بحران کره و سفر رایس به شرق آسیا

بهمن ویسی
در حالی که حکومت کره شمالی مردم را با برگزاری جشن‌های هشتادمین سالگرد انتشار اعلامیه کارگران کمونیست این کشور سرگرم کرده است؛ کاندولیزا رایس وزیر خارجه آمریکا با سفر به شرق آسیا درصدد است ضمن اعلام حمایت همه جانبه از دو متحد خود یعنی کره جنوبی و ژاپن، روسیه و چین دو شریک سنتی کره شمالی را به همکاری با جامعه بین‌الملل و پایبندی به مفاد قطع‌نامه 1718 شورای ا منیت سازمان ملل متحد مجاب سازد. رایس در دیدار با مقامات ارشد ژاپن و کره جنوبی به آنان اطمینان داد که واشنگتن در برابر هرگونه تهدید نظامی متحدان خود از جانب پیونگ یانگ واکنش جدی نشان داده و هیچ گزینه‌ای را رد نخواهد کرد. هر چند روسیه و چین به تحریم کره شمالی در قالب قطع‌نامه 1718 شورای امنیت رای مثبت دادند اما در زمینه اجرای تعهدات این دو کشور به خصوص چین تردید وجود دارد. چینی‌ها به واسطه روابط اقتصادی و امنیتی گسترده با کره شمالی خود را بازنده اصلی فرآیند تحریم، پیونگ یانگ دانسته و از هم اکنون پرانتزهایی برای جای دادن تفسیرها از دامنه تحریم و نوع بازرسی از کشتی‌ها به مقصد کره شمالی و دیگر بندهای قطع‌نامه باز کرده‌اند. با این حال پکن در حمایت از رژیم پیونگ یانگ حد و مرزی قایل است و قصد ندارد وجهه بین‌المللی خود را با نقض آشکار مفاد شورای امنیت تخریب کند. بدون شک محور نامه رییس جمهور چین به رهبر کره شمالی تبیین شرایط حاکم بر منطقه، ملاحظات سیاسی چین در نوع تعامل با آن کشور و ظرفیت‌های پکن در مسیر پایان بحران شبه جزیره کره است. چین می‌کوشد با متقاعد ساختن رهبران کره شمالی به عقب‌نشینی از جاه‌طلبی‌های هسته‌ای ضمن بی اعتبار کردن دلایل آمریکا برای حضور فراگیر در منطقه در چارچوب مذاکرات شش جانبه‌ اتمی هژمونی منطقه‌ای خود را تثبیت کند.
روسیه به نسبت چین مبادلات تجاری کم حجم‌تری با کره شمالی دارد اما قدمت روابط دو کشور و دیدگاه چالشی حاکم بر مناسبات سیاسی واشنگتن -مسکو روسیه را به کره شمالی نزدیک می‌کند. وزیر خارجه آمریکا از مقامات روسیه و چین خواست دغدغه‌های جامعه جهانی راجع به آزمایش هسته‌ای غافلگیر کننده کره شمالی را مدنظر قرار داده و با اعمال تحریم های مصرح در قطع‌نامه 1718 شورای امنیت ‌رفتارهای خلاف موازین بین‌المللی پیونگ یانگ را مهار نمایند. هشدار پکن و مسکو به کره شمالی در مورد برنامه‌های هسته‌‌ای‌اش و نیز درخواست از آمریکا برای خویشتنداری و گرایش به مذاکره با هدف رفع تنش، نشانه درک اوضاع حساس امنیتی و جدی گرفتن احتمال آغاز یک جنگ ویرانگر منطقه‌ای از سوی سیاستمداران دو کشور است. به رغم اجماع جهانی در مساله تنبیه کره شمالی هنوز علامتی دال بر عقب‌نشینی این کشور و اجتناب از راه‌های منتهی به انزوای بیش‌تر بین‌المللی مشاهده نشده و حتی نهادهای امنیتی آمریکا، کره جنوبی و ژاپن از آمادگی این کشور برای دومین آزمایش هسته‌ای خبر می‌دهند.
دومین آزمایش هسته‌ای پیونگ یانگ پازل فاجعه در شبه جزیره کره را تکمیل و خطر برخورد نظامی در منطقه را تشدید می‌کند. سئول و توکیو به رغم تضاد با ساختار سیاسی پیونگ یانگ از وقوع جنگ به دلیل تبعات امنیتی و بی‌ثباتی در منطقه سخت دلهره دارند. از سویی گمانه‌زنی در مورد گزینه‌های پیش روی آمریکا در مواجهه با کره شمالی هم چنان بحث داغ تحلیلگران و کارشناسان مسایل سیاسی - نظامی است. گزینه حمله به سایت‌های موشکی و مراکز هسته‌ای کره شمالی در عین خطرات زیست محیطی‌ آن نمی‌تواند تضمینی بر عدم استمرار فعالیت‌های اتمی این کشور باشد. تهاجم نظامی همه جانبه با هدف سرنگونی رژیم کیم جونگ ایل نیز که خواست محافل رادیکال منطقه است از درجه ریسک بسیار بالایی برخوردار است. به دلیل حضور درازمدت نیروهای نظامی آمریکا در عراق و فشارهای روانی و اقتصادی ناشی از این امر افکار عمومی در آمریکا از پذیرش وقوع جنگی دیگر اکراه دارد. به علاوه فقدان نیروی اپوزیسیون فعال که به عنوان آلترناتیو حکومت فعلی مطرح شود تلاش‌هایی از این دست را تحت الشعاع قرار می‌دهد . مگر آن که اتحاد اجباری دوکره و تشکیل یک حکومت دموکراتیک یک پارچه در دستور کار قرار گیرد که البته پیاده سازی این ایده نیز مصایب خاص خود را دارد. اما اقدامات جنون آمیز پیونگ یانگ ممکن است هر رویکردی را توجیه پذیر ساخته و بهانه دخالت نظامی را فراهم نماید. در هرحال در شرایطی که بازیگران جهانی و منطقه‌ای از حل مناقشه هسته‌ای کره شمالی عاجز مانده‌اند بعید به نظر می‌رسد سفر وزیر خارجه آمریکا که با هدف تشدید فشارها بر این کشور صورت گرفته است پیونگ یانگ را از پیگیری جاه طلبی های هسته‌ای‌اش باز دارد . بحران در شبه جزیره کره هر روز بیشتر اوج می‌گیرد.