استراتژى‌هاى جودو در سیاست

امیر محبیان
از مقایسه روشهاى رقابت در رشته‌هاى مختلف درسهاى بسیارى مى‌توان گرفت. بعضى از پژوهشگران از اینگونه مقایسه‌ها درس آموزى کرده و حتى استراتژى‌هاى نوینى را براى پیروزى در رقابتها یافته‌اند.
یکى از این موارد؛ استراتژى جودویى (JUDO STRATEGY) است که روشى براى رقابت با حریفان قدرتمندتر به شمار مى‌رود و بر مهارت، بیش از بزرگى و قدرت تاکید مى‌کند.
این استراتژى براى اولین بار در سال 2002 در نشریه= BUSINESS STRATEGY REVIEW BSR توسط DAVID B YOFFIE و MARY KWAK مطرح گشت.
البته گفته مى‌شود قبل از توسعه استراتژى جودویی، مفهومى به نام اقتصاد جودویى مطرح گشت که حداقل 20 سال از موضوعهاى مهم در جهان اقتصاد بوده است. جودیس جلمن و استیون سالوپ، دو اقتصاد دانى بودند که واژه اقتصاد جودویى را ابداع کردند اقتصاد جودویى راهبردى است که به یک شرکت اجازه مى‌دهد که از رقیب بزرگتر به عنوان مزیت براى خود بهره بگیرد.
تفکر اصلى پشت این راهبرد- تبدیل قدرت رقیب به نقطه ضعف- است که اساسا روشى بسیار جذاب است.
در این روش بر خلاف شیوه‌هاى رقابت رو در رو که اصولا باب طبع رقباى بزرگ و قوى است از هر گونه درگیرى مستقیم خوددارى مى‌شود و در مقابل بر خلاقیت فردى و سرعت عمل تاکید مى‌کنند.
همانگونه که در ورزش جودو با تسلط بر 3 اصل حرکت، تعادل و قدرت اهرمى مى‌توان بر رقباى قدرتمند غلبه کرد، در استراتژى جودویى هم با اتکا بر این سه اصل عمل مى‌شود.
بى‌گمان در سیاست حتى مفیدتر و عملى تر از اقتصاد مى‌توان از استراتژى جودویى بهره گرفت. استراتژى جودویى از 10 تکنیک به هم پیوسته تشکیل مى‌شود.
الف- حرکت، قدرت است
استراتژى جودویى همانند ورزش جودو، با حرکت شروع مى‌شود. همانگونه که در جودو فرد مى‌کوشد با جلوگیرى از حمله و ترک رقیب عملا مانع از آن شود که رقیب بتواند از نقاط قدرت خود بهره گیرد اما به محض آن که اندکى از رقیب خود جلو افتاد به سرعت از موقعیت استفاده کرده و با حملات پى در پى کار را به نفع خود به پایان مى‌رساند جودو کار خوب نظیر سیاستمدار خبره مى‌داند، آنگاه که نوبت ضربه زدن به رقیب شد سستى و کندى مرگبار خواهد بود.
تکنیک شماره 1- فن سگ خانگى کوچک :(PUPPY DOG PLOY)
در هر نوع رقابت، هدف اول شما باید آن باشد که در میدان بمانید و به راحتى حذف نشوید لذا تا زمانى که به اندازه کافى بزرگ نشده‌اید یا آمادگى رقابت جدى را ندارید سعى کنید در حاشیه مانده و منتظر زمانى شوید که نوبت حرکت شما برسد. اما این به معناى ناپدید شدن از صحنه نیست؛ هم در صحنه بمانید و گاهى براى آن که شما را باور کنند حرکتى کنید که هم خلاف جریان غالب باشد و هم شما را هم شما به درگیرى ناخواسته نکشاند. به عبارتى بگذارید رقباى قدرتمند و خود نماى شما به اندازه کافى با هم درگیر شده وانرژى خود را به هرز ببرند در این زمان منتظر باشید؛ به دیوار تکیه دهید و با چشمان باز منتظر لحظه و زمان مناسب خود شوید.
تکنیک شماره 2- محیط شناسى و فرصت‌سنجی:
در گام نخست (تکنیک سگ خانگی) شما دفاع مى‌کنید و منتظر زمان مناسب مى‌شوید ولى در همان زمان که چرخش اوضاع، شما را در شرایط جدید و مناسب قرار داد؛ باید نقاط قوت رقیب را خوب بشناسید ودریابید که در صورت هشیارى مى‌توان نقاط قوت رقیب را به نقاط ضعف او مبدل ساخت.
تکنیک شماره 3- حرکات سریع پى در پى نهایی:
با شناسایى دقیق استراتژى رقیب؛ حفظ خود وانرژى باید بتوان در لحظه مناسب با ورود آوردن ضربات پى در پى پیروزى را در یک رقابت هوشمندانه از آن خود کرد.
ب. تعادل خود را حفظ کنید و تعادل رقیب را برهم زنید:
مى‌گویند؛ در آغاز مسابقه جودو، هر بازیکن براى اینکه یقه یا آستین حریف را بگیرد و با این هدف که بتواند حریف را در یک موقعیت بى‌تعادلى هل دهد با حریف مبارزه مى‌کند. در این اثناء طرف مقابل باید از یک قانون ساده که بر خلاف شم درونى اوست پیروى کند؛ به جاى اینکه مقاومت کند باید نیرویى را که باعث موفقیت حریفش مى‌شود، ضعیف کند. به جاى اینکه نیروهاى همسان را علیه یکدیگر اعمال کند، وقتى کشیده مى‌شود هل دهد و وقتى هل داده مى‌شود حریف را بکشد. کسانى که جودو کار مى‌کنند یاد مى‌گیرند توانایى‌هایشان و تعادلشان را به وسیله بى‌اثر کردن حرکات حریف حفظ کنند، سپس از حرکات بدن حریف براى غلبه بر وى استفاده مى‌کنند.
تکنیک شماره 4- بچسب به حریف:
در این روش توصیه مى‌شود با چسبیدن به حریف، زودتر از اینکه او اقدام به این کار کند در رقابت و مبارزه پیشدستى کنید؛ در این حالت مى توانید روابطى را با رقباى کنونى و یا رقباى آینده به وجود آورید که فضاى مانور آنها را محدود کند و یا به شما اجازه دهد از آنها بهره ببرید. هر دو این کارها توانایى آنها براى حمله به شما را در آینده کاهش مى‌دهد. راههاى بسیارى براى چسبیدن به حریف وجود دارد. اگر مى‌خواهید که از نبرد در آینده جلوگیرى کنید، با رقباى آینده‌تان شریک شوید.
تکنیک شماره 5- از مقابله به مثل خوددارى کنید:
گاهى اوقات با چسبیدن به حریف مى‌توانید انگیزه‌هایش را براى یک نبرد رودررو کاملا تغییر دهید. حفظ تعادل خود نوعى مبارزه است.
در برابر این حس که شما را ترغیب به نبرد تلافى جویانه کند، مقاومت کنید.
تکنیک شماره 6- وقتى توسط حریف کشیده مى‌شوید، وى را هل دهید:
چسبیدن به حریف و جلوگیرى از مقابله به مثل او به شما کمک مى‌کند احتمال حمله و یا تاثیر آن را به حداقل برسانید. فن هل‌دادن رقیب در حین کشیده‌شدن، در واقع به شما کمک مى‌کند که نیرو و یا حرکات بدن رقیب را به سود خود به کار برید و یک قدم جلو بیفتید. ایده تعادل اساسا ساده است، وقتى کشیده مى‌شوید: هل دهید؛ از مومنتوم رقیب استفاده کنید و با هل‌دادن او تعادلش را برهم بزنید. در سیاست گاهى مواقع درست آن زمان که رقیب به شما نیرو وارد مى‌کند قادرید با یک حرکت تهاجمى حساب‌شده در زمانى که گمان ندارد تعادل او را برهم زنید.
تکنیک شماره 7- افتادن بدون خطر را تمرین کنید:
در جودو، «یوکمی» تکنیک‌افتادن بى‌خطر است و پیرامون آن نوشته‌اند: «یوکمى به میزان بسیار اندکى باعث کاهش برترى شخصى که مى‌افتد نسبت به حریف مى‌شود که در واقع هدف آن برگشت موثرتر شخص به مبارزه است. به عبارت دیگر، شما در یک باخت موقت و زودگذر به میل خود تسلیم حرکات رقیبتان مى‌شوید، به جاى اینکه مقاومت کنید و این ریسک را کرده و کنترل خود را از دست بدهید.»
به عبارت بهتر؛ گاهى باخت حساب‌شده اما با هزینه کم به صورتى که انرژى شما را نابود نکرده و امکان بقا در میدان و بازگشت را به شما بدهد بهتر از مقاومت بى‌جهتى است که شما را خرد گردانده و شما را از میدان خارج گرداند.
ج: از اهرم‌ها سود ببرید
بهره‌گیرى از حرکت و عنصر تعادل براى فرد فرصت ایجاد مى‌کند و او را بر پاى نگه مى‌دارد ولى لزوما این به معناى پیروزى نیست. یک استاد قدیمى جودو گفته است: «اینکه شخصى در مسابقه جودو نمى‌افتد به این معنى است که آن شخص مغلوب نشده است، اما این به معنى پیروز شدن هم نیست.» با جلوگیرى از افتادن فرصتى در اختیار فرد قرار مى‌گیرد اما براى آنکه پیروزى کامل شود رقیب باید شکست خورد و بر زمین افتد. در عرصه سیاست هم جامعه باید پیروزى فردى بر فرد دیگر یا جناحى بر جناح دیگر را با نشانگان خاص آن درک کنند. در اینجا بحث اهرم و روش‌هاى بهره‌گیرى از آن مطرح مى‌شود.
تکنیک شماره 8- بهره‌گیرى از امتیازات رقیب به عنوان ضعف:
اما بزرگترین امتیازات رقیب مى‌تواند غالبا تبدیل به بزرگترین ضعفهایش شود؛ فقط باید با بصیرت با آن روبه‌رو شد.
تکنیک شماره 9- شرکاى رقیبتان را تقویت کنید: با شناخت دسته‌بندى‌هاى جریان رقیب و با تقویت بعضى از آنها عملا توازن درون جریان رقیب را برهم بزنید.
تکنیک شماره 10- رقباى دیگر رقیبتان را تقویت کنید:
یک جریان یا خط سیاسى داراى رقیب‌هاى متعددى است به عبارت بهتر شما تنها رقیب جریان مقابل خود نیستید. رقباى دیگر رقیبتان را تا حدى که در صورت پیروزى دشمن خطرناک شما نشود تقویت کنید.
در پایان نباید فراموش کرد که در چالش‌هاى بین‌المللى آگاهى و بهره‌گیرى از متدهاى رقابت قادر است کمک فراوانى به دیپلمات‌هاى ما کند و با کمترین هزینه پیروزى‌هاى چشمگیرى به ارمغان آورد از همین روى آگاهى از استراتژى‌هاى رقابت از اهمیت بسیارى برخوردار است.