سیامک باقرى
پنجاه و دومین کنفرانس عمومی آژانس بین المللی انرژی اتمی با حضور 144 کشور جهان در وین به کار خودش پایان داد. موضوعات مطروحه از این دور از نشست «کنفرانس عمومی آژانس» اهمیت ویژه ای به آن داده است.
وظایف و ماهیت کنفرانس عمومی
آژانس بین المللی انرژی اتمی دارای سه رکن اداری «کنفرانس عمومی»، «شورای حکام» و «دبیرخانه» است و فعالیت های خود را از طریق این ارکان مدیریت می کند. کنفرانس عمومی یا مجمع عمومی بالاترین مرجع تصمیم گیری در آژانس است. کنفرانس هر ساله یک بار برگزار می شود. هر عضو دارای یک رای است و در حال حاضر 144 عضو دارد. تصمیم ها با اکثریت آرا اتخاذ می شود اما در تصمیمات مربوط به مسایل مالی، تغییرات و اصلاح اساسنامه و ترک عضویت، آرای دو سوم اعضا ضروری است. تنظیم و تصویب خط مشی آژانس، رسیدگی به مسایل مالی و اداری، انتخاب اعضای شورای حکام، بررسی گزارش سالانه آن و نیز تصویب بودجه پیشنهاد شده از سوی شورای حکام، انتخاب دبیر کل آژانس و پذیرش عضو جدید از دیگر وظایف کنفرانس عمومی است.
محورهای اجلاس اخیر
مهمترین محورهایی که در اجلاس اخیر کنفرانس عمومی آژانس مورد توجه قرار گرفت عبارتند از:
1- عضویت اعضای شورای حکام آژانس. شورای حکام، 35 عضو دارد که به دو گروه انتخابی و انتصابی تشکیل می شوند اعضای انتخابی توسط کنفرانس عمومی انتخاب می شوند که حدود 22 عضو می باشند و هر دو سال نیمی از آنها مورد انتخاب قرار می گیرند. در اجلاس اخیر کشورهای آرژانتین، کوبا، اوروگوئه، اسپانیا، ترکیه، رومانی، بورکینافاسو، مصر، مالزی و نیوزلند برای یک دوره دو ساله به عضویت شورای حکام در آمدند. در این نشست، رقابتی بین کاندیداهای کشورهای خاورمیانه و جنوب آسیا که شامل افغانستان، سوریه و ایران بود، صورت گرفت. آمریکا و متحدینش سعی در انتخاب افغانستان داشته اما کشورهای عربی خاورمیانه از سوریه پشتیبانی کردند. در این میان جمهوری اسلامی ایران به نفع سوریه انصراف داد، اما در نهایت با انصراف سوریه افغانستان انتخاب شد. در مجموع به نظر می رسد اعضای انتخابی شورای حکام در ارتباط با مناقشه آژانس بر سر مسئله هسته ای ایران ترکیب مناسبی باشد.
2- دومین محور مهمی که در این اجلاس مطرح شد موضوع توانمندی هسته ای رژیم صهیونیستی بود. کمیته عمومی آژانس که ایران نیز یکی از اعضای آن است با وجود مخالفت شدید آمریکا و کانادا تصویب کرد که بررسی موضوع توانمندی این رژیم به عنوان یکی از بندهای دستور کار کنفرانس مطرح شود. کشورهای غربی و آمریکا سعی کردند با استفاده از اساسنامه و آیین نامه اجرایی کنفرانس بررسی موضوع هسته ای رژیم صهیونیستی را از دستور کار خارج سازند. براساس این آیین نامه قبل از آنکه بحث درباره دستور کار شروع شود یک کشور از این مسئله استفاده کرده و مطرح شدن یا نشدن آن را به رای گیری می گذارد و چنانچه به موضوع مورد نظر این قانون رای مثبت داده شود دیگر درباره آن هیچ بحثی نخواهد شد. کشورهای غربی سال گذشته با استفاده از این ترفند از بررسی توانمندی اتمی رژیم صهیونیستی که در دستور کار اجلاس عمومی آژانس قرار گرفته بود، جلوگیری به عمل آوردند. اما در اجلاس اخیر نیز پیش نویس قطعنامه تهیه شده توسط کشورهای عربی و ایران پیرامون رژیم صهیونیستی در کمیته عمومی آژانس به تصویب رسید. پس از تصویب آن رژیم صهیونیستی آن را اقدامی اساسا غیرقانونی و خدشه دار! توصیف کرد. بر اساس این مصوبه دبیرکل آژانس و سازمان ملل موظف به بررسی این موضوع است. اما آمریکا و متحدین رژیم صهیونیستی در این دور از اجلاس، کنفرانس عمومی نیز موفق شدند با ترفندهای حقوقی و رایزنی های فریبنده قطعنامه مربوط به موضوع هسته ای این رژیم را از دور خارج ساخته در عوض قطعنامه ای به تصویب برسانند که به لحاظ سیاست های آمریکا در خاورمیانه ضمن ایجاد حاشیه ای امن برای رژیم صهیونیستی و باز هم کشورهای عربی و ایران در معرض راهبرد آری سازی فن آوری هسته ای در منطقه خاورمیانه قرار گیرند، این اقدام آمریکا و متحدینش نشان داد که نهادهای بین المللی مانند آژانس تا چه میزان تحت کنترل و منافع آنها قرار دارد و از این ابزار چگونه سیاست های خود را در جهان دنبال می کنند.
3- سومین محور مهمی که در این اجلاس مورد توجه قرار گرفت موضوع پروتکل مربوط به اجازه بازرسی از مکان های اعلام نشده هسته ای است که توسط صد کشور جهان از جمله ایران و آمریکا به تصویب نرسید. عدم تصویب این پروتکل بیانگر این موضوع است که بازرسی های نهادهای بین المللی از جمله آژانس در تعارض با امنیت ملی کشورها قرار دارد و لذا این کشورها حاضر به تصویب چنین پروتکل هایی نیستند. از همین منظر باید به ایران حق داد که هر موضوع ادعایی بی اساسی را که از سوی قدرت بزرگ مطرح می شود مورد توجه قرار ندهد زیرا تمکین به این مطالعات ادعایی نیازمند اجازه بازرسی های فراقانونی و گشوده شدن درهای امنیتی کشور است.
4- محور چهارم این کنفرانس سخنرانی ها و گزارش هایی است که از سوی کشورها ارائه شد. البرادعی در گزارش خود باز به صورت دو پهلو به موضوع ایران پرداخته و در عین حال به صراحت اعلام کرد که برنامه هسته ای ایران انحراف نداشته است. نماینده جمهوری اسلامی ایران نیز با سخنرانی خود مواضع ایران را در زمینه همکاری با آژانس و عملکرد غیرعادلانه و غیرصادقانه غرب مطرح ساخت و رسما اعلام کرد: قطعنامه های شورای امنیت سازمان ملل متحد در مورد اقدامات تنبیهی از قبیل تحریمها با هدف محروم ساختن ملت بزرگ ایران، عزم آن را برای پیگیری مسیر بحق خود محکم تر خواهد نمود و قطعا شرایط را پیچیده تر خواهد ساخت. قطعنامه های شورای امنیت سازمان ملل متحد همچنین فضای منفی را ایجاد خواهد نمود و محدودیتهایی را برای مذاکرات سازنده مورد انتظار فراهم خواهد ساخت.