صنعتى تشنه خون

امروزه ، مجتمع نظامى ـ صنعتى شبکه اى بسـیـار گـسـتـرده و مقتـدر از کمپانى هاى بـزرگ را دربـرمى گیرد که بیشترین نفـوذ را در سیاست داخلـى و خـارجـى دولـت هـایـى چــون ایـالات مـتـحـده آمـریـکـا و بـریـتـانـیـا اعـمـال مى کنند . چهل و دو سال پیش 17)ژانویه 1961 )،ژنـرال دوایـت آیـزنـهــاور در واپسین پیـام دوران ریاست جمـهـورى خود و نیز به مناسبت پایان پنجاهمین سال خدمت نظامى و سیـاسـى اش بـه دولت ایالات متحده آمریـکـا، دربـاره گستـرش مجتمـع نظامى ـ صنـعـتـى و مـخـاطـرات آتـى آن بـراى دمـکــراسـى آمریکایى چنین هشدار داد : ما صنـایع تسلیـحاتى آفریده ایـم کـه ابعـاد آن بـسیـار گـستـرده اسـت . علاوه بر این ، سه و نیم میلیون نفر از مردان و زنـان ما به طـور مسـتقیـم در نهادهاى دفاعى ] دولتى [ شاغل اند .
ما سالیانه بیش از درآمد خالص تمامى کـمپـانـى هـاى ایالات مـتـحده بـراى امنیت دفاعى خود خرج مى کنیم .در شوراهاى دولـتى ما بایـد مراقب نفـوذ غـیـرقابـل کـنـتـرل مجـتـمـع نـظامـى ـ صنـعتـى ، چه آشـکار و چـه ناپـیدا، بـاشیـم .امکـان ظـهور فـاجعـه آمـیز قدرتـى که در جایـگاه خود قرار نـدارد وجـود دارد و ایــن قـدرت مـقـاومــت خواهد کرد .ما هیچگاه نباید اهمیت این خـطر را بـراى آزادى هاى خـود یا فراینـد دمکراتیک جـامعه خود دست کم بگیریم . پدیده اى که آیزنهاور از آن سخن گفت در دهه هاى بعد به سـرعت رشد کرد و به گودزیلایى بدل شد که به طور عمـده از بودجه دفاعى ثـروتمندتـریـن کشور جهان تغذیه مى کـنـد .افـزایش بودجه پنـتـاگـون (وزارتدفاع ایـالات متحده آمریکا )به معناى تغذیه بیشتـر و پروارتر شدن این هیولا بود .در دوران خـطـر » بهانـه اى بـه نـام «جنـگ سـرد » کمونیسم «توجیه کافى را براى افزایش بودجه پنتاگون فراهم مى ساخت و لذا کانون هاى سیاسى همبسته با مجتمـع نظامى ـ صنعتى در بزرگنمایى این خطر و بهره بردارى مالى از آن به شدت ذینفع بودند .
با فروپاشى اتـحـاد شـوروى و بلوک کمونیستى این بهانه موقتا از میان رفت ولى مجتمع نظامى ـ صنعـتـى بـه ســرعـت بـهــانــه اى جــدیــد بــه نــام .جعل کرد «بنیادگرایى اسلامى » بدینسان ، بودجه پنتاگون ، که در سال هاى نخستین پـس از فـروپـاشـى اتحاد شـوروى به شدت کاهش یافـتـه بود، بار دیگر افزایشى چشمگیر یافت و اینـک در دولت جرج بـوش دوم و به بهانه » جنگ با تـروریـسـم «بـه ارقامى «جنگ سـرد » عظیم مشابـه اوج دوران رسیده است بودجه پنتاگـون در سال 1978، یعنى در آغـاز دولت جیمى کـارتر، از حزب دمکرات ، 116 .1 میلیارد دلار بود که در پایان کار این دولت )1981) بـه 175 .5 مـیـلـیـارد دلار رسیـد .بـا سـقـوط دولـت کـارتر، افـراطـى تـریـن محافل نظامى گراى ایالات متحده بـه قدرت رسیدند؛ همان کانونى که جرج بوش دوم نیز به آن تعلق دارد . رونالد ریگان ، از حزب جمهورى خواه ، رییس ایـن دولت و جـرج بوش اوّل معاون او بود .این کانـون به دنبال بهانه اى براى افزایش چشمگیر بودجه پنتاگون مى گشت و سرانجام این بهانه را، شاید بر اساس فیلم هاى تـخـیـلـى هالیوود، یافت .
در 23 مارس 1983 رونالد ریگان با اعلام طـرح تحقیقاتى «جنگ ستارگان » بلندپروازانه اى به نام ملت آمریکا و جهانیـان را شگفت زده کرد .این پروژه که تشابه نام آن با فیلم مؤثر » جنگ سـتـارگان «جـرج لوکـاس (1977) عجیب مى نماید، از آن ز مان تا سال 2000 بیش از 70 میلیارد دلار براى جامعه آمریکایى هزینه دربرداشت بى آن که ثمـرى در برداشته باشـد و بـه سـاخــت ســلاح کــارایــى جــدیــدى بینجامد .بدینسان ، بودجه پنتاگون به رقم عظـیـم 429 .8 میلـیـارد دلار در سال 1985 رسید . این کانـون در سال هاى ریاسـت جــــمــــهـــــورى جــــرج بـــــوش اول (1989ـ1992 )تحرکات خود را ادامه داد .با تزلزل در ارکان اتحاد شـوروى و سرانجام انحلال رسمى آن (دسامبـر ((1991 بهانه » خطر کمـونیسم «دیگـر نمى توانست تـوجیهى براى سـوداگرى لجام گسیخته نظامى باشد .در چنیـن فضایـى اسـت کـه سـنـاریـویـى بـه نـام (طراحى 1991)«جنگ خلیج فارس » و اجرا شد .این ماجراى هولناک نیز در اصل یک سـوداگرى عظیم مالى بـود .
گوردون آدامز، محقق دانشگـاه جـرج واشنگتن ، هزینه جنگ خلیج فارس را براى دولت ایالات متحده آمریکـا 60 میلیارد دلار ارزیابى مى کند . در آغاز زمامدارى جرج بوش اوّل بودجه پنتاگون 382 میلیارد دلار بود که در پایان آن به دلیل فـروپـاشـى اتـحـاد شوروى به 274.6 میلیارد دلار تقلیل یـافــت .در اولــیــن دوره زمـامــدارى کلینـتـون ، از حزب دمکـرات ، بودجه پنـتـاگـون هـنـوز از فروپـاشـى اتـحـاد شوروى و پایان دوران جنگ سرد متأثر بود ولى بتدریج مافیاى نظـامـى گـراى ایالات متحده شبحى به نام » بنیادگرایى «خطر کمونیسم » را جایگزین «اسلامى کرد و به بهانه این » تهدید جدید «براى ایـالات متحده ، تلاش «امنیت ملى » براى افزایش بودجه پنتاگون و ارتقاى آن به مـیـزان دوران » جـنـگ سـرد «را آغاز نـمـود .بـودجـه پـنـتـاگـون از8 259. میلیارد دلار در سال 1997 به 296.3 میلـیـارد دلار در سـال 2000 افـزایش یافت .به این دلـیـل اسـت کـه بـرخـى مطبوعات آمریکایى آن چه را که دولت آمریکا » بنیادگراى اسلامى «مى نامد به طنز » لولوى پانصد میلیارد دلارى «نام نهادند .
* در جستجوى بهانه
مجتمع نظامـى ـ صـنـعـتـى داراى پیوندهاى جدى با نخبگـان راست گرا و نهادهاى پـژوهشـى وابسته به ایشـان است .در این میان به ویـژه پیوندهاى این لابى با بنیاد هریتیج و مرکز سیاست امنیتى حایز اهمیت فراوان است .مرکز اخیـر را فـرانک گافـنـى ، از مـقـامـات پنـتـاگـون در دوران ریـگـان ، در سـال 1988 بـراى زنده نـگـه داشـتـن پـروژه ایـجـاد کرد .ایـن «جنـگ سـتـارگـان »مـؤسسه ، که بـه عـنـوان مرکز عصـبـى شناخـتـه مـى «لابى جنـگ سـتـارگان » شود، در عرصه پژوهشى و انتشـاراتى بسیار فعال است .ایـن نـهـاد از زمـان تأسیس آن تـا سـال 1998 بیـش از دو میـلـیـون دلار از پـیـمـانـکـاران اصلـى ، به ویـژه کمپـانـى «جنـگ ستـارگان » لاکهید، کمک مالى دریافت کرد و پنج تن از مدیـران لاکهید ـ از جملـه جـرج کیورث ، مشاور علمى ریگان در پروژه ـ در هیأت مدیـره آن «جنگ ستارگان » عضویـت دارند .ادوارد فولنر، رییـس بنیاد هریتیج ، نـیـز عضو هیأت مدیـره این مؤسسه است . در ژوئیـه 2000 کلینـتـون انتـقـاد خود را از برنامه هاى موسوم به » سیستم موشکى دفاع ملى «، که در قالب طرح هاى » جنگ ستارگان «دنبال مى شد،
بیان داشت و بـا ابـراز بى اعتمـادى بـه نتـایـج ایـن طـرح ها ادامـه پـروژه هـاى مربـوطـه را به تعویـق انـداخـت .ولى رؤیاهاى ریگان حامیان قـدرتمند خود را داشت و از آغاز زمامدارى جرج بوش دوم احیاء شد . بـوش بلافـاصـلـه زمـزمـه احـیـاى پروژه » جنگ ستـارگان «را سرداد و در اول مـه 2001 خــواسـتـار گـســتــرش تسلیحات قاره پیما شد .این در حالى است که طبق پیمان سـال 1972 میان آمریکا و اتحاد شوروى سابق گسترش این سلاح ها منع شده بود .زمزمه هاى جرج بوش دوم به معناى افزایش سالیانه ده میلیارد دلار به بودجه دفاعى ایالات متحده بود . در واقع ، جرج بـوش دوم از آغاز زمـامـدارى اش قـصـد داشـت بــودجـه پـنـتـاگــون را بـراى سـال مـالـى آیـنــده (2002) به مـقـدار33 میـلـیـارد دلار افزایش دهد و آن را از 310 میلیـارد به 343 میلیـارد دلار برساند .در فضـاى فقـدان دشـمـنـى قـهـار مـانـنـد اتـحـاد شـوروى این افـزایش هـیـچ تـوجیـهـى نداشت و اعتراض شدید کارشناسان را برانگیخت .
این شعار مـطـرح شد کـه میلیـارد دلار 300 اگر نمى تـوانیم بـا » در سال از کشورمان دفاع کنیم ، بـایـد ژنرال هایمان را عوض کنیم .«و حتـى کـسـانــى مـانـنـد لارنـس کــورب ، از مقامات دوران ریگان ، اعلام کردند که با مدیریت بهتر و صـرفه جویى بیشـتـر مى تـوان همـیـن بـودجه کـنـونى 310 میلیـارد دلارى پنتاگـون را به میـزان 64 میلیارد دلار کاهش داد .با توجه به این واکنش ها، بـه زودى براى کانون هاى نظامى گراى ایالات متحده روشن شد که به دلیل فقدان خـطـرى آشکار براى امنیت داخلى ایالات متحده افـزایشى چنین نامعقـول نمى تواند موفق شـود . حادثه 11 سپتامبر بهانه کـافـى را براى تحقق این خواست فراهم آورد .توجه کنیم که از نخستین ساعات حادثه 11 سپتامبر مقامات دولت بوش آن را نه به عنـوان یک اقدام تروریسـتـى بلکـه بـه عنوان » حمله به آمریکا «توصی کردند «وضعیـت جـنـگـى » و در این کـشـور اعلام نمودند . در اول خـــرداد 22 .1380 مـــه 2001، زمانى که هنوز جنجال » جنگ با تروریـسـم «و مـقـررات ویـژه » زمان جنگ «دسـت دولت بوش را بـراى هر اقدامى علیه بشریت باز نگـذارده بود، روزنامه گاردین نوشت : جـرج بــوش مـأمـوریـت اصـلــى ریـاسـت جـمـهــورى خــود را پـنـهــان نمى کند .این مأموریت عبـارت است از اعطاى پاداش به کمپانى هایى که او را در صعود به قدرت یـارى رسانیدند . علاوه بر کمپانى هاى نفتى و سیگـار، از جمله ایـن پـاداش هـا اعطـاى 200 میلـیـارد دلار از بـودجه دولت ایـالات متحده به کمپـانـى هـاى تـسـلـیـحـاتـى است .
رامسفلد در جمله زیر با صراحت اهداف واقعى هیاهـوهاى دولت بـوش را اعلام کرده است .او گفت :سیستم جنگى ایالات متحده در دوران جنگ سـرد و براى مقابلـه بـا ابـرقـدرتى چـون اتحاد شوروى ساخته شده و تسلیحات تولید شده نیز براى مقابله با اهداف آن زمان طراحى شده است .اکنـون که بـا پدیده اى » نو «و » نـاشـنـاخـتـه «بـه نـام مـواجـهـیــم ، «تـروریـسـم جـهـانــى » تسلیحات آن دوران کهنه و فاقد کارایى است و ایـنـک بـه سـیـسـتـم دفـاعـى و تسلیحاتى جدیـد و مـتـنـاسـب بـا ایـن دشمن جدید نیاز داریم .نمـونه چنین تسلیحات جدید جنـگـنـده هـاى اف . 35 اسـت کـه قــرارداد 200 مـیـلـیـارد دلارى ساخت آن با لاکهـیـد مـنـعـقـد شد؛ قراردادى که (JSF)مطبوعات از آن بـه عــنــوان » بــزرگـتــریــن قــرارداد تسلیحاتى تاریخ «یاد کردند . با چنین تمهیـداتـى ، دولت بوش که کار خـود را با 310.5 میلیارد دلار بودجه دفاعى آغاز کـرده بود، به بهانـه 343.2 رقم عظیم «جنگ با تروریسم » میلـیـارد دلارى را براى سـال 2002 به تصویب کنـگـره رسانید .این مـبـلـغـى است بسیار بیـش از آن چه که در اوج جنگ جهانى دوم خرج مى شد .توجه کنیم که رقم فوق بجز بودجه 30 میلیارد دلارى سازمان هاى اطلاعاتى آمریکـا است .
هارتنگ مى پرسد :در فضایى که از تهدید نظامى روسیه خبرى نیست ، چه خطـرى صرف بیش از یک چـهـارم تریلیـون دلار در سال را براى جنـگ و تـدارک جنگ تـوجیـه مـى کـنـد؟ در آن زمان پنتاگـون بـراى توجیه بـودجه خود تهدیـد عـراق و کـره شمـالـى را مطـرح مى کرد .هارتنگ پـژوهشگر انستیتـوى سیاست جهانى مى گـویـد :اغـراق در زمینه تهـدیـدات مـوجـود براى امنـیـت ایـالات مـتـحـده ، سـنــت دیــریــن و غیـرشرافتمندانـه پـنـتـاگـون است .در اوایـل دهــه 1990 آشـکــار شــد کــه بزرگنمایى تهدید نظامى شـوروى طى سالیان مـدیـد بـه تـأثـیـر از اطـلاعـات نادرست جاسـوسان دو جانبه اى چون آلدریـش آمس بـوده است .بـعـدهـا، حــوادثـى مـانــنــد بــمــب گــذارى در سفارتخانه هاى آمریکا در کنیا و تانزانیا (اوت )1998 و ادعاى آزمایش هـاى مــوشــکــى ایــران (ژوئـیــه)1998 و کـره شـمـالـى (اوت)1998 و جـنــگ هـوایى ناتـو در کـوزوو (از24 مارس (1999 تـوجـیـه لازم را بـراى افـزایـش بودجه نظامى پنتاگون فراهم ساخت . سودبـرندگان این سناریو چـه کـسـانـى هستند؟ ویلیام هـارتنگ پاسخ مـى دهـد : پیمانکاران نظامى پنتاگون و بـرخى از » شخصیت هاى اصلى کنگره که به طور مـرتـب دلارهاى نـظـامـى را به جـیـب مى زنند.»