۵ میان طرفین ارتقا یافت و موافقتنامه دفاع مشترک امضا شد و این توافق زمینه ساز تاسیس پایگاه دریایى فرانسه در خلیج فارس بود. سفر سارکوزى در ژانویه ۲۰۰۸ به امارات و انعقاد قرارداد تاسیس پایگاه دریایى در امارات مرحله تازه اى در همکارى امنیتیق€… نظامى پاریس ق€… ابوظبى بود. گشایش این پایگاه در مه ۲۰۰۹ سرآغاز حضور فعال فرانسه در چیدمان امنیتى منطقه خلیج فارس به شمار مى رود. سارکوزى در روز افتتاح پایگاه دریایى کشورش به اماراتى ها قول داد تا آخرین لحظه از امنیت این کشور دفاع خواهد کرد. خود اماراتى ها خوب مى دانند که سلف سارکوزى یعنى شیراک همین قول را به صدام داد ولى همگان دیدند که پاریس در صفوف اول متحدین امریکا در خارج کردن صدام از کویت و محاصره بین المللى آن بوده است. اماراتى ها خوب مى دانند که دشمن اصلى اعراب و منطقه کیست و ایران اسلامى همواره نشان داده که همسایه و برادر مقتدرى براى منطقه است و چیدمان امنیتى با مشارکت کشورهاى منطقه نیاز به حضور دیگران ندارد.