علیرضا قربانپور
همانگونه که انتظار می رفت سال جدید میلادی با تحولات گسترده از سوی محافل سیاسی دیپلماتیک جهانی در صحنه تحولات خاورمیانه و بالاخص روند سازش خاورمیانه همراه گشت. برگزاری نشست سران اتحادیه عرب و تصویب طرح به رسمیت شناختن رژیم صهیونیستی، سفرهای مکرر مقامات اروپایی از جمله آنجلا مرکل صدراعظم آلمان و رئیس دوره ای اتحادیه اروپا و سفرهای مقامات آمریکایی از جمله رئیس مجلس نمایندگان و نیز وزیر امورخارجه آمریکا به منطقه، در حالی که نیمی از سال جدید میلادی نگذشته است، گویای این مدعاست. این تحرکات که با تمرکز برموضوع منازعه اعراب رژیم صهیونیستی وتلاش برای حل و فصل این نزاع نیم قرنی صورت می گیرد از چند منظر قبل توجه است:
1- سفراخیر رئیس مجلس نمایندگان آمریکا به منطقه و دیدار وی با مقامات سوری و عربستان حکایت از آن دارد که رهبران حزب دموکرات آمریکا درصدد هستند تا در روند تحولات خاورمیانه حضور بیشتری پیدا کنند. برحسب وقایع تاریخی، معمولا دموکراتها بیش از جمهوریخواهان نسبت به درگیری اعراب رژیم صهیونیستی حساسیت به خرج داده اند. هرچند که هم چون دوران جمهوریخواهان بازنده اعراب بوده اند.
2- با به قدرت رسیدن دموکراتها در کنگره آمریکا برمیزان تحرک جمهوریخواهان حاکم نیز افزوده شده است. آنها تلاش می کنند تا مانع از آن شوند که بحران فلسطین هم چون بحران عراق بتواند دستاویز دموکراتها در انتخابات آینده شود و نیز اینکه بحران خاورمیانه از دیرباز برای احزاب آمریکایی برای کسب پرستیژ اهمیت اساسی داشته است. به این ترتیب تلاشهای جمهوریخواهان برای حل این بحران و یاحداقل قبولاندن طرحهای چهار جانبه بردولت فلسطین برای جمهوریخواهان بسیار حائز اهمیت است.
3- اگرچه هنوز مشخص نیست که آیا جمهوریخواهان و دموکراتها به صورت کامل طرح اجلاس سران عرب در به رسمیت شناختن رژیم غاصب صهیونیستی را به طور کامل قبول کنند یانه، با این وجود به نظر می رسد نفس طرح این پیشنهاد در اجلاس عرب و تصویب آن برفشارهای موجود بردولت حماس بیفزاید، گرچه در اجلاس مکه، حماس از به رسمیت شناختن رژیم صهیونیستی خودداری کرد، ولی با توجه به اینکه اتحادیه عرب به عنوان یکی از حامیان تشکیل کشور مستقل فلسطین در اجلاس خود باحضور محمود عباس، رقیب سیاسی دولت حماس، این خواسته را مطالبه کرد، به این ترتیب انتظار می رود در آینده ای نه چندان دور، موج جدید فشارها بردولت حماس، از جمله از سوی تشکیلات خودگردان افزوده شود.
4- همزمان با تلاشهای دیپلماتهای آمریکایی، این روزها جامعه بین المللی شاهد افزایش حضور اروپائیان درمذاکرات اعراب و اسرائیل است. گرچه اتحادیه اروپا یکی از ارکان کمیته چهارجانبه محسوب می شود، ولی اذعان کارشناسان، نقش جزئی پذیرش مطالبات و نظرات آمریکا را برعهده داشته است. با این حال در شرایط کنونی، با افزایش یافتن قدرت دموکراتها درمحافل سیاسی و قانون گذاری آمریکا و نیز طرح جدید اعراب که هر دو به مواضع اتحادیه اروپا نزدیک تر است، شاهد حضور فعال تر اروپائیان باشیم، گرچه اروپا و آمریکا هر دو خواستار به رسمیت شناختن رژیم صهیونیستی از سوی حماس و کشورهای عربی و نیز توقف تحرکات نظامی از سوی حرکتهای جهادی فلسطین هستند، اما برخلاف آمریکا، اروپا ریشه بحران های موجود در خاورمیانه را در حل ناشدن بحران فلسطین دانسته و هم چون اعراب اولویت اصلی را برآن و براصلاحات دموکراتیک درونی از سوی کشورهای منطقه می دانند. تلاشهای آنجلا مرکل صدراعظم آلمان و رئیس دوره ای اتحادیه اروپا به نمایندگی از سوی اتحادیه اروپا نشان می دهد اروپا تلاش می کند تا به عنوان بازیگری مستقل در بحران خاورمیانه برجایگاه و نفوذ خود در منطقه بیفزاید. به این ترتیب می توان گفت محوریت فلسطین در معادلات دیپلماتیک های دیگر در حال بازیابی است.