در تنگه باب‌المندب چه خبر است؟

نویسنده : جواد ماه‌زاده
وقتی روسای جمهور کشورهایی چون اریتره، جیبوتی و نظایر اینها به ایران سفر می‌کنند و یا مقامات ایرانی به آنجا می‌روند، برخی شروع به طنزپردازی می‌کنند و از جایگاه به باد رفته ایران در روابط بین‌الملل سخن می‌گویند. اما وقتی بدانیم که بخشی از جنگ لفظی ایران و اسراییل بر سر نقش آفرینی در این منطقه است، لازم می‌آید که شناخت بیشتری نسبت به این حوزه کسب کنیم.
دولت اریتره در مدت کمتر از یک ماه گذشته سه بار موضوع تعامل نظامی با ایران و استقرار نیروهای ایرانی در مرزهای آبی و خاکی این کشور را رد کرده است.
یک بار ساندی تایمز نوشت که ایران از قلمرو اریتره براى تجهیز و مسلح ساختن حماس استفاده می کند. دولت اسراییل نیز بر این موضوع پافشاری کرده و مقامات اریتره را متهم به همکاری با ایران در تجهیز گروه های مقاومت کرده است. اگرچه سفیر اریته در اسراییل این ادعا را تکذیب کرد و گفت گارد ساحلى اریتره از قاچاق تسلیحات جلوگیرى مى‌کند اما وقتی کلامی دیگر از زبانش جاری شد که "ممکن است قاچاقچیان تسلیحات را از طریق قایق‌هایى که در ماوراى آب‌هاى اریتره حرکت مى کنند منتقل کنند "زمینه برای اعمال فشار مجدد اسراییل فراهم آمد و ایران را متهم به قاچاق سلاح در این منطقه کردند. سفیر اسراییل در جواب به آنها تاکید کرد که روابط اریتره با ایران آن ‌قدر هم که رسانه‌ها مى‌گویند نزدیک نیست...
چند روز بعد اریتره بار دیگر خبر ورود سلاح‌ هاى ایرانى به این کشور را رد کرد. این تکذیبیه از آنجا ناشی می شد که جانى کارسون، ‌معاون وزیر خارجه امریکا در امور آفریقا نسبت به درخواست کمک اریتره از افراط گرایان اسلامى و مبارزان سومالى براى تامین اسلحه جهت براندازى دولت حاکم در موگادیشو ابراز نگرانى کرد. علاوه بر این، شوراى امنیت سازمان ملل نیز مدعى شد که منبع اصلى سلاح‌ هایى که وارد ارتیره مى‌شود ایران است. اشاره آنها به تحرکاتی در بندر عصب - بندری استراتژیک در جنوب اریتره – بود که در نزدیکى تنگه باب المندب واقع شده است.
این بار رییس دفتر رییس‌ جمهور اریتره بود که به اتهام وارده پاسخ داد: نه ایران و نه هیچ کشور دیگرى در اریتره پایگاه نظامى ندارد. ایران هم نمى ‌تواند به استقرار نیرو در بندر عصب بپردازد؛ چرا که پایگاهى در اختیار ندارد.
اریتره کشورى در شرق آفریقاست است که از شمال و غرب با سودان، از جنوب با اتیوپى و جیبوتى و از شرق با دریاى سرخ هم مرز است. این کشور کوچک که شاید مساحتی به اندازه یکی از استان های ایران را داشته باشد در آن سوی آب های سرخ، عربستاتن سعودی را در مقابل دارد.
مناسبات ایران با اریتره تنها به دوره ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد ختم نمی شود. تا پیش از این نیز روابط دوجانبه دو کشور تا این اندازه خبرساز و دردسرساز نبوده است که اسراییل ادعاهای فوق را داشته باشد و از آن برای تهدید خواندن ایران و هراساندن دنیا از تحرکات احتمالی این کشور بهره بگیرد.
اریتره با رژیم صهیونیستی مناسباتی عادی در حد سفیر داشته و تبادلات سیاسی و اقتصادی نسبتا پایداری را هم داشته است. طبق آخرین اخبار، این کشور حتی برای تاسیس پایگاهی نظامی توسط اسراییل در آب های مرزی اش ممانعتی به وجود نیاورده و قرار است در این منطقه استراتژیک – و بهانه مقابله با نفوذ ایران – پایگاهی مجهز احداث شود.
با این همه، رئیس جمهور اریتره اواخر سال گذشته به تهران آمد و این سفر در ادامه سفرهای روسای جمهور کشورهایی چون جیبوتی و جزایر قمر مورد انتقاد بسیاری از اهالی سیاست در داخل ایران قرار گرفت. سطح پایین کشورهای طرف مذاکره و دیپلماسی کوته بینانه دولت نهم، از جمله مواردی بود که در این باره عنوان می شد.
آفورکی رییس جمهور اریتره در تهران اعلام کرد که از استفاده صلح آمیز ایران از انرژى هسته‌اى حمایت می کند. او درباره اخبار مربوط به حضور نظامى ایران در اریتره نیز گفت که انتشار این گونه اخبار دروغین بخشى از راهبرد آمریکا در منطقه است.
برخی از این اخبار حاکی از این بود که ایران ساخت پایگاهی نظامی در خلیج باب المندب واقع در اریتره را آغاز کرده است. بعد از آن نیز غالب تبلیغات منفی اسراییل علیه ایران از همین مسئله نشات می گرفت و موضوع حضور در این خلیج به جدلی لفظی میان اسراییل و جمهوری اسلامی تبدیل شد.
نوول ابسرواتور چاپ فرانسه نوشت: "واحدهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران با کشتی ها و تجهیزات خود از ماه دسامبر سال ٢٠٠٨در بندر عصب (Assab) در اریتره در ساحل دریای سرخ مستقر شده اند.
ایران با برخورداری از پشتیبانی سودان و اریتره سرگرم استقرار و پیش راندن نیروهای خود در خلیج عدن، نقطه ای برخوردار از اهمیت استراتژیک بسیار در سر راه نفت جهان است."
این منطقه نزدیک به همان نقطه ای بود که چند کشتی ایرانی همچون کشتی های کشورهای دیگر گرفتار دزدان دریایی سومالی می شدند. بندر عصب نقطه ای استراتژیک در دریای سرخ است که در مدعاهای اسراییل محلی مخاطره آمیز برای حضور ایران و تهدید اسراییل است. از آنجا که حدود 25 درصد نفت مورد نیاز جهان از این منطقه عبور می کند، اسراییلی ها از این ویژگی برای تهدید خواندن ایران استفاده کرده و می گویند که تهران می تواند در صورت نیاز این منطقه را متشنج سازد.
البته این نیز گفتنی است که این منطقه حساس دریایی بعد از فعالیت دزدان سومالیایی محل عبور کشتی های نظامی چینی و روسی و کشتی های ناتو نیز شده است. همچنین در جیبوتی که همجوار اریتره است، فرانسه و آمریکا دارای پایگاه نظامی هستند و بدون شک کوچک ترین لرزشی را بر آب های زیرپای خود حس می کنند.
اما گفتیم که اریتره همجوار با جیبوتی است. جیبوتی نیز در شمال شرق آفریقا، در کنار خلیج عدن و دریای سرخ، بین اریتره و سومالی قرار دارد. نژاد اکثر مردم جیبوتی را سومالیایی تبارها تشکیل می دهد و غالب آنها سنی مذهب هستند.
رابطه ایران با جیبوتی نظیر اریتره دستمایه استهزاها و ابراز تاسف های فراوانی در داخل ایران بوده و آن را موجب تقلیل جایگاه بین المللی ایران توصیف می کنند. حتی درباره سومالی هم چنین برداشتی صورت می گیرد. برخی به تمسخر عنوان می کنند که این کشور حتی درون جیب هم جا نمی شود ولی ایران به جای کشورهای بزرگ و تاثیرگذار، مناسبات خود را تا اندازه آنها تقلیل داده است.
در اسفند 87 محمود احمدی نژاد سفری یک روزه به جیبوتی داشت که طی آن پنج سند همکاری میان دو کشور به امضا رسید.
در آن روز عمر گیله رئیس جمهور جیبوتى خوشحال از سفر رئیس جمهور ایران به کشورش ضمن اشاره به موفقیت ایران در دستیابى به فناورى هاى هسته اى گفت: ما درک نمى کنیم وقتى ایران به این فناورى ها به دست فرزندان خودش دست مى یابد چرا با مخالفت کسانى روبرو مى شود که خودشان این فناورى را دارند اما مى گویند به ملت ایران اعتماد نمى کنیم. چنین حرفى را به هیچ عنوان نمى پذیریم و به ملت و رهبران ایران هم اعتماد کامل داریم و این موفقیت را حق آنان مى دانیم.
ایران و اریتره نیز مناسبات اقتصادی خود را ارتقا داده اند. 30 اردیبهشت امسال و پس از جوسازی های مجدد رژیم صهیونیستی درباره مناسبات ایران و اریتره بود که محمود احمدی نژاد قانون موافقتنامه تشویق و حمایت متقابل از سرمایه گذارى بین دو کشور را ابلاغ کرد. چند روز بعد نیز فرمانده نیروی دریایی ارتش از اعزام شش فروند ناو جنگی و لجستیکی به منطقه خلیج عدن و آب‌های آزاد از سوی این نیرو خبر داد.
به نظر می رسد ایران بعد از حضور پررنگ در امریکای لاتین و آفریقا که موجب ترس و اعتراض امریکا و رژیم صهیونیستی شده است، قصد دارد توجهات را از محیط پیرامونی خود به مناطق خارج نزدیک دشمنانش معطوف سازد و در جغرافیایی خارج از منطقه خود به توسعه نفوذ بپردازد.