چالش‌های رویاروی آمریکا در عراق

محمدرضا سرمست
«دونالد رامسفلد» وزیر دفاع آمریکا دیروز به طور غیرمترقبه وارد بغداد شد. هدف اصلی سفر «مهندسی سیاسی ـ نظامی محیط ناامن عراق پس از تشکیل دولت و پارلمان دایمی»‌ است. با این وجود نحوهء تشکیل دولت نشان داد که هنوز عناصر مورد نظر آمریکا نظیر ایاد علاوی و سکولارها در درون دولت و حکومت جای محکمی ندارند و این شیعیان مذهبی هستند که نقش برتر را ایفا می‌کنند. واقعیت آن است که برتری جمعیتی شیعیان در عراق یک نقطهء ضعف برای آمریکا به شمار می‌رود زیرا در هر انتخاباتی، پیروزی شیعیان حتمی است و مهم‌تر آن که اکثریت شیعیان دارای گرایشات سیاسی ـ مذهبی هستند. آمریکا به ناچار این واقعیت که 60 تا 65 درصد جمعیت عراق شیعه است را پذیرفته است، اما در عین حال برای استحاله کردن این موضوع تلاش می‌کند. درواقع واشنگتن می‌داند که با واقعیت فوق و اکثریت بودن شیعیان در عراق نمی‌تواند مقابله کند بنابراین درصدد است به گونه‌ای بین شیعیان انشقاق و تفرقه ایجاد کرده و شیعیان لاییک و یا حتی شیعیان روحانی اما نزدیک به غرب را تقویت و شیعیان مستقل و یا نزدیک به ایران را تضعیف کند.
بنابراین آمریکا با وجود نتایج انتخابات اخیر و پیروزی شیعیان مذهبی تلاش کرد تا جریانات شیعه را به دو دسته کلی تقسیم کند: 1- شیعیانی که همسویی لازم را با آمریکا ندارند و باید حذف یا ایزوله و حاشیه‌نشین شوند (نظیر تلاش برای جلوگیری از نخست‌وزیری ابراهیم جعفری) 2- شیعیانی که داوطلبانه یا اجباری، ‌فعالیت در چارچوب «طرح‌های مهندسی سیاسی ساختار جدید قدرت در عراق» را پذیرفته‌اند که باید بر حسب نزدیکی به آمریکا درجه‌بندی شده و تقویت و حمایت شوند.
از طرف دیگر آمریکایی‌ها می‌دانند که تمام اعراب سنی از تضعیف نقش خود در حکومت عراق پس از سقوط صدام ناراضی هستند و واشنگتن برای آرام کردن مناطق سنی‌نشین درصدد مجبور کردن دولت جدید عراق به دادن سهم بیشتری به آن‌ها از جمله تعیین وزرای دولت است. اعراب سنی برخلاف شیعیان و کردها، از زمان تاسیس سلسلهء بنی‌عباس حاکم عراق بوده‌اند. از زمان تاسیس و ایجاد عراق جدید، این اعراب سنی بودند که بر اکثریت شیعه در عراق حاکم بوده‌اند. شیعه در مواردی اندک و کوتاه مدت نظیر حکومت آل بویه در 945 میلادی حاکم عراق بوده است. این در حالی است که حاکمیت سلاطین امپراتوری عثمانی نیز مانع از همسویی حکومت با اکثریت جمعیت یعنی شیعیان شد و حدود پنج قرن حاکمیت عثمانی‌ها باعث سلطهء سیاسی ترک‌ها و در کنار آن‌ها اعراب سنی بر عراق شد.
حتی تعیین حکومت عراق پس از استقلال به‌گونه‌ای بود که انگلیسی‌ها براساس قراداد سایکس ـ پیکو که با فرانسوی‌ها در مورد تقسیم مستعمرات امپراتوری عثمانی منعقد شده بود، بدون مشورت با عراقی‌ها، نظام پادشاهی عراق را برپایهء انتقال خانوادهء هاشمی از سوریه به عراق طراحی و اجرا کردند.
تداوم حکومت اعراب سنی در عراق تا سال 1958 از طریق نظام پادشاهی و پس از آن از طریق کودتاهای متعدد بود که آخرین آن‌ها را بعثی‌ها در سال 1968 طراحی و اجرا کردند.
اما حملهء آمریکا به عراق نه‌تنها باعث فروپاشی رژیم صدام‌حسین، بلکه باعث اضمحلال دولت سنی محور در عراق شد. درست به همین دلیل است که نه تنها اعراب سنی طرفدار صدام بلکه برخی از اعراب سنی مخالف صدام نیز با عملکرد آمریکا در عراق مخالف هستند و رامسفلد نیز اکنون درصدد است با مجبور کردن شیعیان به نادیده گرفتن نتایج انتخابات، سهمی بیش از استحقاق انتخاباتی اعراب سنی به آن‌ها واگذار کنند.
در همین چارچوب انتظار می‌رود رامسفلد در دیدارها و مذاکرات خود در بغداد در مورد نحوهء تعیین وزرا و به طور خاص در مورد تعیین وزیر دفاع، وزیر مشاور در امور امنیت ملی، رییس ستاد مشترک و روءسای سرویس‌های امنیتی و اطلاعاتی عراق فشار سنگینی را بر جواد مالکی نخست‌وزیر جدید و سایر سران حکومت عراق وارد کند.