رضا اشرفى
از زمان وقوع انقلاب مصر تا روزی که یکی از اعضای بلندپایه اخوان المسلمین در انتخابات ریاست جمهوری به پیروزی رسید و قدرت را در این کشور به دست گرفت، مشخص بود که جریان حاکم بر تحولات مصر در مسیر اسلامگرایی گام بر می دارد. این همان حقیقتی است که مخالفان داخلی، منطقه ای و بین المللی را با مشکلات بنیادی مواجه کرده است. به همین دلیل با ایجاد «اتحادی پنهان» به دنبال آن بودند که در ابتدا، راه قدرت گیری اسلامگرایان را سد کنند و اگر به دلیل قدرت حرکت انقلاب شرایط اجرای این کار برای شان مهیا نشد، در مرحله دوم، قدرت اسلامگرایان را کاهش دهند.
این طیف در حال حاضر سناریوی کاهش قدرت را دنبال می کنند که در رأس آنها آمریکا و اروپا و سپس کشورهایی همچون عربستان، قطر، اردن و ... قرار دارند که با متحدان داخلی مصر که علقه های ضداسلامی و غیراسلامی را دنبال می کنند، همدست شده اند. از سوی دیگر، طیف اخوانی اسلامگرایان که برای اولین بار در مصر به قدرت رسیده اند در هر دو حوزه داخلی و خارجی با مشکلات فراوانی مواجه هستند که بر سیاست داخلی و خارجی آنها تأثیر خواهد گذاشت.
در چنین شرایطی، اگر اخوان المسلمین و طیف های عمده اسلامگرایان نتوانند به یک بنیان فکری منسجمی برای حکومت گردانی برسند، مشکلات موجود، آنها را به شدت متأثر خواهد کرد. سفر اخیر هیلاری کلینتون به مصر و سپس به سرزمین های اشغالی پیام های مشخصی را برای محمد مرسی و پشتوانه سیاسی اسلامگرای آن دارد. این سفر در دو سطح سیاست داخلی و خارجی برنامه ریزی شده تا دولت مرسی را از خواسته های آمریکا و متحدانش آگاه کند. در سطح داخلی، اسلامگرایان هنوز با تهدیدهای فراوانی از سوی مخالفان اسلامگرایی مواجه هستند که آمریکا به خوبی آنها را می شناسد و ارتباطش را با آنها حفظ و تقویت کرده است. کلینتون در سفر اخیر به دنبال آن بود که به محمد مرسی و اخوان المسلمین بگوید متحدان داخلی اش را فراموش نکنند و آنها را در بازی قدرت جای دهند.
این مسئله باعث می شود تا واشنگتن در دولت جدید نفوذ داشته باشد و از هر آنچه که داخل دولت و در رأس قدرت اتفاق می افتد، مطلع و از آن طریق به پیگیری برنامه های منطقه ای خود مشغول باشد. حفظ متحدان داخلی در کابینه اسلامگرایان برای آمریکا در اولویت مهم این سفر قرار دارد؛ به این دلیل که این کار، زمینه هایی را فراهم می کند تا کاخ سفید دغدغه های نگران کننده منطقه ای خود را به خصوص در زمینه رژیم صهیونیستی کاهش دهد. مصر کشور چندان ثروتمندی نیست و برخلاف کشورهای خاورمیانه و حتی شمال آفریقا از منابع زیرزمینی نفتی و گازی نیز برخوردار نیست.
مصر حتی به لحاظ تولید و قدرت اقتصادی جایگاه چندانی ندارد؛ از این رو در بسیاری از مواقع به کمک های خارجی نیاز دارد که آمریکا در رأس همه کشورهای جهان از «دیپلماسی کمک های مالی» بهره برده و سیاست مصر را نیز همچون دیگر کشورهای نیازمندجهان، تحت تأثیر قرار داده است. در حال حاضر، دولت اسلامگرای مصر نیز با این مشکل و مانع مواجه است که اگر توصیه های وزیر خارجه آمریکا را نپذیرد، از سوی این کشور با فشارهای عمده سیاسی و اقتصادی مواجه خواهد شد و اگر با درخواست های آن موافقت کند، مجبور است در بسیاری از موارد، از مبانی فکری و سیاسی اسلامگرایی فاصله بگیرد. بنابراین، کلینتون راهی مصر شده تا اسلامگرایان را در این دو راهی سخت قرار دهد. یکی از مهم ترین مشکلات اسلامگرایان در آینده به سیاست خارجی آن به ویژه در منطقه و در قبال رژیم صهیونیستی باز می گردد.
عمده نگرانی آمریکا به همین مسئله باز می گردد، اما مردم انقلابی مصر که یک دولت اسلامگرا را در رأس قدرت قرار داده اند، خود را آماده کرده اند که دولتمردان کشورشان مواضع سیاسی قاهره را درباره فلسطین به خصوص نوار غزه که در حال حاضر با تحریم و محاصره شدید مواجه است و همچنین عملکرد منطقه ای تل آویو روشن کنند.
بحث پیمان کمپ دیوید که در دوران انورسادات به امضا رسید و در همان زمان از سوی اسلامگرایان به شدت مورد نکوهش قرار گرفت و حتی یکی از اعضای گروه الجهاد (خالد اسلامبولی) در اعتراض به این قرارداد، سادات را ترور کرد، در حال حاضر در زمین دولت اسلام گرای اخوان المسلمین قرار دارد. بنابراین دلیل اصلی و اولویت دار سفر کلینتون به مصر در زمینه منطقه ای که شعاع بین المللی نیز دارد، به همین قرارداد و نوع رابطه مصر جدید با رژیم صهیونیستی باز می گردد. تلآویو به شدت خواهان تداوم تعهدات مصر در قبال خودش است.
مسئله ای که آمریکا نیز آن را دنبال می کند. این رویکرد، اسلامگرایان را با امتحان سختی روبهرو کرده است؛ زیرا اگر خواسته های آنها را بپذیرند مشروعیت سیاسی و دینی خود را از بین برده اند و جایگاه شان را در انقلاب مردمی از دست می دهند، اما اگر آن را نپذیرند و در دوئل انقلاب مصر و خواست های صهیونیستی: آمریکایی، اولی را انتخاب کنند با فشارهای عدیده ای مواجه خواهند شد. این مسئله، کار اخوان المسلمین را به شدت در مصر سخت کرده و در اولین آزمایش سیاسی آن را بر سر دوراهی قرار داده است.