محمدرضا نجفى
قرآن کریم جنگ را از نظر طبیعت بشری سنجیده و می فرماید: «کت ب علیکم الق تال و هو کره لکم»؛ جهاد بر شما واجب شده و حال آنکه برای شما موجب دشواری و کراهت است.» جنگ در اسلام و اندیشه پیامبر اعظم(ص) و سایر پیشوایان معصوم(ع) ، «جنگ عادلانه» یا «جنگ دادگرانه» مطرح شده، بدین معنا که هدف اساسی آن مقابله با ستم و بی عدالتی در عام ترین معنای خود است، لذا گفته اند: اگر ملتی علیه ملت دیگر دست ستم بگشاید و قصد خودداری از تجاوز هم نداشته باشد، جنگ علیه او عادلانه خوانده می شود. از نظر اسلام باید در مقابل هرگونه تجاوزی که علیه بلاد اسلامی صورت می پذیرد، با همه امکانات ممکن از خود دفاع کرد و این دفاع به عنوان یک اصل مشروع تلقی می شود و ما در طول هشت سال دفاع مقدس همواره به عنوان یک مدافع و در یک جنگ نامتوازن در مقابل دشمن متجاوز از کشور اسلامی دفاع می کردیم.
امام امت نیز «جهاد» و «جهاد فی سبیل الله» را به عنوان یک عبارت پذیرفته بودند و ایشان در کتاب «کشف الاسرار» در این باره می فرمایند: «جهاد اسلام مبارزه با شرک ها و بی عفتی ها و چپاول ها و بیدادگری ها و ستمگری ها است. جنگ جهانیان برای به راه انداختن شهوت و لذات حیوانی است، گو که کشورها پایمال شوند و خانواده ها بی سامان گردند.»
دیدگاه فلاسفه در مورد جنگ
«کانت» بر این عقیده است که جنگ و یا صلح در یک کشور تابع شهروندان آن سامان می باشد، اگر آنها بر این باور بودند که باید جنگی صورت بگیرد، مشروع است و لاغیر. «هگل» را معمولاً در زمره ستایشگران بی آزرم خشونت و جنگ می دانند. «نیچه» که طالبان زور در روابط بین الملل معمولاً به او استناد می جویند، آثارش سرشار از عبارت هایی است که در تمجید جنگ نوشته شده است. (جنگ خوب هر انگیزه ای را مشروع می کند و ...) «ماکیاولی»: همه مردم با دستورالعملی که نظر ماکیاولی را خلاصه می کند، آشنا هستند، «هرجنگی به محض آنکه ضروری تشخیص داده شود، عادلانه است.» او طرفدار جنگ پیشگیرانه است. به نظر او تنها این نوع از جنگ حقیقتاً خردمندانه است. «کلوزوتیز»: به عنوان یک تحلیلگر، هدف ها، وسایل و تمام جنبه های جنگ، شهرت یافته است. او بر این باور است که «وسعت فداکاری ها در جنگ، توجیه عقلانی جنگ است، بنابراین، باید باتمام وجود و به طور کامل در مقابل دشمن جنگید، در جنگ، دشمن است که فرمان می دهد.»
تعیین حدود و تعریف پدیده جنگ
جنگ یک پدیده اجتماعی است، لذا پدیده های اجتماعی از ویژگی های خاصی برخوردار هستند:
1- اموری ثابت و پایدار نیستند، بلکه در طول زمان دچار تغییر و تحول می شوند.
2- پدیده های اجتماعی امور واقعی هستند ولی با توجه به تنوع در ذهنیت ها و مشاهده گروه ها، زمینه های فکری، فرهنگی، سیاسی، اجتماعی نظامی از طرز تلقی مشکلات اجتماعی متفاوت است.
3- پدیده های اجتماعی همانند امور اجتماعی دارای واقعیت عینی و خارجی هستند.
4- پدیده های اجتماعی از طرف گروه های مختلف و افراد جامعه نیز مورد قبول و تأیید واقع می شوند.
5- پدیده های اجتماعی اموری خارجی و بی ارتباط با جامعه نیستند و بخشی از حیات جمعی جامعه را تعیین می کنند.
6- انرژی موردنیاز برای بررسی، شناخت و مقابله با پدیده های اجتماعی بسیار گسترده است.
7- پدیده های اجتماعی دارای دو جنبه عینی و ذهنی هستند، زیرا افراد گوناگون، درک و دریافت های متفاوتی از آن دارند و امکان نشان دادن به مصادیق خاص در خارج برای آن وجود دارد.
8 - بروز مشکلات اجتماعی بسترهای لازم را برای تعارض با کل سیستم فراهم خواهد ساخت.