مجلس خبرگان؛ نمادى از مردمسالارى دینی
عباس خسروانی
مردم و نظر آنان در اندیشه سیاسى اسلام از جایگاه تعیینکنندهاى برخوردار است. قانون اساسى جمهورى اسلامى ایران که برگرفته از آموزههاى اسلامى است بر این مهم تاکید کرده و نمونه منحصر به فردى از مردمسالارى دینى را به نمایش گذاشته است.
مردمسالارى دینى بخشى از نظریه سیاسى اسلام به شمار مىآید که از آن به عنوان روش حکومت کردن یاد مىکنند. نظریه سیاسى شیعه که مبتنى بر ولایتفقیه است این دیدگاه را مطرح مىکند که حکومت اسلامى در بحث اثبات حقانیت خود مبتنى بر ادله عقلى و شرعى است و در این خصوص راى مردم در اثبات حقانیت حکومت نقشى ندارد، اما این اعتقاد به معناى نادیده گرفتن راى و نظر مردم نیست چرا که راى مردم در تثبیت حکومت اسلامى و نظام ولایتفقیه حرف اول را مىزند. به عبارتى دیگر ناصب حاکم حق خداوند است و ناصر حاکم حق مردم هستند که بحثهاى مربوط به جمهوریت و اسلامیت نظام از همین جا نشات مىگیرد. از همین جا مىتوان پى به اهمیت و جایگاه مردم در نظام سیاسى اسلام برد و این مهم لزوم مشارکت حداکثرى مردم را در انتخابات مجلس خبرگان رهبرى دو چندان مىکند. براساس این نظریه ما معتقدیم که ولىفقیه منصوب خداوند است و براى اینکه ولایت خود را اعمال کند نیازمند خواست و اقبال عمومى است، اگرچه بر اثر عدم همراهى مردم ولایت از او ساقط نمىشود بلکه امکان اعمال آن را ندارد درست شبیه آنچه براى حضرت علی(ع) اتفاق افتاد. جمهورى اسلامى ایران پس از پیروزى بر اساس همین نظریه نظام مردمسالارى دینى را به اجرا درآورد و اینک بعد از گذشت 27 سال از پیروزى انقلاب اسلامى این نظام با برگزارى انتخابات متعدد و نظرخواهى از عموم ملت درخصوص مسائل مختلف به عنوان یکى از مردمىترین نظامهاى موجود دنیا به حساب مىآید. در آیندهاى نه چندان دور انتخاباتى را در پیشرو داریم که به تعبیرى مهمترین انتخابات کشور محسوب مىشود چرا که بر اثر این انتخابات مجلسى شکل مىگیرد که وظیفه اصلىاش تعیین ولىفقیه جامعالشرایط است. شخصیتى که در راس نظام جمهورى اسلامى قرار مىگیرد و براساس نظریه سیاسى شیعه مشروعیت بخش نظام مىباشد و همه ارکان نظام مشروعیت خود را از وجود ولىفقیه دریافت مىکند. نظام ولایتفقیه که جمهورى اسلامى مبتنى بر آن است از دو بعد قابل بررسى است یکى بعد مشروعیت و یا حقانیت آن است و دیگرى بعد مقبولیت آن. همانطور که اشاره شد مشروعیت ولىفقیه از جانب خداوند است و مقبولیت آن از طریق راى که مردم به اعضاى منتخب مجلس خبرگان رهبرى دادهاند تامین مىشود. بر همین اساس مردم در نظام جمهورى اسلامى که مبتنى بر ولایتفقیه است از جایگاه ویژهاى برخوردارند و این موضوع بر اهمیت مشارکت مردم در صحنههاى مختلف از جمله انتخابات مىافزاید. این حضور علاوه بر تامین بعد مقبولیتى نظام، پشتوانهاى بىبدیل از عنصر حمایت مردمى از پیش روى کارگزاران نظام اسلامى قرار خواهد داد.
بنابراین ادعا دور از واقعیت نخواهد بود که بگوییم مجلس خبرگان رهبرى تبلور جمهوریت و اسلامیت در نظام جمهورى اسلامى ایران است. حضرت امام خمینی(ره) که بنیانگذار این نظام سیاسى است بارها و بارها در سخنان خود بر لزوم مشارکت مردم در انتخابات کشور تاکید کردهاند به طورى که ایشان فراهم کردن شرایط انتخابات آزاد را یکى از مهمترین وظایف اولیه جمعى مىداند که پس از سقوط شاه مسئولیت امور را به دست مىگیرد. در جاى دیگرى مىفرمایند: “وصیت من به ملت شریف آن است که در تمام انتخابات چه انتخابات رئیس جمهور و چه نمایندگان مجلس شوراى اسلامى و چه انتخابات خبرگان براى تعیین شوراى رهبرى یا رهبر در صحنه باشند.“ و درجاى دیگرى اشاره دارند “عزیزان من که امید نهضت اسلامى به شماست در روز تعیین سرنوشت کشور به پا خیزید و به صندوقها هجوم آورید و آراى خود را در آن بریزید”. این سخنان رهبر انقلاب و بنیانگذار جمهورى اسلامى به خوبى نشان مىدهد که این نظام نظامى کاملا مردمسالار است، نکتهاى که در اینجا ذکر آن ضرورى مىنماید این است که مردمسالارى دینى در جمهورى اسلامى همان دموکراسى غربى نیست و الگویى تقلیدى از نظامهاى سیاسى غربى به شمار نمىآید. در نظام جمهورى اسلامى مردمسالارى زمانى ارزشمند و قابل استناد است که در چارچوب موازین دینى و شرعى باشد و در صورتى که از مسیر آموزههاى الهى خارج شود فاقد صلاحیت و ارزشمندى است. به تعبیر امام راحل میزان راى مردم است مردمى که اسلام را مىخواهند. ایشان در یکى از سخنان خود این موضوع را به روشنى بیان مىکنند و مىفرمایند: “اصولا آنچه که باید در نظر گرفته شود خداست و نه مردم، اگر صد میلیون آدم، اگر تمام مردم دنیا یک طرف بودند و شما دیدید که همه آنها حرفى مىزنند که برخلاف اصول قرآن است، بایستید و حرف خدا را بزنید ولو اینکه تمام بر شما بشورند“. امام راحل(ره) توانست با هوشمندى و توانمندى خاصى که داشت اسلامیت و جمهوریت را در قالب نظام جمهورى اسلامى جمع کند و نظریه ولایتفقیه را به منصه ظهور و عمل برساند و مجلس خبرگان رهبرى را در همین راستا تاسیس کند. مجلسى که برآمده از آراى مستقیم مردم و مجموعهاى از شخصیتهاى برجسته دینى و فقهى است. حساسیت و تعیین کنندگى جایگاه و کارکرد مجلس خبرگان رهبرى اقتضا مىکند تا سطح آشنایى و شناخت افکار عمومى جامعه نسبت به این نهاد بیش از پیش ارتقاء یابد.
اگر این شناخت و بصیرت به سطحى مطلوب برسد قطعا در عرصه مشارکت انتخاباتى و تصمیمگیرى ملت براى گزینش اعضاى مجلس خبرگان به نحوى اثرگذار بروز و ظهور خواهد یافت.
حضور مردم در این انتخابات همچون دورههاى گذشته ثابت خواهند کرد که همواره در صحنه حاضر خواهند بود تا به فرموده امام راحل“با شرکت در انتخابات ثابت کنند که از اسلام روىگردان نیستند” یکى از انتخاباتى که در کشورما برگزار مىشود و یکى از ارکان نظام جمهورى اسلامى به حساب مىآید مجلس خبرگان رهبرى است که در ارتباط مستقیم با ولىفقیه که ستون و سکاندار نظام جمهورى اسلامى امت مىباشد. حضرت امام خمینی(ره) درخصوص اهمیت این مجلس و حضور مردم در انتخابات مجلس خبرگان و تشکیل این مجلس مىفرمایند: “مجلس خبرگان مجلسى است که براى ادامه نظام جمهورى اسلامى و شرعیت بخشیدن به آن نقش اساسى دارد، مجلسى که علاقهمندان به اسلام و جمهورى اسلامى دل بدان بستهاند که منتخبین آنها که از علماى متعهد و آگاه به مصالح و مفاسداند، با راى مبارک خود شایستهترین و آگاهترین و متعهدترین فقیه را براى این مقام که صیانت جمهورى اسلامى و هدایت آن به طور شایسته و موافق با شریعت مطهره بستگى به آن دارد با اعتقاد به حضور خداوند متعال و نظارت او بر آراء و اعمال و احول آنان تعیین نمایند و رضاى او را بر رضاى خود و دیگران مقدم دارند” حضور با شکوه مردم در انتخابات مجلس خبرگان بىشک محاسبات تحکیم و استوارى نظام جمهورى اسلامى را در پى خواهد داشت. از جمله مواردى که مىتواند به مشارکت حداکثرى مردم در این انتخابات یارى رساند، برگزارى سالم انتخابات و پرهیز از جنجال آفرینىها و تخریبهاى سیاسى کاندیداها مىباشد. از آنجا که مجلس خبرگان رهبرى در نزد افکار عمومى از قداست و وزانت خاصى نسبت به سایر مجالس و انتخابات رایج در کشور دارد، سیاست بازى و سیاستزدگى در برگزارى این انتخابات موجبات کاهش حضور مردم را فراهم خواهد ساخت. حضرت امام(ره) در این خصوص خطاب به همه ملت ایران مىفرمایند:“من از همه قشرها از همه ملت مىخواهم که آداب اسلامى خودشان را نسبت به همه امور خصوصا انتخابات حفظ کنند و مبادا خیال کنند که مبارزات انتخاباتى عبارت از این است که به دیگران بد بگویند و کارشکنى کنند”. از همین فرموده حضرت امام(ره) مىتوان نتیجه گرفت که منظور ایشان از جمهوری، آن نظام جمهورى که در کشورهاى غربى رایج شده نیست بلکه جمهورى در کنار اسلامیت معناى جدیدى پیدا کرده و نظام مردمسالارى دینى را به ارمغان آورده است. مردمسالارى دینى بسیار متفاوت از نظامهاى دموکراسى غربى است. راى مردم در این نظام با راى مردمى که در نظامهاى دموکراسى تعریف شده متفاوت است. این تفاوت در برگزارى انتخابات و نگاه به مقوله انتخابات نیز قابل مشاهده است.
در نظام مردمسالارى دینى رقابت در انتخابات امرى پسندیده و حتى مورد تاکید است اما این رقابت شرایط و چارچوبهایى دارد که در صورت عدم رعایت آن رقابت بىمعنا خواهد شد.
یکى از نمونههاى عدم رعایت اصول و موازین رقابت انتخاباتى تخریب شخصیتهاست که به شدت از سوى دلسوزان نظام جمهورى اسلامى محکوم شده است حضرت امام(ره) مىفرمایند: “حیثیت و آبروى مومن در اسلام از بالاترین و والاترین مقام برخوردار است و هتک حرمت مومن چه رسد به مومن عالم از بزرگترین گناهان است” مسئولان برگزارى انتخابات مجلس خبرگان مىبایست تمام تلاش خود را براى حضور هرچه با شکوه تر مردم در صحنه انتخابات فراهم کنند و فضا سالم و مناسبى را تدارک ببینند تا یکى از نمونههاى تبلور جمهوریت نظام در کنار اسلامیت و پایبندى به اخلاق و معنویت به نمایش گذاشته شود.
پىنوشتها در دفتر روزنامه موجود است.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
