سوالات بی‌پاسخ

فرامرز پارسا
به ادعای بانیان تأسیس این نهاد بین المللی ،آژانس بین المللی انرژی اتمی نهادی مستقل است که در سال 1957 برای ترویج استفاده صلح آمیز و جلوگیری از استفاده نظامی، از انرژی هسته ای تأسیس شد. هرچند که این نهاد با ادعاهای مذکور به ویژه اجرای خلع سلاح هسته ای تأسیس و به بیش از 5 دهه حیات خود ادامه داده، اما بررسی کارنامه آن ابهامات و سوالات بسیاری را در ذهن ایجاد می کند.
الف) از اصول تشکیل آژانس بین المللی انرژی اتمی ، خلع سلاح هسته ای در عرصه بین الملل و جلوگیری از آزمایشهای هسته ای می باشد. بر اساس این اصل، آژانس موظف است تا کشورهای عضو را به سمت خلع سلاح و ممانعت از انجام آزمایشهای هسته ای هدایت کند. بررسی کارنامه آژانس نشان می دهد، این مهم همچنان در مرحله کلام باقی مانده و اجرایی نشده است چنانکه کشورهایی مانند روسیه ، آمریکا و برخی کشورهای اروپایی که ادعای مقابله با هسته ای شدن جهان را دارند از یک سو زرادخانه های هسته ای خود را حفظ کرده اند و از سوی دیگر آزمایشهای هسته ای برای تولید نسلهای جدید این سلاح ها را در ابعاد گسترده انجام می دهند. جالب توجه آنکه کشورهایی مانند روسیه و آمریکا که ادعای مقابله با تکثیر سلاح های هسته ای را دارند، دکترین هسته ای را در سیاست های نظامی خود ارتقا بخشیده اند. نکته مهم آنکه، این کشورها حتی از اجرای پیمان دو جانبه «استارت 1» که 20 سال است آنها را موظف به کاهش زرادخانه های هسته ای می کند، خودداری کرده اند. آژانس حتی صدها کلاهک هسته ای رژیم صهیونیستی و تهدیدات آن برای امنیت بین الملل را نادیده گرفته است که خود از ابهامات مهم در روند خلع سلاح جهانی و ادعاهای آژانس در جهت امنیت بین الملل است.
ب) از وظایف آژانس بر اساس ان. پی. تی کمک به اعضا ،جهت رسیدن به فناوری صلح آمیز هسته ای می باشد. هرچند آژانس بر اساس مفاد ان. پی. تی باید این امر را اجرایی سازد اما مشاهده می شود که این نهاد بین المللی به خاطر برخی سیاسی کاری ها نه تنها در اجرای این امر موفق نبوده بلکه خود به مانعی برای رسیدن کشورها به حقوق هسته ای اشان مبدل شده است. نمونه بارز این اقدام را در عملکرد آژانس در تأمین سوخت 20 درصد برای راکتور تحقیقاتی تهران که با مصارف پزشکی می باشد، می توان مشاهده کرد. جالب توجه آنکه جمهوری اسلامی ایران برای بیان حسن نیت خود و اجرای سیاست اعتمادسازی فراتر از ان پی تی ، حتی حاضر به معاوضه سوخت 5/3 درصد خود با سوخت 20 درصد برای مصارف پزشکی شده است، اما آژانس نتوانسته اقدامی در جهت تأمین سوخت تهران به دلیل انحراف آژانس از مسائل حقوقی به امور سیاسی انجام دهد.
ج) از اصول اولیه ان. پی. تی و آژانس بین المللی انرژی اتمی عدم وابستگی به کشورها و استقلال کامل در انجام وظایف است. کارنامه آژانس نشان می دهد که این نهاد بین المللی تحت سیطره نظام سلطه قرار دارد و تصمیمات خود را بر اساس ملاحظات سیاسی و نه اصول حقوقی اتخاذ می کند. مواضع دوگانه آژانس در قبال جمهوری اسلامی ایران و بسیاری از کشورهایی که بدون وابستگی به قدرت ها و تحت همکاری کامل با آژانس برای رسیدن به حقوق هسته ای خود فعالیت می کنند و کشورهای غربی و رژیم صهیونیستی که در جهت تولید و انباشت سلاح های هسته ای گام بر می دارند،خود سندی بر این وابستگی است. امری که خلع سلاح هسته ای واقعی در جهان را با شکست همراه ساخته است.
با توجه به مسائل مطرح شده می توان گفت که عملکرد آژانس به ویژه در حوزه خلع سلاح هسته ای به امری سوال برانگیز برای افکار عمومی مبدل شده است چرا که از یک سو آژانس در طول حیات کاری خود نتوانسته گامی در این جهت بر دارد و عملاً در چارچوب منافع نظام سلطه گام برداشته است و از سوی دیگر در اجرای خلع سلاح هسته ای اقدامی عملی صورت نداده است چنانکه هم اکنون کشوری مانند آمریکا نه تنها ساخت نسل جدید سلاح های هسته ای را اجرا می کند، بلکه از همین سلاح ها در کشتار مردم عراق و افغانستان بهره برداری می‌کند.