مسکو و تصمیم درباره کره شمالی

آزمایش هسته ای و پس از آن آزمایش چند موشک میان و بلندبرد از سوی کره شمالی دوستان و دشمنان این کشور از جمله امریکا، اروپا، ژاپن، کره جنوبی از یک سو و چین و روسیه را از سوی دیگر به واکنش واداشت. روسیه که در ابتدا خواهان خویشتن داری در برابر اقدامات نظامی کره شمالی شده بود، در ادامه و با استمرار آزمایشات موشکی این کشور بر ضرورت واکنش مناسب علیه پیونگ یانگ از جمله صدور قطعنامه جدی علیه این کشور تأکید کرد. اما در عین حال، مقامات کرملین با درنظر داشت ملاحظات راهبردی و ژئوپولیتیکی خود در شبه جزیره کره مذاکره و راه حل دیپلماتیک را مناسب ترین و تنها راه کار حل مسئله کره شمالی عنوان کرده اند.
در همین راستا، شورای امنیت سازمان ملل متحد در حال تمهید قطعنامه ای است علیه فعالیت های هسته ای و موشکی کره شمالی است. اهمیت فعالیت های اخیر پیونگ یانگ به حدی بود که برخی مفسران سناریوهای مختلف حمله آمریکا و متحدانش به کره شمالی را متبادر کردند، و این در حالی است که کمتر کسی به این مسئله حتی فکر می کند امریکا به ماجراجویی جدیدی در نزدیکی مرزهای روسیه مبادرت کند. واقعیت آشکار این است که ایالات متحده، ژاپن و کره جنوبی پس از روی کار آمدن «لی میون باک» در سال 2008 برای از بین بردن کره شمالی متحد شده اند. امید بعضی ناظران به اینکه دولت باراک اوباما ابتکارات جدیدی در جهت حل و فصل دیپلماتیک این مسأله مطرح کند، برآورده نشده و پیونگ یانگ بر همین اساس ادعا می کند که سیاست کره ای اوباما، ادامه خط دولت بوش است.
هدف نهایی ایالات متحده، نه غیر هسته ای کردن شبه جزیره کره، بلکه ایجاد کره متحدی است که شریک ایالات متحده در امور جهانی باشد. به زبان ساده تر، کره شمالی باید از بین برود و به جای آن دولت متحد کره ایجاد شود که در عملیات پلیسی آمریکا در سراسر جهان نقش فرعی بازی کرده و در مرز روسیه و چین حکم تکیه گاه مهمی را برای حمایت از سیاست های واشنگتن داشته باشد. شخصیت های سیاسی و تحلیل گرانی که طرفدار مصمم گسترش ناتو به شرق بوده و در عین حال مقاومت پیونگ یانگ در برابر فشارهای آمریکا را محکوم می کنند، به این نکته توجه ندارند که در صورت از بین رفتن کره شمالی، در آینده نزدیک با ناتوی آسیایی نیز روبرو خواهیم شد که از ایالات متحده، ژاپن، کره متحد و استرالیا تشکیل خواهد شد (استرالیا در سال 2007 با ژاپن قرارداد همکاری نظامی امضا کرد ). در صورت شکل گیری این سناریو نیروهای آمریکایی که هم اکنون در قسمت جنوبی شبه جزیره مستقر هستند، به قسمت شمالی منتقل شده و در نزدیکی مرز 1400 کیلومتر با چین و مرز 17 کیلومتری با روسیه مستقر خواهند شد. طبیعی است که آنها هدف از این اقدام را جلوگیری از دستیابی تروریست ها به زرادخانه های هسته ای کره شمالی و برقراری ثبات در این منطق عنوان کنند،« و غیره خواهد بود، اما این تنها بهانه ای برای حضور بلندمدت در این منطقه است.
کارشناسان ستاد کل نیروهای مسلح روسیه بهتر از هر کسی می توانند عواقب نظامی - راهبردی تحقق این گزینه را برای امنیت روسیه و خاور دور تشریح کنند. اما به نظر می رسد تبعات این این تحول احتمالی حتی بدتر از از دست دادن جزایر کوریل خواهد بود که حرکت بلامانع زیردریایی های اتمی روسیه را به دریاهای آزاد تسهیل می کنند. اگر برای حل مسئله کره راه حل نظامی انتخاب شود، این اقدام برای روسیه، شبه جزیره کره و کل منطقه آسیای شرقی اثرات فاجعه باری به دنبال خواهد داشت. در کره جنوبی که مساحت آن حدود 99 هزار کیلومتر مربع است، 20 نیروگاه اتمی فعالیت می کنند و کافی است 5-4 عدد از این نیروگاه به وسیله بمب های متعارف هدف قرار گیرد تا تمام شبه جزیره کره برای زندگی انسانی نامناسب شود. ابر مسموم هسته ای یک ساعت بعد وارد آسمان منطقه پریموریه روسیه خواهد شد، اما بعید است که این آثار بیولوژیکی و زیست محیطی به سواحل آمریکا برسد.
تبعات سیاسی حمله نظامی احتمالی نیز بسیار جدی خواهد بود. با این ملاحظه، روسیه نباید در سیاست کره ای خود اشتباهات گذشته را تکرار کند. مسکو در نیمه اول دهه 1990 بیشتر از همه در تنبیه اقدامات نظامی پیونگ یانگ عجله داشت و حتی زودتر از واشنگتن مجازات های اقتصادی علیه کره شمالی را پیشنهاد کرد. با این وجود، کشورهای غربی مسکو را از مذاکرات درباره حل و فصل اولین بحران هسته ای کره شمالی در سال های 1994-1993 و توافقات KEDO در سال 1995 کنار گذاشتند. آمریکا و کره جنوبی نیازی به مشارکت روسیه در مذاکرات چهار جانبه سال 1996 نیز ندیدند. این وضعیت در مذاکرات شش جانبه نیز احتمال تکرار داشت که عمدتاً با موضع گیری کره شمالی، امکان شرکت روسیه در این مذاکرات فراهم شد. در سال های ابتدایی دهه 90 که مسکو روابط خود را با پیونگ یانگ به یک باره به هم زد، ناگهان متوجه شد که نه تنها پیونگ یانگ بلکه سئول، واشنگتن و توکیو شرکت روسیه را در این روند لازم نمی دانند.
به هر تقدیر، دو راه حل برای رفع مسئله موشکی و هسته ای کره شمالی وجود دارد. راه اول یعنی عملیات نظامی در عراق مورد آزمایش قرار گرفت. اما آیا روسیه مایل است در نزدیکی مرزهای خود شاهد چنین عملیاتی باشد؟ راه حل دوم، پیشنهاد بسته مشخص مشوق های اقتصادی به کره شمالی مانند بسته ای است که اتحادیه اروپا به ایران پیشنهاد کرد، است. ایالات متحد هرگز این گزینه را بررسی نکرده است، اما روسیه و چین باید ضمن مخالفت قاطع با هر گونه عملیات نظامی در مرزهای خود، بر این گزینه پای بفشارند. آنها باید ایالات متحده و ژاپن را به جست وجوی راه حل دیپلماتیک این مسئله دعوت کرده و هم زمان تلاش های دیپلماتیک خود را بر مجاب کردن بازگشت کره شمالی به میز مذاکرات متمرکز کره و از و گزینه سیاسی را تنها و آخرین راه برای حل مسئله کره اعلام کنند.