ترکیه در برزخ اتحادیه اروپا

اکنون زمان مناسبى است که 25کشور عضو اتحادیه اروپا و نیز رهبران 70میلیون شهروند ترکیه به دقت به این مسأله بیندیشند که آیا متوقف ساختن و ناکام کردن تلاش هاى ترکیه براى پیوستن به اتحادیه اروپا عاقلانه است یا نه؟
دولت غرب گراى ترکیه و اکثریت رهبران تجارى سکولار و نیز ارتش غربى شده این کشور خود را متعهد به پیوستن به اتحادیه اروپا مى دانند. اما پس از زمزمه هاى اخیر مبنى بر امتناع این اتحادیه از پذیرفتن اعضاى جدید، اغلب سیاستمداران ترکیه و به ویژه آنان که طى سالیان دراز خواهان عضویت در اتحادیه بودند، اکنون درباره تحقق این خواسته دچار تردید شده اند.
ملاحظات استراتژیک و موضوعات حقوق بشر به نفع ترکیه است. این کشور با وجودى که همه پیش شرط ها را پذیرفته و اجرا کرده است، هنوز با یک مانع بزرگ مواجه است. اینک که وزراى اتحادیه اروپا روند پیشرفت در پذیرش اعضاى جدید را از 24اکتبر تا 8 نوامبر متوقف کرده اند، فرصت خوبى فراهم آمده است تا تصمیم گیرندگان آراى مخالفان و موافقان عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا را مورد بازنگرى قرار دهند.
موافقان عضویت ترکیه بر این باورند که قوانین اتحادیه اروپا باعث ثبات در ساختار سیاسى و اقتصادى ترکیه مى شود اما صداى مخالفان عضویت این کشور، روزبه روز بلندتر مى شود و پیش از این، چنین چیزى سابقه نداشته است. در سال 1959فرانسه از دولت ترکیه دعوت کرد تا به عنوان عضو ناظر به جامعه اقتصاد اروپایى (EEC) ملحق شود و این الحاق در سال 1963محقق شد. امروز، نیکولاسارکوزى و سگولن رویال، دو کاندیداى پیشرو در انتخابات ریاست جمهورى فرانسه در آوریل 2007 و همچنین برخى از سیاستمداران بلندپایه اتریش تمایلى به عضویت کامل ترکیه در اتحادیه اروپا ندارند اما خواهان نوعى روابط سودمند با این کشور هستند.
ترکیه از سال 1987که درخواست عضویت کامل در جامعه اروپایى سابق را داده، تا به امروز پشت در اتحادیه اروپا مانده است. براى بیش از یک دهه، درخواست این کشور با امتناع اروپایى ها روبرو مى شد و آن عمدتاً به دلیل روابط ضعیف ترکیه با یونان، به ویژه به دلیل اشغال شمال قبرس از سوى ترکیه بود.
در دهه ،1990ترکیه درباره یک اتحاد گمرکى با اتحادیه اروپا به توافق رسید و بسیارى از تعرفه هاى تجارى با کشورهاى اتحادیه لغو شد. روند کاندیداتورى ترکیه در سال 2002با روى کارآمدن حزب اسلام گراى عدالت و توسعه (AKP) تسریع شد. این حزب در واقع گرایش بسیارى به سوى اروپا دارد و از زمانى که قدرت را در دست گرفته، اصلاحات فراوانى براى پیوستن به اتحادیه اروپا انجام داده است.
در همین راستا، رجب طیب اردوغان نخست وزیر ترکیه تلاش هاى زیادى براى لغو مجازات اعدام، لغو شکنجه و اعطاى حقوق بیشتر به اقلیت کرد ترکیه انجام داده است. امروز، حمایت از پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپا کم شده و به کمتر از 50درصد تنزل یافته است. اتریش با یادآورى یورش عثمانى ها به اروپاى غربى که طى آن این کشور آماج حمله ترک ها قرار گرفت، با پیوستن ترکیه چندان موافق نیست. از سوى دیگر، پاره اى از تحلیلگران به علت آنکه 8/99درصد جمعیت ترکیه را مسلمانان تشکیل مى دهند، با پیوستن آن به اتحادیه اروپا موافق نیستند. آنان مى گویند که این اتحادیه یک «باشگاه مسیحى» است و حتى خود ترک ها و سایر مسلمانان آن را بیشتر یک اتحادیه مسیحى مى دانند. همچنین نگرانى هاى گسترده اى در مورد مهاجرت ترک ها به اتحادیه اروپا وجود دارد.
دلیل دیگر براى مخالفت ها این است که تنها 3درصد از خاک ترکیه در محدوده جغرافیایى اروپا واقع است و این موضوع بحث هاى بسیارى را درباره اینکه مرزهاى واقعى اتحادیه اروپا باید تا کجا امتداد یابد برانگیخته است. منتقدان اروپایى اقدام دولت ترکیه در مورد تعطیلى روزنامه هایى که با سیاست هاى دولت مخالف هستند را محکوم مى کنند. آنان همچنین از پیگرد نویسندگان و روشنفکران در ترکیه انتقاد کرده اند.
بمب گذارى هاى حزب چپ کارگران کرد ترکیه (PKK) نیز از موضوعات دیگرى است که روزبه روز بر دامنه آن افزوده مى شود. در این میان قبرس مسأله کلیدى است. اتحادیه اروپا از ترکیه خواسته است جمهورى قبرس را که توسط یونانى هاى این جزیره اداره مى شود به رسمیت شناخته و بنادر و فرودگاه هاى خود را براى هواپیماها و کشتى هاى بخش یونانى نشین قبرس بگشاید. اما ترکیه و دولت ترکى شمال قبرس که تنها از سوى ترکیه به رسمیت شناخته شده، با این امر مخالفت کرده اند. آنان خواسته اند که اتحادیه اروپا قبل از هر چیزى تحریم ها علیه بخش ترک نشین قبرس را لغو کند و کمک هاى اقتصادى وعده داده شده را ارسال نماید. اما اتحادیه اروپا و جامعه بین الملل با این مسأله مخالفند و بر این باورند که رفع این تحریم ها به مثابه شناسایى دوفاکتوى رژیم شمال قبرس خواهد بود. دولت یونان به رغم مخالفت مردم این کشور، از عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا قویاً حمایت مى کند و قصد دارد از این طریق روابط خود را با ترکیه تقویت سازد. یوشکا فیشر وزیر خارجه سابق آلمان نیز از عضویت ترکیه حمایت کرده است. او در مقاله اى که 27سپتامبر در یک روزنامه آلمانى منتشر ساخت چنین استدلال کرد که ترکیه به عنوان یک کشور مدرن مسلمان در اتحادیه اروپا مى تواند پلى میان اسلام و اروپا باشد و بدین ترتیب منافع اتحادیه در خارج از حوزه اقتصادى اروپا گسترش خواهد یافت. علاوه بر این، به کمک ترکیه مى توان خشونت ها و افراط گرایى اسلامى را محدود کرد.
بسیارى از تحلیلگران معتقدند که اتحادیه اروپا باید در ماه نوامبر به ترکیه اطمینان دهد که به این اتحادیه تعلق دارد. روند عضویت ترکیه هرچند هم که طولانى باشد اگر با هدف عضویت کامل این کشور باشد مى تواند تأثیر بسیارى در ثبات خاورمیانه به عنوان همسایه ترکیه داشته باشد.