تاملی در اندیشه و سیره امام خمینی

موسی‌الرضا تیموری ـ کارشناس ارشد مذاهب اسلامی
انقلاب اسلامی ایران معجزه ای بود که با هدایتها و رهبری امام خمینی بوقوع پیوست . امام مسیر انقلاب اندیشه و سیره خاصی را در رابطه با انقلاب و مردم بیان می کنند.
برخی از آن اندیشه‌ها و سیره امام خمینی و وظایف ما نسبت به آن آرمانهای مقدس عبارتند از:
1 ـ حفظ نظام اسلامی
نظام جمهوری اسلامی ایران حاصل تلاش سالها مجاهدت عالمان و اندیشمندان و خونهای پاک عاشقان شیدایی اسلام است که برای استقرار آن رنجها را به جان خریده و تحمل اسارت و زندان و شهادت نموده اند . امام خمینی به عنوان رهبر این نظام از سال 1341 در راستای اهداف جنایتکار و پلید ضددینی و مردمی شاه که لایحه ایالتی و ولایتی را مطرح کرد به قیام علیه رژیم برخواست و به افشاگری طرحهای خائنانه و استکباری آمریکا که توسط شاه انجام می شد پرداخت سرانجام در بهمن ماه سال 1357 انقلاب اسلامی را به پیروزی رساند و نظام جمهوری اسلامی را در ایران پایه ریزی نمود جمهوری بودن آن بیانگر مردمی و برخاسته بودن این نظام از متن مردم و با تکیه بر آرا مردم است یعنی قالب این نظام جمهوری است و حاکی از نقش موثر مردم در آن می باشد و اسلامی بودن این نظام بیانگر محتوای آن است که برنامه ها و طرحها و فعالیتها همه باید از مسیر اسلام باشد که بحمدالله با تدبیر آن امام انقلاب اسلامی ایران در مسیر اسلامی پی ریزی شد و فعالیت نمود.
امام بزرگوار ما برای رعایت این دو اصل مهم یعنی جمهوری و اسلامی بودن نظام نهادهای متعدد قانونی را قرار داده اند و برای اولین بار در نظام خود اصل حکومت را هم به آرا مردم واگذار نمودند که با رای بالای مردم به نظام جمهوری اسلامی مهر تاییدی بر نقش موثر مردم در استقرار حکومت اسلامی بود همچنین امام راحل برای صیانت از قوانین اسلامی و انطباق قوانین وضع شده در مجلس شورای اسلامی با شرع مقدس اسلام شورای نگهبان را به وجود آورد که با دقت کامل بر تطبیق قوانین تلاش نمایند و کاملا نظام جمهوری اسلامی با شریعت اسلامی منطبق باشد.
امام خمینی برای صیانت از انقلاب اسلامی و حضور مردم در صحنه انقلاب تلاشهای فراوانی نمودند و در سخنرانیهای خود آنرا متذکر شدند و فرمودند : حفظ نظام اسلامی از اوجب واجبات است.
آنچه که امروز به عنوان وظیفه و مسئولیت بر عهده ماست این است که با تمام وجود از این اصل دفاع کنیم و عزت و استقلال خود را در راستای حفظ نظام بدانیم و به عنوان میراث آن رهبر فقید با تمام وجود حفظ نماییم و بدانیم که رهبری معظم انقلاب حضرت آیت الله خامنه ای در تمام مدت رهبری خود لحظه ای از این مهم غفلت ننمودند و در سخت ترین شرایط بر حفظ نظام و دستاوردهای آن تاکید داشتند امید که ما هم ادامه دهنده راه آن بزرگوار بوده و تلاش خود را برای پاسداشت این میراث عظیم و این خونهای شهیدان به کار ببندیم.
2 ـ ولایت فقیه
رهبری در جامعه نقشی اساسی دارد و محور اتحاد و وحدت گروههای مختلف و قومیتهای متعدد است چه بسا مبارزاتی که در صحنه نبرد با دشمن مشترک همه همدل و همگام هستند اما بعد از پیروزی و شکست دشمن به خاطر نبود رهبری و نداشتن انسجام دچار تشتت و افتراق شده اند گروههای جهادی متعددی که در کشورهای اسلامی چه در فلسطین و چه در افغانستان و عراق است که گاهی با تمام تلاش و از خودگذشتگی های فراوان نتیجه خاصی را دربرنداشته است همه بیانگر فقدان رهبری منسجم و مورد قبول آن گروهاست.
در نظام و تفکر شیعی هدایت جامعه بعد از پیامبر اعظم (ص) برعهده امامان معصوم نهاده شده است و در عصر غیبت ولی عصر علیه السلام بر عهده فقیهان و عالمان می باشد و در این راستا اصل مهم ولایت فقیه به عنوان یکی از اصول شاخص فقه تشیع متبلور است که در تعدد نظرات حاکمان و فقیهان اصل پذیرش دیدگاه و نظریه ولی فقیه است و رای او به عنوان تعیین کننده مسیر و هدایت گر جامعه اسلامی است.
امام راحل با استنباط از آیات و روایات و تکیه بر منابع فقهی این اصل مهم را به زیبایی ترسیم نمودند و در طول مدت رهبری خود بر حفظ این اصل و رکن اساسی تاکید نمودند و به مردم توصیه فرمودند:
پشتیبان ولایت فقیه باشید تا به مملکت شما آسیبی نرسد و در کلامی دیگر ولایت فقیه را هدیه ای از طرف خدای تبارک برای مسلمین می داند.
مقام معظم رهبری هم بر این اصل مهم تاکید فرمودند و بارها به اهمیت آن در موارد متعدد تذکر دادند و پرواضح است که نقش اساسی ولایت فقیه در نظام اسلامی و دفاع از کیان اسلام و انقلاب بر هیچ کس پوشیده نیست و در بحرانهای متعدد هم نجاتگر انقلاب اسلامی از آسیب ها و خطرات بوده است لذا بر امت اسلامی است که با تمام وجود از اصل ولایت فقیه دفاع نمایند.
3 ـ وحدت ملی و انسجام اسلامی
باید اقرار کرد که وحدت کلید رمز موفقیت نهضت امام خمینی است و امام راحل از ابتدای نهضت و انقلاب خود بر وحدت اقوام و مذاهب تاکید داشتند با اینکه ایشان به عنوان یک مرجع تشیع مطرح بودند و انقلاب او انقلاب شیعی بود هیچگاه این مسایل را مطرح نکردند و جدایی امت اسلام با عناوین قومی و مذهبی را ضربه مهلک بر پیکر مسلمانان می دانستند.
امام همانگونه که با ایده و طرحهای ملی گرایی و پان عربیسم و پان ترکیسم و غیره مخالف بودند با طرحهای شیعه و سنی و جدایی مذاهب از یکدیگر مخالفت نمودند و اصل این طرحها را غربی و نقشه های استعمار برای تسلط کامل بر کشورهای اسلامی می دانستند.
امام اختلاف قومیت و مذاهب را تهدید نظام نمی دانستند بلکه با طرح وحدت ملی و انسجام اسلامی آنرا مایه عظمت ایران اسلامی و عامل تقویت نظام می دانستند همانطور که گرایش های مختلف سیاسی و اختلاف سلیقه که لازمه هر انسان است را تا زمانی که خدشه به وحدت و امنیت وارد نمی کند مضر نمی دانستند.
مقام معظم رهبری به تبعیت از امام خمینی اصل را بر وحدت اسلامی و یکپارچگی مردم ایران قرار دادند و همان اهداف را دنبال کردند و بارها این مسئله مهم را بیان فرمودند و تحریک مذاهب اسلامی و تفرقه میان مذاهب اسلامی را ضربه به اسلام و حرکت در جهت منافع آمریکا و صهیونیزم اعلام نمودند.
آن رهبر فرزانه فرمودند : اهانت به مقدسات شیعه و سنی خط قرمز نظام است و هیچ کس چه شیعه و چه سنی حق ندارد با غفلت یا از روی تعصب این خط قرمز را نادیده بگیرد و خواسته و یا ناخواسته به بهترین ابزار دشمن تبدیل شود.
هر کس وحدت ملی را به بهانه های مذهبی ازجمله طرفداری از شیعه و سنی خدشه دار کند چه شیعه باشد و چه سنی مزدور دشمن و دشمن اسلام است چه بداند و چه نداند.
4 ـ استکبارستیزی
استکبارستیزی از برجسته ترین محکمات در اندیشه و رفتار امام است و امام در پیامها و سخنرانی های خود خطر استکبار را به مسلمانان اعلام می نمایند. امام آمریکا را دشمن مسلمانان می داند و با قاطعیت در مقابل توطئه آنان می ایستد و در اوج قدرت درباره آمریکا و تحریکات مزدورانه آنها علیه ایران اسلامی اعلام می دارد : «آمریکا هیچ غلطی نمی تواند بکند» امام با عظمت و ابهت خود که ریشه در اندیشه و عمل فرد مسلمان دارد و برگرفته از قرآن کریم می باشد ابهت و عظمت پوشالی شیاطین بزرگ مثل آمریکا را در مقابل ملتهای مسلمان می شکند و با قاطعیت و بدون ترس به مبارزه با استکبار می پردازد و روز 13 آبان را به عنوان روز ملی مبارزه با استکبار اعلام می کند تا عاملی برای فرهنگ سازی و گسترش این اندیشه در جوامع اسلامی خصوصا ایران باشد.
آنچه که از این سیره و اندیشه امام قابل الگوست اینکه مسئولان نظام با افتخار به این سیره عمل کنند و هیچ گونه ارعاب و وحشتی در مقابل استکبار نداشته باشند و بدانند که مردم به استعمارگری و استکباری بودن رفتارهای قدرتهای بزرگ باور دارند و انقلاب خود را عامل نجات از استعمار می دانند لذا از طرحها و برنامه های ضداستکباری دولتها و مسئولین حمایت می نمایند.
5 ـ حمایت از ملت‌های مظلوم
در اندیشه امام آزادی و رهایی منحصر به ملت ایران نیست و امام به دنبال استقلال ملتها و نجات آنان از یوغ استعمار است امام از ابتدای نهضت خود به دفاع از مظلومین خصوصا ملت مظلوم فلسطین می پردازد و با اندیشه های الحادی سران عرب که به دنبال اضمحلال آرمان فلسطین و تقدیم آن به سران ارتجاع و اسرائیل هستند مخالف است.
امام بعد از پیروزی انقلاب برای دفاع از ملت مظلوم فلسطین جمعه آخرماه مبارک رمضان را روز جهانی قدس اعلام می نماید و برای آگاهی بخشیدن به ملتهای مسلمان اعلام می کند که اگر یک سطل آب بر اسرائیل بریزند اسرائیل را آب خواهد برد.
اصولا تشکیل دولت اسرائیل در خاورمیانه و قبله گاه اول مسلمانان طرحی استعماری بود که از فرصت غفلت مسلمانان و تفرقه کشورهای اسلامی بوجود آمد. لذا همه مسلمانان با درایت و تدبیر رهبران جامعه اسلامی خصوصا الگوگیری از سیره امام باید از حقوق ملت مظلوم فلسطین دفاع نمایند.
6 ـ دفاع از محرومان و مستضعفان
دفاع از حقوق محرومان و مستضعفان و مبارزه با زراندوزان و زیاده خواهان یک برنامه حیاتی و محوری در اندیشه امام است امام به صراحت اعلام می نماید که : یک موی کوخ نشینان بر همه کاخ نشینان ترجیح دارد امام عبادتی را بالاتر از خدمت به محرومان سراغ نداشتند.
امام به همه مسئولان کشور خصوصا روسای سه قوه سفارش حال محرومان و آسیب دیدگان جامعه را می نمایند در حالی که در اندیشه امام گداپروری و تکدی گری ممنوع و تقبیح شده است اما برای حفظ کرامت انسانها و حیثیت و آبروی مومن که در روایات حرمت آن از کعبه والاتر است نهادهایی همچون کمیته امداد بنیاد مسکن و غیره را تشکیل می دهند که عامل فهمی در محرومیت زدایی است .
7 ـ اهمیت مردم و آراء آنان
امام خمینی نهضت اسلامی خود را براساس آموزه های دینی با تکیه بر حمایت مردم آغاز نمود و مردم در اندیشه آن امام نقشی اساسی دارند حکومت اسلامی مشروعیتش از اسلام اخذ می شود و مردم نقشی در مشروعیت بخشیدن به حکومت ندارند اما مردم نقش کلیدی و مهم در مقبولیت حکومت دارند و حکومت اسلامی مقبولیت خود را از جانب مردم و با پشتیبانی آنان اخذ می کند.
در اندیشه امام مردم از بنیادی ترین واژه ها و مفاهیم هستند به گونه ای که امام بعد از پیروزی انقلاب اسلامی آرا و نظریات مردم را در نحوه حکومت دخیل می دانند و با صراحت اعلام می کنند میزان رای مردم است و نوع حکومت را هم به آرا عمومی مردم واگذار می کنند حتی در اندیشه امام مردم با تعیین خبرگان نقش اساسی را در تعیین رهبر جامعه اسلامی دارند.
از طرفی هم رابطه امام با مردم رابطه ای بسیار صمیمی است آنگونه که در اوج عزت و اقتدار جامعه و رهبری ناشی از خود اعلام می کند اگر مردم به من خدمتگزار بگویند بهتر است که رهبر بگویند.
این دیدگاه امام و تفکر او بیانگر فلسفه وجودی دولت و حکومت اسلامی در خدمت رسانی به مردم است.
اینها نمونه ای از دیدگاهها و اندیشه آن امام بزرگوار بود که به اختصار بیان گردید.