بصیرت:گروه بینالملل امریکاییها که تا 3 دهه پیش شاهد محرومیت سیاهان از حقوق برابری با سایر نژادها بودند، انتخاب باراک اوبامای رنگین پوست به ریاست جمهوری این کشور را تحولی تاریخی قلمداد میکردند. حدود یک سال و نیم از استقرار اوباما در کاخ سفید سپری میشود اما هنوز تردیدهای فراوانی درباره نقش وی در کاستن از شکاف نژادی امریکا وجود دارد.
دیدار اخیر رهبران مذهبی امریکایی آفریقایی تبار با اوباما، باعث شد بار دیگر کارنامه وی در عرصه حساس تضادها و شکافهای نژادی این کشور گشوده شود. یک سوی این بحث که به سیاهان تعلق دارد، در تضاد کامل با تعریف و تحسین برخی محافل امریکایی از اوباما است. رهبران و تحلیلگران سیاهپوست چنین استدلال میکنند که رئیس جمهور همرنگ آنها اقدامات کافی به منظور رفع تبعیضهای اقتصادی علیه سیاهان امریکا انجام نداده است.
امریکاییهای آفریقاییتبار و شهروندان دیگری که سفیدپوست نیستند، هنوز با چالشهای اجتماعی و اقتصادی دشوارتری دست و پنجه نرم میکنند. در بحبوحه بحران مالی جهان که از امریکا سرچشمه میگیرد، رویارویی با چالشهای اقتصادی و اجتماعی مستلزم توجه دقیق به جامعه رنگین پوست این کشور است؛ نکتهای که تا به امروز دولت اوباما از آن غفلت کرده است. جمعیت کارگری رنگینپوستهای امریکا عمدتاً در کارخانهها و بخشهای خدماتی که از بحران اقتصادی شدیدترین ضربات را دیدهاند، فعالیت دارند. آنان پیش از این بحران با تبعیضهای فرهنگی و موانع زبانی روبهرو بودند و اینک نیز در شرایط دشوارتری به سر میبرند.
اوباما عنوان کرده که شغل او یعنی «رئیس جمهور تمام کشور بودن». این نکته درستی است. او افزوده: «زمانی که موج بلند از راه میرسد، همه قایقها را به یکسان متلاطم و آشوبزده میکند.» این بخش از اظهارات او در امریکا مصداق ندارد. آماری که طی چندین دهه بررسی اوضاع اقتصادی در امریکا به دست آمده، نشان میدهد که بهبود چشمانداز اقتصادی کل کشور لزوماً به کاهش شکاف نژادی در زمینه فرصتها و امنیت اجتماعی و اقتصادی منجر نمیشود. در سال 2000، پس از یک دهه رشد چشمگیر اقتصادی، نرخ فقر در میان لاتینتبارها و آفریقاییتبارهای امریکا 5/2 برابر سفیدپوستان بود.
در فاصله سالهای 2001 تا 2003 که رشد اقتصادی کندتر شد، نرخ فقر جوامع رنگین پوست امریکا با سرعت فزایندهای افزایش یافت و «شکاف محرومیت نژادی» را عمیقتر کرد. در سالهای 2004 و 2005 نیز که آمار فقر امریکاییها یک میلیون نفر کاهش داشت، نرخ فقر در میان رنگین پوستها همچنان در حال افزایش بود.
امروز هم احیای نسبی اقتصاد امریکا نتایج یکسانی برای تمامی شهروندان نداشته است. در ماه مارس گذشته، نرخ بیکاری در میان سفیدپوستان 8/8 درصد، برای آفریقاییهای امریکاییتبار 5/16 درصد و در جامعه لاتینتبارها 6/12 درصد بود.
حتی میل به تلاش بیشتر برای یافتن کار در میان رنگین پوستها بشدت کاهش یافته است. اوباما درباره این که همه شهروندان امریکا از هر رنگ و نژادی یک ملت واحد را به وجود آورده، نطقهای قرایی ایراد کرده است اما هنوز توضیح نداده است که مردم چگونه باید فرصتهای اقتصادی خلق کنند، میل به کار داشته باشند و چگونه یکدیگر را فارغ از هرگونه تبعیض نژادی یاری دهند.
قرار بود گام دوم دولت اوباما پس از استقرار دولت این باشد که تلاشی واقعی در زمینه تقسیم فرصتهای برابر برای تمام مردم امریکا انجام دهد، اما به دلیل تبعیض نهادینه شده در امریکا، نظام و روش مطمئنی برای حصول اطمینان در این باره وجود ندارد.
اوباما هنوز نتوانسته رویکردها و سیاستهای ویژهای اتخاذ کند تا در شرایطی بحرانی تنوع نژادی دچار افزایش شکاف نشود. نخبگان امریکا معتقدند اگر این شکاف کمتر شود، به طور قطع فرصتها و بحرانها تقریباً به طور یکسان بر امریکاییها تأثیر میگذارند. لذا از نگاه آنها، شکاف اقتصادی و اجتماعی، پاشنه آشیل دولت دموکراتها است.
به باور این نخبگان، زیرساخت فرصتها در امریکا نیاز به بازسازی دارد و جامعه غیر سفیدپوست این کشور حتی از نابرابری در عرصههای حمل و نقل عمومی، امکانات مدارس، بیمارستانها و توان ساخت یا خرید خانه رنج میبرد. بنابراین، آشکار است تبعیض در توزیع امکانات اساسی که بر نحوه تأمین نیازهای اساسی تأثیر منفی میگذارد، در چشمانداز دورتر به عقبماندگی بخشهای بزرگی از جامعه منجر میشود.
اوباما و حامیانش هنوز نتوانستهاند با منتقدان خود به فصل مشترکی دست یافته و در عین اختلاف عقاید، روابط سازنده و سالمی در جهت یکدست کردن شرایط زندگی تمامی امریکاییها برقرار کنند. با وجودی که حاکمیت در امریکا در ظاهر و به منظور بهبود وجهه جهانی خود یک سیاهپوست را به ریاست جمهوری برگزیده، اما لایههای متنوع و رنگین این کشور همچنان در بستر تبعیضهای اجتماعی و اقتصادی سیر میکند.
آمدن اوباما، سیمای متفاوتی به امریکا داد؛ با این حال، نگرشها و عقاید نهفته در بطن جامعه این کشور، همچنان بر برتری سفید بر دیگران تأکید دارد.