پس‌پرده رنگ‌های مردم فریب

گروه گزارش: برپایی انتخابات درهرکشوری می تواند به طور طبیعی موجد فرصتها و چالش های مهم سیاسی، اقتصادی، اجتماعی باشد. این فرصتها و چالشها بدون تردید بر حیات سیاسی و سرنوشت کشور تاثیر می گذارد. دراین راستا پروژه های فریب و دامن زدن به ابهامات فضای سیاسی با آغاز زودهنگام فعالیت های تبلیغاتی توسط برخی نامزدها یکی از ترفندهایی است که در صورت بهره برداری هوشمندانه می تواند موجب انحراف افکار عمومی شود.
بدیهی است اگر حفظ سلامت فضای سیاسی کشور با رقابت مثبت و براساس گفتمان خدمت به مردم و همچنین پیشرفت و عدالت در کشور رخ دهد بدون تردید دراین انتخابات فرصتهای بزرگی با توسل به مشارکت عظیم مردمی پدید خواهد آمد.
اما آنچه این روزها جلوه گری می کند این است که انتخابات دهم ریاست جمهوری در ایران تفاوت های ماهوی و ظاهری بسیاری با انتخابات دوره های پیشین دارد.
دراین دوره کاندیداها از ابزار رسانه و نماد، اشکال و کلمات بیشتری به عنوان شعارهای تبلیغاتی برای جلب تعداد بیشتر آرای مردمی بهره برده اند.
ایجاد وبلاگ برای بیان نظرات و عقاید شخص کاندیدا و حامیان وی، تشکیل سایت اختصاصی صرفا جهت معرفی فرد و ارایه تاریخچه عملکرد، ایجاد سایت های خبری به منظور انعکاس اخبار و گزارش هایی پیرامون برنامه های سخنرانی ها در تهران و دیگر استان ها، دیدارهای مردمی و یا قرار گرفتن در میان کارشناسان و صاحبنظران همچنین ایجاد شبکه های اختصاصی ارسال پیامک برای تبلیغات از ابزارهای جدید و کارآمد تبلیغاتی است که در عصر ارتباطات و طی سال های اخیر به ویژه انتخابات پیش رو مورد اقبال کاندیداها قرار گرفته است.
سفرهای مکرر برای جلب نظر مردم و همراه ساختن خبرنگاران و گزارش نویسان و عکاسان خبری به منظور انعکاس گسترده اخبار سفرها، بسنده نکردن به برنامه های رسانه ای قانونی و انتشار بلوتوث و پیامک های خارج از قواعد تبلیغاتی، انحصار رنگ ها و نمادها از طریق برخی گروه ها و بی توجهی به مقدسات مردمی و غیره را نیز می توان از دیگر فعالیت ها برشمرد.
از رنگ تا عمل
تحلیل گران سیاسی براین باورند که انتشار اخبار و گزارش هایی در جهت تخریب نامزدها، توزیع لباس و تی شرت های رنگی، دادن وعده های خلاف واقع، بسیج کردن گروهی برای برهم زدن جلسات رقبا، همچنین استفاده از ابزارهای تبلیغ منفی برای مخدوش ساختن چهره رقیب از جمله مظاهر بداخلاقی ها به شمار می رود.
دراین دوره از انتخابات برخی کاندیداها از رنگ ها و ابزارهای هنری به عنوان ابزار تبلیغاتی بهره برده اند. اما غافل از اینکه مردم کاندیدای خود را به خاطر زرق و برق تبلیغات و ریخت وپاش های آنچنانی و یا ظواهری مانند رنگ ها و نمادها انتخاب نمی کنند بلکه برعکس استفاده از تبلیغات گران قیمت با نوعی موج منفی و مخالف از سوی مردم روبرو خواهد شد.
توزیع مانتو و شال و بازوبندهای سبز و یا سفید برای جلب نظر مردم و استفاده سوء از رنگ ها و برخی نمادها که مردم حساسیت فوق العاده ای بر آن دارند در انتخابات اخیر از نمونه های برجسته تغییر در اخلاق انتخاباتی برخی نامزدهای ریاست جمهوری دهم است.
دکتر غنچه راهب روانشناس و عضو انجمن مددکاران اجتماعی ایران در گفت وگو با سرویس گزارش کیهان معتقد است که «رنگ» از نمونه های برجسته ابزارهای تبلیغاتی در انتخابات پیش رو است و به جهت تاثیر فوق العاده آن در اذهان مردم می تواند در ظاهر ،شکل موثری در جلب آرا داشته باشد.
وی ادامه می دهد:«رنگ سبز به طور طبیعی بیانگر حرکت و پویایی است و در دین و اعتقادات ایرانیان جایگاه عرفانی و برجسته ای دارد. به طور مثال نمادهای سبز رنگ فراوانی داریم که حالت تقدس برای مسلمانان دارد از جمله گنبد خضرا که تقدس آن در روح و روان ما جا گرفته است و یا کاندیدای دیگری که رنگ سفید را مظهر حرکت خود عنوان کرده است و به طور طبیعی رنگ سفید بیانگر آرامش و صلح است.»
دکتر راهب انحصاری کردن رنگ ها و مربوط ساختن آن به پوشش و لباس افرادی که به طور طبیعی علاقه مند به این رنگ ها هستند و از آن استفاده می کنند را نوعی سوءاستفاده تبلیغاتی از احساسات و مقدسات مردم می داند.
این روانشناس و عضو انجمن مددکاران اجتماعی ایران دقت در محتوای برنامه های نامزدها را به عنوان اصلی ترین ملاک مردم در انتخابات عنوان و تصریح می کند: آنچه در باطن امر مهم و قابل توجه است بررسی عمق برنامه ها و سیاست ها، همچنین مواضع اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی نامزدهای ریاست جمهوری است. بنابراین رنگ ها تنها در ظاهر می توانند زیبا و جذاب و دلفریب باشند درحالی که مردم به این ظواهر دیگر توجهی ندارند بلکه تاریخچه فعالیت ها و عملکرد آن ها می تواند گویای برنامه های آتی باشد.»
وی به استفاده ابزاری از برخی نمادهای ملی اشاره می کند و می گوید:
«به انحصار در آوردن پرچم کشور در پوسترهای تبلیغی یک کاندیدا و مخالفت با استفاده آن در تبلیغات دیگر نامزدها و یا استفاده از تصاویر مبارزان انقلابی دوران مشروطه یا دیگر عرصه های انقلاب در مستندهای تبلیغاتی که دیگر نامزدها اجازه استفاده از تصاویر و نام آنها را نداشته باشند نوع دیگری از خطاهایی است که بعضا در انتخابات شاهد آن هستیم.»
شعارهایی که به باد گره می‌خورند
3 تا 4 وزیرم از زنان هستند، بیمه تحصیلی از اولویت های سیاست کابینه ام است، بیکاری را رفع و عدالت را برقرار و آزادی را حاکم می کنم، کنکور را حذف خواهم کرد. تورم شایسته ایران نیست، گشت های ارشاد را برمی دارم و... به همراه صدها شعار و وعده دیگر که همگی درحین انتخابات ریاست جمهوری به ویژه از سوی اصلاح طلبان یک شبه ظهور می کند و پس از انتخابات به فراموشی سپرده می شود.
شعارها و جملات و کلمات دهان پرکن از جمله دیگر ابزارهای تبلیغاتی است که در گذشته توانسته برخی از گروه ها و اقشار را با خود همراه کند.اما آیا امروزه هم می تواند چنین کارکردی داشته باشد و نقش خود را مانند قبل ایفا کند؟ البته این را هم نباید فراموش کرد که شعار در تعریف خود به معنی حرف و سخن است که می تواند مجذوب کند اما در باطن زمانی شکل واقعی به خود می گیرد که گویندگانش بدان عمل کرده و برای سخنان قبلی شان ارزش قائل باشند.
«الهه روشنی» یکی از فارغ التحصیلان رشته علوم سیاسی ضمن اشاره به شعارهای دولت خاتمی در روزهای انتخابات می گوید: «در آن زمان جوانان در راس شعارها و برنامه های دولت اصلاح طلبان عنوان می شدند درحالی که پس از مدتی هیچ اتفاقی نیافتاد و جوانان همچنان داشتند در مشکلات شان دست و پا می زدند.»
وی به سرویس گزارش کیهان می گوید: «به خوبی به یاد دارم آن روزها حتی در دانشگاه ها خیلی روی انتخاب خاتمی مانور دادند و شعارهای زیادی برای زنان و جوانان و رفع بیکاری و فراهم شدن امکان ازدواج و دیگر مسایل داده می شد اما با روی کار آمدن دولت همه این شعارها در حد حرف باقی ماند.
روشنی معتقد است: «تاریخچه فعالیت احزاب و اشخاص بهترین خط برای رای دهندگان است تا شخص مورد نظرشان را انتخاب کرده و دیگر فریب شعارها را نخورند.»
ضدتبلیغ در عصر ارتباطات
بر مبنای قانون، استفاده از هرگونه پلاکارد جز در محل ستاد انتخاباتی نامزدها، دیوارنویسی و کاروان های تبلیغاتی و نیز استفاده از بلندگوهای سیار در خارج از محیط سخنرانی، بنر، پارچه آویز و بیلبورد، سیلک، تلویزیون های شهری غیرمجاز وممنوع است. اما بعضا مشاهده می شود پوسترهایی از کاندیداها روی تصاویر دیگر نامزدها قرار گرفته و یا در مکان های غیرمجاز از جمله تابلوهای راهنمایی و رانندگی نصب شده اند. پوسترهای مخدوش و پاره شده، شعارهای غیرواقعی حک شده بر روی دیوارها، الصاق تصاویر نامزدها بر روی درختان و تابلوی مغازه ها و فروشگاه ها از این نمونه هاست که موجب بی نظمی در سطح شهر می شود.
رضا سعیدزاده یکی از کارشناسان علوم ارتباطات اجتماعی رفتارهای غیرمتعارف با ابزار تبلیغی نامزدها را ضد تبلیغ می داند و معتقد است: «برخی از نامزدهای انتخاباتی و یا حامیان و طرفدارانشان تصور می کنند با مخدوش کردن تبلیغات انتخاباتی می توانند رای مردم را به نفع کاندیدای خود جلب کنند درحالی که در عرصه ارتباطات و اطلاعات پاره کردن پوسترها یا نقاشی و شعارهای دست نوشته روی پوسترها هیچ گاه موثر نخواهد بود.»
وی اضافه می کند: «در عصر ارتباطات رسانه ها و فضای وب بهترین امکان تبلیغات را برای نامزدها فراهم کرده اند و با این روش کاندیداها از بسیاری از تخریب ها که البته در خارج از فضای وب باشد مصون می مانند. اما در فضای وب و سایت های اینترنتی و وبلاگ ها می توانند برنامه ها و سیاست هایی اتخاذ کنند که هیچ کس نتواند آنها را تخریب کند و در صورت بروز این مسئله به راحتی می توان ناقضان قانون را شناسایی و طبق قانون با آنها برخورد کرد.»
این کارشناس ارتباطات استفاده نامزدها از پوسترهای بزرگ و در ابعاد غیرمعمولی را روش تبلیغی نخ نما شده ای می داند که طی سال های اخیر نه تنها در ایران بلکه در سطح جهان هم کاربرد چندانی ندارد.
وی در ادامه می گوید: «امروزه دیگر ارتباطات تصویری بدین شکل کمکی به کاندیداها نمی کند همان طور که آهنگ ها و موسیقی ها و صدای بلندگوها کارآیی خود را در تبلیغات انتخاباتی از دست داده اند. به انحصار درآوردن رنگ ها هم در مورد برخی قشرها و سنین در ابتدا شاید جذابیتی داشته باشد اما به مرور و تا زمان انتخابات جلوه خود را از دست می دهد. بنابراین آنچه بیشتر در ذهن مردم می ماند شعارها و اهداف آینده کاندیداها است نه اشکال و نمادها و رنگ ها.»
ابهام در هزینه‌های تبلیغات
هزینه های تبلیغاتی که به منظور تامین مخارج سفرها، جلسات دیدار با اقشار و صنوف همچنین مخارج ستاد تبلیغاتی و ابزارهای تبلیغ از جمله پوسترها و ضیافت ها و یا هزینه های سایت و پرسنل و... نیازمند منابع مالی عظیمی است تا فرد کاندیدا بدون هیچ دغدغه ای توان تبلیغات و فعالیت در سراسر کشور را داشته باشد. یکی از دانشجویان در این خصوص به عدم الزام قانون بر شفافیت مالی و هزینه های تبلیغاتی اشاره کرده و تصریح می کند: «مردم تمایل دارند بدانند که نامزدهای انتخاباتی چطور هزینه های تبلیغات را تامین می کنند.»
مریم امیری می گوید: «البته این حق مردم است که مطلع باشند چه افرادی از وی حمایت می کنند و پشت پرده این هزینه ها چه گروه ها و افرادی است. تا جایی هم که من اطلاع دارم در قوانین هنوز الزامی برای سقف هزینه ها و یا اعلام میزان مخارج همچنین معرفی گروه ها و افرادی که حامی مالی هستند وجود ندارد.»
وی اضافه می کند: «آنچه طی سال های پس از انقلاب اسلامی ایران به خوبی مشهود بوده این است که مردم به شخصی توجه کرده و او را به عنوان رئیس دولت برگزیده اند که ساده، مردمی و مستقل از منابع عظیم مالی برای تبلیغات و مخارج هنگفت انتخاباتی باشد.»
گفته می شود در کشورهای غربی فردی اکثریت آرا را به خود اختصاص خواهد داد که بیشترین هزینه را کرده باشد و به منابع کمک های مالی بنگاه های اقتصادی و مردمی وصل باشد و پول به مثابه خون هر تبلیغات انتخاباتی محسوب می شود درحالی که در ایران به هیچ وجه این عنصر نتوانسته جذابیتی در افکار عمومی داشته باشد. بلکه برعکس، در صورت هزینه های کلان از سوی نامزدها ذهن هوشیار و تیزبین ایرانیان به دنبال یافتن این پاسخ است که منبع اصلی تامین این هزینه ها از کجا بوده و چطور در شرایطی که برخی از اقشار محروم جامعه در فشار و تنگنای اقتصادی قرار دارند پول های کلانی باید صرف تبلیغات شود که منبع آن مشخص نیست.
رعایت حریم انتخابات
رعایت اخلاق در انتخابات از جمله موارد مهمی بوده که امام خمینی(ره) نسبت به آن تاکید فراوان داشته اند و در بحثی پیرامون همین مسئله فرموده اند: «اشخاصی هستند که به جمهوری اسلامی هیچ اعتقاد ندارند، لکن برای خاطر شکست دادن جمهوری اسلامی در تبلیغات انتخاباتی می خواهند شرکت کنند، نه از باب اینکه می خواهند وکیل بشوند، از باب اینکه می خواهند شکست بدهند جمهوری اسلامی را. اشخاصی هستند که به وسوسه، اشخاص مومن را وادار می کنند که به طور حاد دخالت بکنند در این امور. ممکن است که اگر اشخاص هوشمند بیدار نشوند، این انتخابات موجب این بشود که دودستگی های زیادی ایجاد بشود و این همان مسئله مشروطه است... مسئله این نشود که یک دسته برای خاطر اینکه یک کاندیدایی دارند، دیگران را بکوبند، آن دسته هم برای همین کاندیدای خودشان، این را بکوبند. اگر همه برای خدا هست، با هم تفاهم کنید. البته تبلیغ هیچ مانعی ندارد، لکن مثل مشروطه نشود... امروز دارند تهیه می بینند مخالفین شما، مخالفین جمهوری اسلامی، که برای انتخابات ایجاد نفاق کنند، و این یک خطری است برای کشور ما.»
و یا مقام معظم رهبری که در گفتار حکیمانه خود بارها تاکیدات فراوانی نسبت به احترام به نامزدها در انتخابات و رعایت اخلاق انتخاباتی داشته اند.
و یا آیت الله مصباح یزدی با تاکید بر فرمایش مرحوم مدرس که فرمودند سیاست ما عین دیانت ماست، معتقدند که اخلاق ما عین دیانت ماست، زیرا اخلاق بخشی از دین است و شاید براساس حدیث: «انما بعثت لاتمم مکارم الاخلاق» اهمیت فوق العاده ای هم داشته باشد. بر همین مبنا اخلاق انتخاباتی هم یکی از شاخص های اخلاقی مطرح می شود که نیازمند دقت وافر در رعایت آن است.