قاسم غفورى
از زمان اشغال عراق تاکنون کشورهای عربی صرفاً به برگزاری اجلاس هایی برای بازسازی و بررسی روند سیاسی عراق و بعضاً برخی حمایت های مالی اکتفا کرده و از برقراری و گسترش مناسبات با این کشور خودداری نموده اند.
یکی از مهمترین تحولات هفته های اخیر عراق را می توان سفر پنج روزه «عمرو موسی »، دبیرکل اتحادیه عرب به عراق و دیدار وی با مقامات ملی و مذهبی از جمله طالبانی ، جعفری ، آیت ا| سیستانی ، هوشیار زیباری و بارزانی دانست . با توجه به تحولات عراق و منطقه این دیدارها از چند بعد قابل تأمل و بررسی می باشد:
1ـ دیدار عمرو موسی در حالی صورت گرفت که عراق رفراندوم قانون اساسی را برگزار کرده و از سوی مردم این کشور تصویب شده است . این قانون هر چند با زیربنای اسلامی تدوین شده ، اما بسیاری از مفاد آن بویژه در زمینه فدرالیسم ، ملیت ، قومیت ، خروج بعثی ها از دستگاه های اجرایی که بیشتر از اهل سنت می باشند، چندان با خواسته های کشورهای عربی هماهنگ نبوده و آنها بارها بر اصلاح این موارد تأکید نموده اند.
بر این اساس از مهمترین اهداف عمرو موسی را می توان تلاش برای جلب رضایت عراق به منظور اصلاح قانون اساسی پس از تشکیل پارلمان جدید دانست .
2ـ آنچه در سیر تحولات اخیر عراق مشهود است ، انزوای دوباره برخی از گروه های سنی از روند سیاسی کشور می باشد که در انتخابات قانون اساسی نمود بیشتری داشته است . از چهار استان با اکثریت اهل سنت استان های سنی نشین صلاح الدین ، الانبار و نینوا کمترین حمایت را از پیش نویس قانون اساسی داشته اند. با توجه به اینکه در انتخابات پارلمانی بهمن ماه نیز جریانات اهل سنت از جامعه فاصله گرفتند، کشورهای عربی نگران آن هستند که در انتخابات پارلمانی 42 آذرماه نیز این رویه ادامه یابد. کشورهای عربی که از پیامدهای انزوا و به حاشیه کشیدن اهل سنت در عراق چندان رضایتی ندارند، سعی می کنند تا به نحوی رضایت این گروه ها را برای مشارکت در انتخابات آینده جلب نمایند. بر این اساس یکی از زوایای مسئولیت عمرو موسی را باید اعلام حمایت اتحادیه عرب از گروه های اهل سنت برای حضور فعال در صحنه سیاسی عراق دانست .
3ـ برخی از کشورهای عربی در ایجاد و تداوم بحران ناامنی در عراق متهم هستند. مقامات عراقی بارها تابعیت بازداشت شدگان و مظنونان به حملات تروریستی را به کشورهای عربی ارتباط داده اند.
اعلام این آمارها و ارتباط کشورهای عربی با عملیات های تروریستی در عراق نه تنها در عراق بلکه در افکار عمومی جهان تأثیر نامطلوبی برای کشورهای عربی داشته است ، لذا مقامات عربی سعی دارند تا با گسترش روابط با عراق و سخن گفتن از عراق جدید نظیر آنچه که عمرو موسی در پارلمان کردستان به آن اشاره داشت ، به نحوی از استمرار این نوع اتهامات به کشورهای عربی بکاهند؛ زیرا این اقدام سبب بهبود چهره آنها در افکار عمومی و بخصوص در میان شهروندان عراقی می شود.
4ـ حضور کشورهای عربی در کنار آمریکا و مشارکت آنها در جنگ علیه عراق از جمله سیاست های منطقه ای بوش در ایام تهاجم به عراق بود. در شرایط کنونی که عملکرد آمریکا در عراق در عرصه جهانی با انتقادات فزاینده ای مواجه شده است ، نقش فعال تر ممالک عربی در بحران عراق به صورت نسبی می تواند یک پیروزی برای آمریکا و تا حدودی توجیه کننده عملکرد آمریکا در عراق باشد، لذا دولتمردان کاخ سفید با اعمال فشار بر این کشورها (بویژه با اهرم فشارهایی همچون حقوق بشر، اصلاحات سیاسی و اجتماعی ، روابط تجاری و اقتصادی و برخی امتیازات منطقه ای ) سعی دارند تا این کشورها را متقاعد به حضور در تحولات سیاسی عراق نمایند. بر همین اساس حضور عمرو موسی را باید گامی برای کاهش فشارهای آمریکا بر کشورهای عربی دانست .
در نهایت و با توجه به اینکه پس از گذشت بیش از دو سال از اشغال عراق ، نماینده اتحادیه عرب از این کشور دیدار نموده از یک سو می توان آن را موفقیتی برای سیاست خارجی دولت جعفری و جلب حمایت های منطقه ای دانست و از سوی دیگر آن را تشدید نگرانی های کشورهای عربی از آینده عراق ارزیابی نمود.
لذا آنها در تلاش هستند تا با توسعه مناسبات ، رضایت بغداد را برای هماهنگی بیشتر با اهداف اتحادیه عرب جلب نمایند.