آیا طالبان به قدرت بازمی‌گردند؟

ظهور در عرصه سیاسی
گروه طالبان در جامعه اسلامی افغانستان خیلی سریع با شعارهای مردم پسند در عرصه سیاسی این کشور به قدرت رسید. طی 23 سال جنگ داخلی نزدیک به شش میلیون افغان از قشرهای مختلف زندگی را در دیار غربت که با رنج هایی همراه است در پیش گرفتند. مردم این سرزمین که از ادامه نبردهای داخلی خسته و ناتوان شده بودند در پی منجی برآمدند تا آنها را از این وضعیت نجات دهد. در چنین شرایطی بستر اجتماعی برای به قدرت رسیدن گروه طالبان که مورد حمایت پاکستان بود فراهم شد.
به گفته کارشناسان امور سیاسی این گروه خیلی سریع در افغانستان رشد کرد و مورد استقبال عموم قرار گرفت اما مجامع جهانی چندان به آنها روی خوش نشان ندادند. طالبان حکومت را در افغانستان به دست گرفت و طی مدتی کوتاه 95 درصد از 649 هزار کیلومتر مربع خاک این کشور را تحت کنترل خود درآورد.پس از آنکه طالبان در کابل به قدرت رسید با اعمال مقررات سخت اجتماعی تکیه بیش از حد به قومیت عدم توجه به مطالبات مردمی و اتکای بیش از حد به نیروی خارجی باعث شد که دوران حاکمیت شان در افغانستان همانند به قدرت رسیدن آنها کوتاه باشد. سران حکومت طالبان که عمدتا از قوم « پشتون » بودند بعد از سقوط در افغانستان فرار کردند و در مناطق قبایلی پاکستان میان هم نژادان خود پناه گرفتند.
به رغم گسترش حوزه نفوذ نیروهای خارجی به رهبری آمریکا در افغانستان در سال 2001 میلادی (1380 ) از شمال غرب جنوب و شرق طی پنج سال گذشته افراد گروه طالبان نیز زمینه جذب سازماندهی آموزش و اعزام نیروهای خود را به افغانستان فراهم کردند. گروه طالبان برای جلب حمایت مردم در مناطق جنوبی که از پایگاه اجتماعی و نفوذ معنوی بیشتری برخوردار بودند مانند ولایات « قندهار » « ارزگان » « هلمند » و « زابل » دست به تحرک نظامی جدیدی زدند. رهبران این گروه برای جلب حمایت مردمی در افغانستان با توجه به روحیه بیگانه ستیزی افغانها اعلام کردند تا پایان خروج آخرین سرباز غربی به مبارزه علیه دولت افغانستان ادامه خواهند داد. در چنین شرایطی اغلب افغانها به نیروهای خارجی مستقر در کشورشان به چشم " کفار " نگاه می کنند و نبرد طالبان با سربازان غربی را « جهاد مقدس » می نامند. شماری هم از طالبان به عنوان مجاهدان در راه خدا یاد می کنند.
به این ترتیب و در شرایط فعلی شبه نظامیان طالبان در جنگ با سربازان خارجی در قالب گروه های کوچک به جنگ های نامنظم (چریکی ) روی آورده اند. نیروهای غربی ناآشنا به اقلیم افغانستان با استفاده از سلاح های مدرن نقشه های جنگی نوین هواپیماهای بدون سرنشین و استفاده از ابزار اطلاعاتی با کمک افراد ارتش ملی و پلیس ملی افغانستان به نبرد با افراد طالبان پرداختند.اما افراد طالبان در نبرد با نیروهای خارجی از انگیزه بالایی برخوردارند در حالیکه فرماندهان و سربازان خارجی فاقد چنین انگیزه یی هستند. نیروهای غربی با زبان مردم منطقه آشنایی ندارند قادر نیستند با آنها ارتباط برقرار کنند لذا ارتباط آنها با مردم تنها با کمک مترجمین محلی صورت می گیرد.
جنگ فرسایشی
در سالجاری با گسترش دامنه جنگ در مناطق جنوبی افغانستان کارشناسان نظامی نسبت به جنگ « فرسایشی » در این کشور هشدار دادند. در پی این هشدارها افزایش تلفات نیروهای خارجی سرسختی طالبان در ادامه جنگ تصرف شهرستان های گلستان ژیری پنجوایی گرمسیر و غیره سبب افزایش سفر مقامات آمریکایی انگلیسی فرانسوی کانادایی و غیره به کابل شد.
فرستادگان سیاسی و نظامی این کشورها با سربازان خود در افغانستان ملاقات کردند و از نزدیک با مشکلات آنها آشنا شدند.در میان افراد اعزامی به تازگی سناتور جمهوریخواه به نام « بل فرست » روزهای دهم و یازدهم مهر وارد افغانستان شد و با « حامد کرزی » رییس جمهوری این کشور دیدار و گفت وگو کرد.این سناتور آمریکایی از جنوب افغانستان هم دیدار کرد و در ولایت زابل اندیشه حضور طالبان در صحنه سیاسی افغانستان را عنوان کرد.این مقام آمریکایی اعلام کرد : بحران موجود افغانستان با جنگ حل نمی شود باید از طریق مصالحه افراد گروه طالبان در قدرت سهیم شوند.
به گفته وی جنگ در افغانستان برنده نخواهد داشت و باید جنگجویان طالبان وارد قدرت شوند تعداد جنگجویان خیلی زیاد است و از حمایت مردم محلی در جنوب کشور نیز برخوردار هستند.فرست تاکید کرد : می توان این نیروها را به صورت شفاف وارد دولت کرد تا مشکل نیروهای شورشی در کشور حل شود.
دولت افغانستان نیز برای جذب مخالفان در ساختار دولت فرمان عفو عمومی را قبلا اعلام کرده بود و کمیسیون طرح تحکیم صلح و آشتی ملی را به رهبری « صبغت الله مجددی » رییس مجلس سنای این کشور از 18 ماه قبل تشکیل داد . به گفته مجددی طی این مدت دو هزار و 300 نفر دست از مخالفت با دولت بر داشته و به زندگی غیرنظامی بازگشته اند.اما با توجه به فقر و بیکاری و ناهنجاری های اجتماعی و براساس برخی آمارهای غیررسمی شماری از این افراد هنوز هم به همکاری خود با گروه طالبان ادامه می دهند. این در حالی است که علاوه بر طالبان افراد حزب اسلامی « گلبدین حکمتیار » و اعضای افغان شبکه القاعده از مخالفان دولت افغانستان هستند.از شمار مخالفان (سه گروه مزبور) دولت افغانستان آماری در دست نیست . علاوه بر افراد این گروه ها شماری از اعضای گروه های سیاسی و اشخاصی که در دولت جدید که از زمستان سال 1380 تاکنون به رهبری کرزی تشکیل شد نتوانسته اند به قدرت راه یابند و یا از صحنه سیاسی کنار زده شدند نیز باید افزود.
نیروهای غربی درگیر در جنگ افغانستان به رهبری آمریکا نتوانستند طی پنج سال به وعده های خود که همانا تامین امنیت آرامش توسعه پایدار اصلاح ساختار دولت باشد کمک کنند.در چنین شرایطی زمزمه مشارکت سیاسی طالبان در ساختار قدرت در حال تقویت شدن است . گفته می شود که طالبان حاضرند تحت شرایطی دست از جنگ بردارند. طالبان این شرایط را واگذاری مسوولیت 9 وزارتخانه و اداره شش ولایت از 34 ولایت افغانستان و یا شش وزارتخانه و 9 ولایت عنوان کردند.گفته می شود طالبان دولت را در انتخاب این دو پیشنهاد آزاد گذاشتند.
به گفته برخی کارشناسان مسائل سیاسی امضا پیمان صلح دولت اسلام آباد با طالبان محلی وزیرستان شمالی پاکستان در واقع زنگ خطر را برای گروه طالبان افغان در این کشور به صدا درآورده است .آنها افزودند در صورت تحقق این پیمان افغانهای طالب به این نتیجه می رسند که امکان قربانی شدن این گروه در راهکارهای سیاسی وجود دارد. شاید به همین علت باشد که شایعه شرکت سیاسی طالبان در ساختار قدرت در حال گسترش است .
درحالیکه تامین امنیت اجتماعی از شروط لازم یک جامعه باثبات است افغانستان شدیدا از این نظر رنج می برد در کنار ناامنی فقر بیکاری قتل سرقت های مسلحانه راهزنی اختفای اطفال باجگیری و سایر ناهنجاری های اجتماعی روزبه روز درحال افزایش است . درکنار این مسائل وجود فساد اداری تولید و تجارت قاچاق مواد مخدر جامعه به شدت سنتی افغانستان را تهدید می کند. مردم ولایات خصوصا شهر کابل از گرانی و پایین بودن درآمد بشدت گله مند هستند. درحال حاضر حقوق ماهانه هر معلم یکهزار و 800 تا3800 افغانی است . (هر دلار معادل 50 افغانی است ) .
براساس طرحی که قرار است به تصویب دولت برسد حقوق کارمندان دولت در افغانستان تا 800 دلار بالا خواهد رفت .کارکنان دولتی بشدت از پایین بودن حقوق گله دارند.آنان قادر نیستند با چنین حقوقی نیازهای اعضای خانواده خود را تامین کنند. افغانستان طبق قانون اساسی تجارت آزاد را پذیرفت دولت های غربی از این وضعیت حمایت می کنند این امر با ساختار اقتصاد عقب افتاده این کشور سازگاری ندارد و همین مساله باعث افزایش قیمت ها شده است .
در کنار افزایش مشکلات امنیتی نارضایتی مردم نیز روزبه روز درحال گسترش است و شرایط اجتماعی افغانستان بسیار نگران کننده شده به عبارتی همانند آتش زیر خاکستر است که هر آن آماده زبانه کشیدن می باشد.
آمریکا و متحدین این کشور قادر به پیش بینی آینده افغانستان که از نظر اجتماعی ساختار پیچیده ای دارد نیستند.
آنها با توجه به تجربه تاریخی موقعیت جغرافیایی و روحیه بیگانه ستیزی افغانها دریافتند خود را از این گرداب به هر شکل ممکن نجات دهند.خروج نظامی ایجاد دولت آشتی ملی مشارکت اقوام در قدرت و فراهم کردن زمینه مشارکت گروه طالبان در ساختار سیاسی از جمله این راهکاراست .
« حامد کرزی » رییس جمهوری افغانستان که با ساختار تشکیلاتی گروه طالبان از نزدیک آشنایی دارد پیشتر گفته بود درصورت خروج نیروهای خارجی دولت کابل سقوط خواهد کرد.کرزی گفته بود که شخصا با طالبان در تماس است از این گفته چنین بر می آید که او در جلب نظر مخالفان خود موفق نبوده است .
دولت کرزی در تشکیل دولت آشتی ملی و سهیم کردن اقوام در قدرت تا حدودی موفق عمل کرده اما در جلب نظر طالبان با شکست مواجه شد او بجای تکیه به مردم بیش از حد به نیروهای خارجی تکیه دارد.
درهرحال ایده مشارکت طالبان در قدرت به عنوان یک راهکار سیاسی مطرح است که عده ای با آن مخالف و گروهی هم موافق شرکت این گروه در ساختار دولت افغانستان هستند. به اعتقاد گروه اول در صورت تحقق این امر اندیشه طالبانی بار دیگر در کشور حاکم خواهد شد و افغانستان به پایگاه دهشت افکنان تبدیل خواهد شد. به گفته گروه دوم جنگ راه حل مشکل افغانستان نیست باید زمینه ای برای گفت وگوهای سیاسی با مخالفان را فراهم کرد تا شاید مشکل کشور حل شود.
در هر حال ناکامی نیروهای خارجی به رهبری آمریکا در افغانستان تحقق نیافتن وعده های داده شده از سوی این نیروها وجود فساد اداری فقر افزایش کشت موادمخدر و قاچاق آن و از همه مهمتر نارضایتی مردم از دولت باعث شده است تا از سوی آمریکا طرح مشارکت طالبان در ساختار دولت افغانستان مطرح گردد.
درصورت عملی شدن این طرح باردیگر مهاجرت در افغانستان که با تداوم خشکسالی طی شش سال گذشته روبرو بوده شدت خواهد یافت و شرکت ها و موسسه های خارجی این کشور را ترک خواهند کرد و زمینه بازگشت جنگ داخلی بار دیگر کشور را تهدید خواهد کرد.
درحال حاضر دو هزار و 1200 گروه غیرمسوول با 120 هزار عضو و بیش از یکصد هزار تن مهمات و مواد منفجره نشده در افغانستان وجود دارد که درصورت بازگشت طالبان به قدرت امکان شعله ور شدن نبردهای داخلی وجود دارد. برخی رسانه ها به نقل از « دیوید رچارد » فرمانده انگلیسی نیروهای ناتو در افغانستان که سیزدهم مهرماه مسوولیت تمامی نیروهای خارجی در افغانستان را به عهده گرفت گزارش دادند : درصورت عدم گشایش در جنگ احتمالا مردم جذب گروه طالبان خواهند شد.