انقلاب آرام سیاسى در نیکاراگوئه

مردم نیکاراگوئه امروز رئیس جمهورى جدید خود را انتخاب خواهند کرد. «دانیل اورتگا» رهبر ساندنیست ها و رئیس جمهورى پیشین نیکاراگوئه که در سه دور قبلى این انتخابات شکست خورده است ، پیشاپیش دیگر کاندیداها قرار گرفته است و ناظران سیاسى معتقدند که طى چندروز آینده شاهد بازگشت پیروزمندانه او خواهیم بود. منتقدان آمریکایى «اورتگا» در روزهاى اخیر سعى کرده اند ارتباطات احتمالى «اورتگا» با «هوگو چاوز»، رئیس جمهورى ونزوئلا، کسى که از مخالفان دولت بوش به شمار مى آید، را بررسى کنند و وى را با «چاوز» در یک ردیف قرار دهند. هرچند «اورتگا» در سخنرانى هاى انتخاباتى خود هربار بر موضع ضدسرمایه دارى خود تأکید کرده است اما در طول این مدت همواره سعى کرده از اعلام نظر صریح خود درباره آمریکا و خط مشى احتمالى آینده اش پرهیز کند. اهمیت ماجرا زمانى بیشتر مى شود که بدانیم به اعتقاد کارشناسان سیاسى توافقات دو حزب اصلى نیکاراگوئه سرنوشت انتخابات را تعیین مى کنند. اما چنین توافقى مى تواند تأثیرى منفى بر چرخش امور سیاسى نیکاراگوئه اى ها در سال هایى که مى آید، داشته باشد.
ساندنیست‌ها کیستند؟
«جبهه آزادى بخش ملى ساندنیست » (FSLN) چپ گراترین حزب سیاسى نیکاراگوئه است. نام این حزب از نام انقلابى معروفى به نام «آگوستو سزار ساندینو» گرفته شده است. کسى که مبارزه هاى چریکى نیکاراگوئه در دهه 1930علیه اشغال این کشور به دست آمریکا را رهبرى مى کرد. در سال 1979زمانى که این حزب با انتخاب «دانیل اورتگا» به عنوان ریاست جمهورى بر روى کار آمد، یک سرى معادلات حزبى را در نظر گرفت و بلافاصله با کوباى «فیدل کاسترو» و اتحاد جماهیر شوروى همپیمان شد و اکثر صنایع نیکاراگوئه را ملى اعلام کرد. اما ساندنیست ها بعداز انتخابات 1990با رأى مردم از دور بازى هاى سیاسى به عنوان حزب اول کشور خارج شدند و در جایگاه دوم احزاب نیکاراگوئه بعداز حزب لیبرال قرار گرفتند. ساندنیست ها در انتخابات ریاست جمهورى سال هاى 1990، 1996و 2001بازهم بخت خود را با کاندیدکردن «دانیل اورتگا» آزمودند، اما هربار با دستان خالى از عرصه انتخابات خارج شدند.
در سال 2001«اورتگا» و «آرنولدو اله مان» ، رئیس جمهور وقت و عضو فعال حزب لیبرال ، طرحى سیاسى تحت عنوان elpacto را پى ریزى کردند که برمبناى این توافق نامه جایگاه پارلمانى نوینى مى یافتند که از پیگردهاى قانونى مصون مى ماندند. این توافق نامه همچنین موجب مى شد دو حزب متحد شوند و از نفوذ بیشترى در سازمان هاى سیاسى نیکاراگوئه برخوردار شوند. مفسران سیاسى مى گویند، توافق نامه elpacto دادگاه عالى نیکاراگوئه را ضعیف کرده است و باعث شده «دانیل اورتگا» بتواند شوراى عالى انتخابات این کشور را با خود همراه سازد. «ادواردو مونته آلگرا» دیگر کاندیداى ریاست جمهورى این دوره از انتخابات درباره توافق نامه elpacto مى گوید: « این توافق نامه ظاهرى دموکراسى وار دارد اما در واقع از درون دموکراسى را ذره ذره نابود مى کند.»
نقش آمریکا در سیاست نیکاراگوئه
آمریکا سابقه اى به درازاى یک قرن مداخله جویى در سیاست نیکاراگوئه دارد. روابط دو کشور در یک قرن اخیر همواره تیره بوده است اما از سال 1979که ساندنیست هاى تحت رهبرى اورتگا قدرت را به دست گرفتند و کشورى قدرت مدار را پى ریزى کردند، این روابط تیره تر شده است. واکنش دولت «رونالد ریگان» به حزب حاکم نیکاراگوئه، حمایت چندمیلیون دلارى از شورشیان مخالف ساندنیست ها بود. روابط آمریکا و نیکاراگوئه از سال 1990که ساندنیست ها حاکمیت خود بر نیکاراگوئه را از دست دادند، به بهبودى گرایید. طورى که در سال 2005نیکاراگوئه توانست توافق نامه تجارت آزاد آمریکاى مرکزى را به امضا رساند.
آمریکا رودرروى اورتگا
دولت آمریکا در یک سال اخیر همواره از منتقدان آشکار «دانیل اورتگا» بوده است. سفیر آمریکا در نیکاراگوئه، «پل تریولى» آوریل امسال نامه اى به رهبر حزب محافظه کار نیکاراگوئه نوشت و از آنها خواست از یک کاندیداى خاص حمایت کنند، و سپس از سوى ناظران انتخابات به دخالت در امور داخلى نیکاراگوئه متهم شد، در یکى از مصاحبه هاى خود، «اورتگا» را ببرى نامید که راه راه هایش هرگز عوض نمى شوند و دیدگاه آمریکایى خود را درباره انتخاب احتمالى «اورتگا» در انتخابات ریاست جمهورى چنین ابراز داشت : چنانچه «اورتگا» در انتخابات برنده شود، مقدمه اى خواهد بود براى پیاده شدن سیاست مدل «چاوزى» در نیکاراگوئه.
«مایکل شیفتر»، دستیار رئیس جمهورى در مذاکرات داخلى آمریکا نیز مى گوید: «برخى سیاستمداران طورى برخورد مى کنند که باعث تعجب مى شوند که آیا این افراد نیکاراگوئه را کشورى مقتدر مى دانند. «استفان کینزر» خبرنگار قدیمى بخش بین الملل روزنامه نیویورک تایمز و نویسنده کتاب «سرنگونى: صدسال سیاست آمریکا در تغییر رژیم ها از هائیتى تا عراق» نیز معتقد است که بازیگران عرصه سیاست دوره ریگان هنوز هم در دولت فعلى آمریکا گوش کشیده اند تا در تجهیزات و لوازم سیاست خارجى آمریکا ، روندى را در پیش گیرند که در آن موضوع شورشى هاى ضدانقلاب نیکاراگوئه موضوعى بزرگ و پراهمیت است.
اما دیگران معتقدند نگرانى ها بابت پیروزى ساندنیست ها و اینکه چه عواقبى در نیکاراگوئه خواهدداشت، امرى طبیعى است.
«اریک فرانس ورث» دستیار رئیس جمهور در مجلس که از تجارت آزاد در منطقه حمایت مى کند، مى گوید: هر کلمه بیانیه هاى آمریکا درباره نیکاراگوئه درشت نمایى است.
اما در عین حال معتقد هم هست که آمریکا باید مراقب ظاهر شدن قدرت برتر در این کشور باشد.
نقش دیگر کشورها در سیاست نیکاراگوئه
«هوگو چاوز» ریاست جمهورى ونزوئلا، بزرگترین حامى ساندنیست ها و در رأس آنان «دانیل اورتگا» است. او در حرکتى نمایانگر حمایت از ساندنیست ها براى مقامهاى ساندنیست نیکاراگوئه مقدار زیادى کودشیمیایى فرستاد. حرکتى که روزنامه la prensa چاپ نیکاراگوئه با جمله اى طنزگونه درباره آن اظهارداشت: حالا آراى ساندنیست ها بهتر رشد مى کند.
«چاوز» در ماه آوریل نیز یک قرارداد نفتى با شوراى حاکمان ونزوئلا امضا کرد که مطابق آن موظف مى شدند پیش ازانتخابات نفت را مستقیماً براى مقامات ساندنیست بفرستند.
کاندیداهاى این دوره از انتخابات
دانیل اورتگا: «دانیل اورتگا» کاندیداى ساندنیست ها تاکنون طبق نظرسنجى هاى انجام شده در کاستاریکا 34درصد آرا را به خود اختصاص داده است.
وى در سخنرانى هاى انتخاباتى خود داعیه صلح و آشتى دارد. «اورتگا» براى حصول موفقیت و محکم کردن جایگاه خویش بناى اتحاد را با دشمن دیرینه اش «جیمى مورالس کارازو» ریخته است.
درحوزه مسائل اجتماعى او بشدت با سقط جنین (که پیش از این از آن حمایت مى کرد) مخالفت ورزیده است.
«اورتگا» در یک حرکت غافلگیرکننده از کلیساى جامع رم بابت تمردهاى دینى اش در طول مدت جنگ که افکار ساندنیستى شدید داشت، عذرخواهى کرده است.
وى همچنین در یکى از سخنرانى هاى انتخاباتى اش مدعى شد با قدرت تمام در برابر «سرمایه دارى افسارگسیخته» خواهدایستاد و آن را «رام» خواهدکرد. او در طول این سخنرانى ها همواره از دولت محافظه کار نیکاراگوئه که درطى شش سال گذشته سکان رهبرى این کشور را به دست داشته، انتقاد کرده است. اما خود در کمال سیاستمدارى به ندرت در قبال آمریکا واکنش نشان داده و کمتر نام این کشور را در سخنرانى هاى خود به کار مى برد. مفسران سیاسى مى گویند مانورها و پیمان هاى پیش انتخاباتى «اورتگا» با رقیبان اش کاملاً حساب شده و زیرکانه است.
«شیفتر» مى گوید: اورتگا، رندانه است و براى رسیدن به قدرت تمام تلاش خود را به کار مى گیرد و مى خواهد دیگر بار آن را به چنگ بیاورد.
خوزه ریزو: وى در زمان ریاست جمهورى «اله مان» معاون رئیس جمهور بود و کاندیداى حزب لیبرال به شمار مى آید. بزرگترین عاملى که مى تواند باعث شکست انتخاباتى وى شود، سرخوردگى اش بابت کارکردن با «اله مان» است. زیرا «آرنولدو اله مان» در سال 2002متهم به کلاهبردارى و اختلاس در طول دوران ریاست جمهورى اش (1996 تا 2001) شد و پس از برگزارى یک سلسله دادگاه به 20سال زندان محکوم گردید.
ادواردومونته آلگرا: وى از اعضاى فعال اتحادیه لیبرال ملى نیکاراگوئه است. حزبى که از حزب لیبرال انشعاب کرده است.
پیش بینى مى شود «مونته آلگرا» رتبه دوم انتخابات را به دست بیاورد. چیزى که چندان خوشایند آمریکا که ترجیح مى دهد «مونته آلگرا» به عنوان ریاست جمهورى این دوره انتخاب شود، نیست. او در کارنامه سیاسى خود، سابقه کار در سمت وزیر امور خارجه و وزیر اموردارایى را دارد.
«مونته آلگرا» در مسائل اقتصادى پیرو نئولیبرالیسم است. در حالى که منتقدان مى گویند سه ریاست جمهورى قبلى چنین مدل اقتصادى را کارآمد ندیده اند.
اما به تعبیر «فرانس ورث» هم «مونته آلگرا» و هم دیگر کاندیداى مخالف یعنى «ادموندو جارکووین» مصمم هستند تا به این دوره سخت پایان دهند و سازمانى را پى ریزى کنند که مى تواند گام هایى مثبت براى آنها به شمار آید.
ادموندو جارکووین: یک اقتصاددان که پیش از این یکى از اعضاى حزب ساندنیست بود. او در حال حاضر از این حزب به حزب جنبش ساندنیست هاى اصولگرا انشعاب کرده است. او نیز مثل «مونته آلگرا» قصد پاکسازى فساد ناشى از توافق نامه el pacto را دارد. جنبش ساندنیست هاى اصولگرا توسط «هرتى لویتس» رهبرى مى شد. اما با مرگ ناگهانى وى در ماه جولاى، رهبران حزب «جارکووین» را به جاى او برگزیدند.
اصول موردتوجه دراین انتخابات
فقر: نیکاراگوئه دومین کشور فقیر منطقه پس از هائیتى است. این کشور توانسته با وجود اصلاحات اقتصادى، بین سال هاى 1998تا 2001خط فقر را کاهش دهد و درحالى که 50درصد مردم در سال 1998زیرخط فقر زندگى مى کردند، این رقم را به 46درصد تنزل بخشد.
این آمارى است که بانک جهانى نیز بر آن صحه گذارده است.
منابع مطلع اقتصادى پیشگویى مى کنند که رشد اقتصادى در نیکاراگوئه - که در سال 2005رشدى 4درصدى را نشان مى داد - امسال 5/2 درصد کاهش خواهدداشت.
«فرانس ورث» معتقد است این شرایط اقتصادى خردکننده است و اضافه مى کند که کشاکش قدرت جلوى هرگونه فعالیت مثبت در زمینه بازسازى اقتصادى و ازمیان برداشتن فقر در نیکاراگوئه را مى گیرد.
فساد: «شیفتر» معتقداست در نتیجه کشاکش و نزاع قدرت و مشهودترین نتیجه آن یعنى توافق نامه elpacto عموم مردم دیگر نسبت به هردو حزب سیاسى حاکم دچار بدبینى شدید شده اند و علاقه اى به آنها نشان نمى دهند. فرانس ورث هم مى گوید: «هیچ کس از این قضیه مستثنى نیست.» و اضافه مى کند که این توافقنامه باعث شده است تنها شاهد چرخش نوبه اى قدرت در میان احزاب باشیم. در این بین تشکل هاى سیاسى «عوض مى شوند، تغییر مى کنند و دامنه علاقه مندى هاى فردى کاندیداها به احزاب دچار نوسان مى شود.»
یک انتخابات آزاد و منصفانه؟
مفسران مى گویند: هنوز نمى توان درباره اینکه آیا انتخابات نیکاراگوئه در کمال صحت برگزار خواهد شد یا نه، قضاوتى کامل داشت. بر مبناى توافقنامه elpacto درصد آراى مورد نیاز براى انتخاب یک کاندیدا کاهش یافته است. در حالى که پیشتر کاندیداها نیاز به 45درصد کل آرا داشتند تا بتوانند انتخابات را برنده شوند، حالا طبق این توافقنامه تنها به 35درصد کل آرا نیاز دارند تا بتوانند سکان ریاست جمهورى را به دست گیرند. این تغییر و کاهش درصد آرا به نفع «اورتگا» است. زیرا وى در تمام سه دوره انتخاباتى که از سال 1990تاکنون در آنها کاندیدا بوده است، همواره بیش از 35درصد آرا را به خود اختصاص داده است.
امروز بر بسیارى از صندوق هاى رأى نیکاراگوئه نیروهاى حزب ساندنیست نظارت خواهند کرد و سایر احزاب تنها حق فرستادن تعداد محدودى ناظر را به پاى صندوق هاى رأى دارند.
شیفتر مى گوید: این در حالى است که در کشورى مثل مکزیک باید ناظران همه احزاب سیاسى بر روند انتخابات نظارت داشته باشند. اما در نیکاراگوئه غیر از یک حزب، احزاب دیگر حق نظارت بر انتخابات را ندارند و اگر دور اول انتخابات بسیار نزدیک باشد، همه چیز به نظر شوراى نظارت بر انتخابات برمى گردد که چگونه با مهارت خود بر روند نتایج آرا تأثیر بگذارند.
روابط نیکاراگوئه با آمریکا پس از انتخابات
پاسخ به این سؤال که احتمالاً روند روابط نیکاراگوئه و آمریکا پس از انتخابات این دوره چگونه خواهد بود، بسته به آن است که چه کسى به عنوان کاندیداى برنده انتخاب شود. طبیعى است که اگر «دانیل اورتگا» بر مسند قدرت قرار گیرد، روابط به تیرگى خواهد گرایید. در مقابل اگر «مونته آلگرا» پیروز شود خواسته وى ایجاد روابطى گرم با آمریکا است. البته دست و پاى او به دلیل توافقنامه elpacto بسته خواهد بود. به اعتقاد بسیارى از مفسران سیاسى اگر «اورتگا» فرد پیروز انتخابات باشد، آمریکا سیاست «صبر کنیم، ببینیم چه مى شود» را در پیش خواهد گرفت. اگر «اورتگا» آن طور که انتظار مى رود، به سمت «چاوز» گرایش نشان داد، آمریکا نیز در واکنش به او مى تواند تهدیدات خود را عملى کند و کمک هاى خود را به این کشور قطع نماید که از بین این کمک ها مى توان به توافقنامه 175میلیون دلارى آمریکا - نیکاراگوئه اشاره کرد که در سال 2005با هدف از میان برداشتن فقر در این کشور بسته شد. اما اگر «اورتگا» به همکارى با واشنگتن تمایل نشان دهد، آن وقت به قول شیفتر براى آمریکا «عاقلانه نخواهد بود که به یکباره اورتگا و کشورش را مورد قهر و غضب قرار دهد.»
در این بین برخى نیز معتقدند که اورتگا تغییر کرده است.
«فرانس ورث» در بیان احتمال به وجود آمدن تغییراتى در خط مشى «دانیل اورتگا» مى گوید: «به آلن گارسیا نگاه کنید (رهبر سابق پرو بین سالهاى 1995تا 2000که به خاطر بحران هاى اقتصادى و نقض قوانین حقوق بشر مورد انتقاد بود) او در پرو انتخاب شد و حالا خط مشى او کاملاً تغییر کرده است. بنابراین احتمال تغییر «اورتگا» نیز وجود دارد.»